WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.690 --> 00:00:12.210
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:12.330 --> 00:00:18.030
Zacznę od pytania, za które zapewne znawcy muzyki i jej badacze pogroziliby mi palcem co najmniej,

4
00:00:18.130 --> 00:00:25.970
ale myślę, że to jest pewien wstęp do rozmowy o płycie, która jest cichą, a tak naprawdę głośną bohaterką dzisiejszego spotkania.

5
00:00:25.970 --> 00:00:31.790
Mianowicie jestem ciekawa, czy wiecie co łączy kompozytorów i wybitnych twórców muzyki,

6
00:00:31.870 --> 00:00:36.810
mianowicie Mieczysława Weinberga, Andrzeja Panównika i Jana Sebastiana Bacha.

7
00:00:36.970 --> 00:00:40.010
No i tak jak powiedziałam o wiznawcy muzyki, którzy być może z nami są,

8
00:00:40.090 --> 00:00:45.810
to pewnie zaczną wymieniać całą litanie różnych powiązań i zależności, czy też podobieństw.

9
00:00:45.890 --> 00:00:51.070
Natomiast odpowiedź, której ja poszukuję i do której udzielenia was zachęcam, to jest płyta Tick Tin.

10
00:00:51.250 --> 00:00:54.510
Płyta, która pojawiła się na rynku muzycznym zupełnie niedawno.

11
00:00:54.510 --> 00:01:00.790
Powstała ona z inicjatywy Marii Sławek, skrzypaczki, współzałożycielki i prezeski Instytutu Weinberga.

12
00:01:00.890 --> 00:01:05.430
I to właśnie ona jest dzisiaj waszym i moim gościem i o tej płycie, jak mam nadzieję, zgodzi się opowiedzieć.

13
00:01:05.550 --> 00:01:07.050
Witaj Maria w audycjach kulturalnych.

14
00:01:07.150 --> 00:01:08.310
Cześć, dzięki za zaproszenie.

15
00:01:08.450 --> 00:01:15.290
Zacznę od pytania o to, co wydarzyło się w Tykocinie 22 października 2023 roku.

16
00:01:15.430 --> 00:01:23.850
Bo wydaje mi się, że dopiero świadomość tego wydarzenia, a także zrozumienie jego wyjątkowości będzie kluczem do rozmowy o płycie, którą przyniosłaś.

17
00:01:23.850 --> 00:01:26.250
Za co ci bardzo dziękuję i która leży między nami na stole.

18
00:01:26.410 --> 00:01:30.970
Tak, 22 października był bardzo deszczowy i zimny dzień.

19
00:01:31.250 --> 00:01:38.970
Ale był to też dzień, w którym już od dawna mieliśmy zaplanowany koncert z Lutosławski Quartet i z Tomkiem Januchto na kontrabasie.

20
00:01:38.970 --> 00:01:41.070
W Wielkiej Synagodze w Tykocinie.

21
00:01:41.210 --> 00:01:44.810
I był to koncert, który sobie wymarzyłam już bardzo dawno temu.

22
00:01:44.990 --> 00:01:51.350
Mówię o konkretnym repertuarze, o tych wszystkich powiązaniach, które tutaj tak już lekko zagaiłaś.

23
00:01:51.730 --> 00:01:59.770
Notabene wydaje mi się, że to wcale nie jest tak do końca, że znawcy, nawet tacy wytrawni, znawcy muzyki od razu załapią te połączenia.

24
00:01:59.930 --> 00:02:00.370
Tak mi się wydaje.

25
00:02:00.370 --> 00:02:01.630
Pamięć serca, naprawdę.

26
00:02:01.910 --> 00:02:06.550
Bo pomyślałam sobie, że poszłam może być może troszkę za bardzo na skróty, więc to naprawdę duża ulga.

27
00:02:06.830 --> 00:02:07.390
Nie, nie, nie.

28
00:02:07.430 --> 00:02:13.650
Ciągle wydaje mi się, że zwłaszcza w przypadku Weinberga ta wiedza jeszcze nie jest taka może powszechna.

29
00:02:13.650 --> 00:02:18.870
A poza tym to połączenie, ono się zrodziło w jakimś sensie u mnie w głowie.

30
00:02:19.010 --> 00:02:26.750
Ale wracamy do tego 22 października, który to był dniem, kiedy zdecydowałam się, że zorganizuję koncert trochę nietypowy.

31
00:02:27.290 --> 00:02:33.670
Bo wydaje mi się, że w Synagodze w Tykocinie, która jest oddziałem Muzeum Podlaskiego, do tej pory nie było takich wydarzeń.

32
00:02:33.750 --> 00:02:35.570
Są koncerty, oczywiście bywają, jak najbardziej.

33
00:02:35.570 --> 00:02:42.470
Ale z tym repertuarem na pewno i z tymi kompozytorami w ogóle jeszcze tam się nikt nigdy nie zetknął.

34
00:02:42.850 --> 00:02:55.850
A ja poszukiwałam miejsca, w którym mogłabym spełnić takie swoje, może trochę zwariowane wizje o tym, żeby zrobić płytę, która będzie zapisem jakiegoś konkretnego momentu.

35
00:02:56.030 --> 00:03:00.970
Konkretnego dnia, wieczoru, która uchwyci atmosferę miejsca.

36
00:03:00.970 --> 00:03:10.490
I w związku z tym to miejsce też było dla mnie bardzo ważne, która zapisze jakoś, może to nie jest takie wyraźne, ale obecność ludzi, którzy tam są.

37
00:03:10.710 --> 00:03:20.010
I w związku z tą obecnością jakiś jednak inny rodzaj grania naszego niż to jest zazwyczaj w studio, w idealnych warunkach akustycznych.

38
00:03:20.210 --> 00:03:28.050
Ale przede wszystkim w studio człowiek się mierzy jakby cały czas ze swoją jakąś niedoskonałością.

39
00:03:28.050 --> 00:03:38.890
I z tym, że to strasznie nagle słychać. I to uczucie jest czasami wydaje mi się, że jednak paraliżujące i powtarzanie wielokrotne tych samych miejsc w takim wielkim zmęczeniu.

40
00:03:38.970 --> 00:03:42.510
I z takim poczuciem też jakiegoś takiego wkurzenia na siebie, że dlaczego to nie wychodzi.

41
00:03:42.630 --> 00:03:52.570
Więc mój pomysł był taki, żeby znaleźć miejsce, no najpierw oczywiście ludzi, ale miejsce, które będzie mnie porywało.

42
00:03:52.570 --> 00:04:02.650
I swoją architekturą, ale też akustyką oczywiście. To było trochę ciemno, bo właściwie ja nie wiedziałam jak muzyka brzmi w tej synagodze, w tym konkretnym wnętrzu.

43
00:04:02.770 --> 00:04:09.310
Ale wielokrotnie byłam w innych synagogach i wydawało mi się, że to są świetne, świetne miejsca do tego, żeby w nich właśnie grać.

44
00:04:09.530 --> 00:04:15.770
Wydaje mi się też, że Tykocin kojarzy się najszerzej z zamkiem, który przyciąga bardzo wielu turystów.

45
00:04:15.770 --> 00:04:24.730
Ta historia żydowska związana z Tykocinem również jej znana, ale rzeczywiście rzadziej oczy turystów zwracają się na synagogę, która stoi może ciut na uboczu.

46
00:04:24.810 --> 00:04:29.550
No na pewno nie w samym centralnym punkcie miasteczka, ale która absolutnie też jest warta odwiedzenia.

47
00:04:29.650 --> 00:04:37.710
A spojrzenie na nią właśnie w ten sposób, jako soczewkę tej historii, w dodatku jeszcze miejsce, w którym wybrzmiewa muzyka, to jest coś zupełnie wyjątkowego.

48
00:04:37.710 --> 00:04:46.510
No tu jest dużo zagadek. W mojej percepcji to właśnie Tykocin to jest miasteczko, to było miasteczko żydowskie. To był prawdziwy sztetu.

49
00:04:46.730 --> 00:04:53.470
Właściwie myślałam o nim zawsze w kontekście takim. Tiktin to jest w języku jidysz właśnie Tykocin.

50
00:04:53.610 --> 00:05:04.950
Szukałam miejsca, które by miało taką przeszłość. Rozważałam jeszcze kilka innych, ale ostatecznie zakochałam się absolutnie w Tykocinie i też w ludziach, którzy tam mi pomogli to wszystko zorganizować oczywiście.

51
00:05:04.950 --> 00:05:16.250
Synagoga stoi na uboczu. Wydaje mi się, że w większości miast tak było, prawda, że w centralnym punkcie może być kościół, natomiast synagoga i domy, które są żydowskie są jakby w oddaleni od tego centrum.

52
00:05:16.350 --> 00:05:26.590
I tam zresztą to się bardzo dobrze zachowało. Cała ta architektura wokół synagogi też jest bardzo ciekawa i właściwie można sobie trochę wyobrażać to miejsce takim, jakim było już dawno, dawno temu.

53
00:05:26.770 --> 00:05:33.150
Więc to jest taka trochę podróż w jakąś przeszłość, która jest pewnie w dużym stopniu moim wyobrażeniem.

54
00:05:33.150 --> 00:05:39.950
Chciałam przywołać słowa, które z kolei zacytował w swoim wstępie, czy też w opisie do płyty Aleksander Laskowski.

55
00:05:40.050 --> 00:05:46.270
To są słowa, które ty powiedziałaś zaraz po tym koncercie, mianowicie, że czułaś się tak jakby wstąpił w ciebie dybuk.

56
00:05:46.490 --> 00:05:50.210
Tak więc to wydaje mi się, że może być dopełnieniem historii samego miejsca.

57
00:05:50.430 --> 00:05:59.590
Tak, Alek się bardzo ucieszył tymi słowami. Ja miałam wrażenie, że może trochę przesadziłam, ale to rzeczywiście takie było wrażenie, bo to są niewytłumaczalne rzeczy do końca.

58
00:05:59.590 --> 00:06:09.750
Ja jestem bardzo dużą sceptyczką w ogóle i rzadko kiedy, przynajmniej na głos wypowiadam jakieś takie rzeczy, które wydają mi się, że są z pogranicza już takiej metafizyki.

59
00:06:09.950 --> 00:06:19.630
I staram się być bardzo racjonalna, ale rzeczywiście to jest miejsce, czas, ludzie, ten konkretny wieczór, ci ludzie, którzy przyjechali, a było też tam sporo ludzi,

60
00:06:19.630 --> 00:06:27.410
poza tych odcina, którzy specjalnie się wybrali na ten koncert. Byli też to ludzie, których znam z innych wydarzeń, w których biorę udział też moi przyjaciele,

61
00:06:27.530 --> 00:06:35.310
więc to wszystko razem chyba tak zadziałało. No i niewątpliwie jakiś duch unoszący się w tej synagodze.

62
00:06:35.670 --> 00:06:42.890
Przy czym oczywiście w dawnych czasach ta synagoga nie rozbrzmiewała dźwiękami instrumentów, bo nie była ta synagoga reformowana,

63
00:06:42.890 --> 00:06:50.330
więc w ortodoksyjnych nie można używać instrumentów. Naznak żałoby po zburzeniu świątyni jerozolimskiej, więc to wszystko jest taką trochę impresją.

64
00:06:50.550 --> 00:07:00.170
Ale może to też jest nadawanie jakiejś nowej funkcji przestrzeniom, które nie chcielibyśmy, żeby były tylko takim wyłącznie muzeum i żeby opowiadały tylko o tym, co już było.

65
00:07:00.790 --> 00:07:09.770
Przejdźmy zatem, jeżeli się zgodzisz do repertuaru, konkretnie do kompozytorów, których utwory wykonaliście podczas koncertów w synagodze i które także znalazły się na płycie.

66
00:07:09.770 --> 00:07:21.410
Takim najbardziej intuicyjnym kierunkiem w tej rozmowie wydaje mi się twórczość Mieczysława Weinberga, również dlatego, że wydaje mi się, że to jest bardzo ważny artysta w twojej ścieżce kariery, ścieżce zawodowej.

67
00:07:21.570 --> 00:07:35.570
Jesteś współzałożycielką Instytutu Weinberga, wydaje mi się, że jesteś bardzo zaangażowana w przywracanie pamięci o tym muzyku, o tym kompozytorze, również dlatego, że ze względu na jego wyjazd do ZSRR on przez długi czas nie był zbyt chętnie przywoływany.

68
00:07:35.570 --> 00:07:40.650
No a tutaj ta rapsodia na tematy mołdawskie, to jest chyba też taki utwór bardzo ważny.

69
00:07:40.830 --> 00:07:46.950
Weinberg w moim życiu mam wrażenie, że z takim muzycem używa się takiego określenia light motive, czyli taki motyw przewodni.

70
00:07:47.090 --> 00:07:56.150
I to już od bardzo dawna, bo ostatnio właśnie ktoś też zadawał mi takie pytanie, od kiedy w ogóle ten Weinberg się w moim życiu, czy przy też jakiej okazji on się pojawił.

71
00:07:56.950 --> 00:08:01.770
I myślę, że to mógł być rok 2010 lub początek 2011.

72
00:08:02.330 --> 00:08:11.710
Ja wtedy w 2011 roku kończyłam studia i pisałam pracę o wpływie ustroju totalitarnego na kompozytorów radzieckich, ale Weinberga oczywiście wtedy jeszcze w ogóle nie ujmowałam w tym.

73
00:08:12.090 --> 00:08:13.310
Głównie skupiałam się na Szostakowiczu.

74
00:08:13.310 --> 00:08:24.110
No ale przez tego Szostakowicza, między innymi przez to powiązanie trafiłam na Weinberga, ale jednocześnie też to już był moment, kiedy pojawiały się pierwsze nagrania symfonii.

75
00:08:24.390 --> 00:08:41.530
Zresztą tu na pewno jako takiego głównego prekursora wznawiania czy grywania z powrotem utworów, nie tylko z powrotem, czasami po raz pierwszy utworów Weinberga był nieżyjący już Gabriel Chmura, dyrygent, który wówczas nagrywał to z orkiestrą NOSP w Katowicach.

76
00:08:41.530 --> 00:08:49.570
Myślę, że to się wszystko jakoś na siebie nałożyło. Ja zaczęłam pisać wtedy też pracę doktorską o sonatach na skrzypce i fortepian, potem je nagrałam.

77
00:08:50.210 --> 00:09:04.030
I jak większość znanych mi ludzi, muzyków, najczęściej muzyków właśnie, ale nie tylko, bo i też i reżyserów, i muzykologów także, jak już raz wpadłam w sidła Weinberga, to tak nie wypadłam do dzisiaj.

78
00:09:04.030 --> 00:09:23.090
I bardzo często zdarza mi się rozmawiać z ludźmi, którzy się tą muzyką zajmują, mają bardzo podobną historię, że tak to ich wciągnęło, tak ich to przejęło, że nawet sobie tak ukuliśmy kiedyś, już nawet nie pamiętam przy jakiej okazji, ale takie określenie Weinbergoza, że to jest taka przyjemna jednostka chorobowa, która nas wszystkich dotknęła.

79
00:09:23.090 --> 00:09:32.330
Także ta fascynacja trwa długo, no i potem się okazało, że takich ludzi jest więcej. Poznałam Anię Karpowicz, poznałam wspomnianego Alka Laskowskiego, który z nami też współtworzył Instytut.

80
00:09:32.470 --> 00:09:47.910
No i pomyśleliśmy sobie, że potrzeba jakiejś takiej organizacji, która będzie właśnie tu w Warszawie, w jego miejscu urodzenia, w jego ukochanym mieście, mieście, do którego woływał się wielokrotnie, pomimo tego, że tak się jego losy potoczyły, że został w ZSRR.

81
00:09:47.910 --> 00:09:58.110
I wrócił tutaj, przecież zdaje się, że on przy kamienicy na Żelaznej 66 zrobił sobie zdjęcie i zdaje się, że jak właściwie wszyscy, był bardzo zdziwiony, że ta kamienica ocalała.

82
00:09:58.210 --> 00:10:04.930
Tak, chociaż ja sobie często o tym jego powrocie myślę raczej jako o czymś, co musiało być strasznie trudnym doświadczeniem.

83
00:10:04.930 --> 00:10:14.890
Pod wieloma względami, bo on przyjechał na warszawską jesień, miał być grany jego utwór, symfonia Kwiaty Polski do słów Juliana Tuwima, utwór niezwykle dla niego ważny.

84
00:10:15.090 --> 00:10:17.910
I też dyrygować miał słynny dyrygent Kirill Kondraszyn.

85
00:10:18.610 --> 00:10:26.010
Pewnie Weinberg sobie wyobrażał, że to będzie jakiś taki może symboliczny powrót jego do miasta, ukochanego miasta, z którym się identyfikował.

86
00:10:26.010 --> 00:10:32.110
Ten koncert się nie odbył. Ja sprawdzałam w różnych archiwach, to w ogóle była bardzo skomplikowana historia.

87
00:10:33.130 --> 00:10:40.210
Chyba ważniejsze było nawet, wydaje mi się to, że on przyjechał rzeczywiście do tego miasta jeszcze jako członek delegacji radzieckiej, kompostorów radzieckich.

88
00:10:40.310 --> 00:10:47.830
Nazywał się wtedy Moisjej Weinberg, bo takie imię nadano mu, kiedy uciekał z Warszawy w 1939 roku przez granicę z ZSRR.

89
00:10:47.830 --> 00:11:00.610
Po upadku z ZSRR on zabiegał o to, żeby wrócić do tego swojego pierwszego imienia Mieczysław i to mi się też wydaje bardzo ważne, że wtedy uważał, że to jest istotne i że chce dokończyć swoje życie jako Mieczysław.

90
00:11:00.730 --> 00:11:07.770
Natomiast wtedy był Moisjejem, przyjechał tutaj, umówmy się, nikt nie witał z otwartymi ramionami delegacji kompozytorów radzieckich.

91
00:11:07.850 --> 00:11:10.550
Było to jakieś zło konieczne, które trzeba było tutaj przyjąć.

92
00:11:10.550 --> 00:11:19.510
Mało kto go rozpoznawał, on się trochę bał mówić po polsku, chociaż mówił doskonałą polszczyzną, jak wspominał też kiedyś profesor Krzysztof Mejer, który się z nim dość dobrze znał.

93
00:11:19.670 --> 00:11:31.430
Myślę sobie, że zobaczył, jak sobie wyobrażę to miasto z tego 66 roku, Pałac Kultury, czy w ogóle całe to miejsce, gdzie mamy Plac de Filat, które przecież wyglądało tak kompletnie inaczej.

94
00:11:31.990 --> 00:11:35.150
I to myślę, że mógł się czuć zagubiony, to jednak jest dość straszne.

95
00:11:35.390 --> 00:11:43.330
Pomimo tego, że wiedział, że to miasto zostało zniszczone i że nie ma dzielnicy, w której się wychował i tak dalej, no to przecież widok tego musi być porażający.

96
00:11:43.590 --> 00:11:48.610
No i na tym wszystkim nagle na Żelaznej 66 Róg Krochmalnej stoi dom.

97
00:11:48.870 --> 00:11:54.410
Także rzeczywiście zrobił sobie zdjęcie pod tym domem i napisał z tyłu po rosyjsku, że to jest dom, którym się urodziłem.

98
00:11:54.510 --> 00:12:00.570
I bardzo tak usilnie próbował jakoś tą cyrylicą napisać żelazna i domu nie wychodziło i tam skreślał, to też jest dość urocze.

99
00:12:00.570 --> 00:12:10.090
Druga osoba, o której wydaje mi się, że powinniśmy powiedzieć rozmawiając o płycie Tick-Teen, to jest Andrzej Panufnik i jego koncert skrzypcowy, który pojawia się na płycie.

100
00:12:10.210 --> 00:12:12.950
Andrzej Panufnik jest zdecydowanie bardziej znanym kompozytorem.

101
00:12:13.190 --> 00:12:20.870
To znaczy myślę sobie, że teraz na szczęście mogę, tak sądzę, zrezygnować już ze swojej funkcji przywracania pamięci o Weinbergu.

102
00:12:20.870 --> 00:12:31.310
Już mówię o tym z dumą i wydaje mi się, że ta pamięć już jest przywrócona, a także zaznaczona w naszym mieście jest ulica Weinberga, to też jest nasza sprawka, jest na domu na żelaznej 66 tablica.

103
00:12:31.510 --> 00:12:36.330
Można się wybrać dzięki wam na spacer szlakiem miejsc związanych z Weinbergiem.

104
00:12:36.330 --> 00:12:42.630
I wcale nie chcemy udawać, że Weinberg był tylko Polakiem, tylko Żydem, czy że w ogóle był na przykład człowiekiem radzieckim.

105
00:12:42.750 --> 00:12:47.030
My już tutaj w naszym mieście możemy mieć to poczucie, że on jest rzeczywiście stąd.

106
00:12:47.170 --> 00:12:48.290
Panufnik też był stąd.

107
00:12:48.450 --> 00:12:56.110
Oni się spotkali jako studenci konserwatorium warszawskiego, które obecnie nazywa się Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina,

108
00:12:56.190 --> 00:13:03.030
ale to jest ciągle ta sama szkoła i jest w tym samym właściwie miejscu, choć budynku tego pierwszego konserwatorium oczywiście nie ma.

109
00:13:03.030 --> 00:13:10.010
Natomiast oni się znali, nie wiem czy się przyjaźnili, ale myślę, że musieli się znać dosyć dobrze, a przynajmniej cenić nawzajem,

110
00:13:10.110 --> 00:13:18.870
ponieważ pierwszą wersję tria fortepianowego panufnika właśnie prawykonywał Weinberg i zachowały się programy, które o tym świadczyły.

111
00:13:19.470 --> 00:13:28.250
Mówię pierwszą wersję, dlatego że te nuty podobnie jak inne kompozycje panufnika spłonęły w czasie wojny, no i on potem to odtwarzał z pamięci.

112
00:13:28.250 --> 00:13:35.230
Ja się inspirowałam tym połączeniem, tym, że się znali, potem też tym, że ich losy potoczyły się w kompletnie różnych kierunkach

113
00:13:35.230 --> 00:13:37.190
i mam tu na myśli kierunki geograficzne.

114
00:13:37.470 --> 00:13:43.870
Weinberg uciekał, jemu jako jedynemu z rodziny udało się uciec przed zagładą przez to, że uciekł na wschód.

115
00:13:44.050 --> 00:13:49.550
Panufnik z kolei nieco później oczywiście, bo on nie uciekał w czasie wojny.

116
00:13:49.550 --> 00:13:55.790
My wiemy, że koncertował chociażby z Witoldem Lutosławskim na cztery ręce, na takich tajnych koncertach.

117
00:13:55.950 --> 00:14:01.790
Później, kiedy w Polsce zapanował w pełni ustrój socjalistyczny, to on sobie nie mógł z tym poradzić.

118
00:14:01.870 --> 00:14:08.790
Miał w sobie jakiś bardzo głęboki punkt i przy pomocy bardzo wielu różnych ludzi to była taka cała wielka siatka połączeń.

119
00:14:08.910 --> 00:14:14.050
Udało mu się, naprawdę to jest jak historia z filmu, uciec do Anglii.

120
00:14:14.050 --> 00:14:18.910
On w ogóle był zakazany w Polsce. Przez bardzo, bardzo wiele lat nie wolno było wykonywać jego utworów.

121
00:14:18.990 --> 00:14:25.410
Był związany bardzo z środowiskiem brytyjskim. Jego córka, Roksana, też jest bardzo znaną obecnie kompozytorką.

122
00:14:25.590 --> 00:14:32.470
Ale to, co mnie tutaj intrygowało, to właśnie te dwa kierunki ludzi, którzy spotkali się tu w Warszawie.

123
00:14:32.590 --> 00:14:36.350
Mieli bardzo różne pomysły na swoje życie, na to, czym się będą zajmować.

124
00:14:36.830 --> 00:14:40.970
Weinberg miał być wybitnym pianistą, uczestnikiem konkursu szopanowskiego chociażby.

125
00:14:41.610 --> 00:14:44.550
Cała ta historia tutejsza uległa zagładzie.

126
00:14:50.240 --> 00:14:58.760
O ile Weinberg i panównik, no mamy tutaj tu bezpośrednie połączenie, bo panowie się znali i tworzyli w podobnych czasach, byli związani z tym samym miastem.

127
00:14:58.840 --> 00:15:00.760
Myślę, że można powiedzieć, że tak samo je ukochali.

128
00:15:00.860 --> 00:15:05.600
No tak Jan Sebastian Bach wydaje się tutaj być najbardziej egzotycznym kompozytorem.

129
00:15:06.160 --> 00:15:09.340
W jakimś sensie tak. To ma kilka poziomów i kilka znaczeń.

130
00:15:09.340 --> 00:15:19.820
Bo tutaj wydaje mi się, że chodzi nie tylko o samą postać Bacha, któremu oczywiście należy oddawać należnemu honory, ale o okoliczności, w jakich jego nuty zostały wykorzystane.

131
00:15:19.820 --> 00:15:35.800
Ja to sobie tłumaczę trochę przez pryzmat tego, co się wydarzyło w operze autorstwa Weinberga, czyli w operze Pasażerka, która też kilka lat temu była wystawiana w Warszawie w Teatrze Wielkim, ale kolejne inscenizacje tej opery święcą triumfy na całym świecie.

132
00:15:36.080 --> 00:15:40.180
Dopiero co była premiera w Bayrisze, oper w Monachium.

133
00:15:40.180 --> 00:15:46.240
Także na całym świecie ten utwór jest już znany i sam Weinberg uważał to za swoje największe dzieło.

134
00:15:46.480 --> 00:15:51.380
Pasażerkę większość ludzi bardziej kojarzy albo z książką Zofii Posmysz, albo z filmem Andrzeja Munka.

135
00:15:51.600 --> 00:16:01.680
Ta historia u Weinberga przedstawia się oczywiście trochę inaczej, ponieważ jest to pierwsza w historii opera, która się dzieje w ogóle w obozie Auschwitz-Birkenau.

136
00:16:01.880 --> 00:16:05.980
Te dwa pojęcia nie mieszczą się w jednym zbiorze, tak? Opera i Auschwitz.

137
00:16:05.980 --> 00:16:12.600
Ja sama, kiedy pierwszy raz się dowiedziałam o tym, że Weinberg napisał taką operę, miałam poczucie, że nie wiem, czy ja chcę to usłyszeć.

138
00:16:12.740 --> 00:16:16.100
Już trochę się boję, tak? Że to jakieś arie będą, ktoś będzie śpiewał.

139
00:16:16.320 --> 00:16:20.080
Jakieś takie nieprzystosowanie w tym trochę jest, prawda? Z konwencją, z taką...

140
00:16:20.080 --> 00:16:23.480
Tak, bo to dekorum opery, oczywiście dzisiaj możemy o niej mówić inaczej.

141
00:16:23.640 --> 00:16:31.280
Mamy doświadczenie bardzo wielu różnych spektakli. Pewnie język sceniczny się też zmienił, no ale znowu mówimy o tych latach 60-tych.

142
00:16:31.280 --> 00:16:36.300
To dzieło jest absolutnie genialne. No ale skąd ta pasażerka i dlaczego w tym kontekście mojej płyty?

143
00:16:36.400 --> 00:16:47.100
W centralnym dla mnie, przynajmniej, punkcie tej opery pojawia się postać skrzypka, który zostaje wezwany przez esesmanów po to, żeby zagrać jakieś tam walczyki.

144
00:16:47.100 --> 00:16:58.920
Były orkiestry symfoniczne, czy nawet jazzowe w obozach. I rzeczywiście repertuar był często wybierany spośród takich utworów lekkich, przyjemnych, które sesmani lubili słuchać.

145
00:16:59.560 --> 00:17:08.620
Scena wygląda tak. Przychodzi Tadeusz do komendanta obozu. On do niego wrzeszczy oczywiście, że ma tu zagrać jakiś walczyk wiedeński.

146
00:17:08.620 --> 00:17:20.980
I on tego nie robi, wiedząc, że to się może bardzo źle skończyć. I zaczyna grać szakonę. Najpierw gra sam, potem w tej kompozycji Bacha jest tak, że zaczynają grać z nim unisono pierwsze skrzypce.

147
00:17:21.320 --> 00:17:27.760
I potem ten dźwięk się zwielokrotnia i przejmuje to orkiestra. Zaczyna się to wszystko rozpadać.

148
00:17:27.760 --> 00:17:39.860
W momencie, kiedy Tadeusz przestaje grać, przestaje grać dlatego, że esesmani zaczynają go bić i roztrzaskują jego skrzypce o podłogę, wtedy w warstwie muzycznej cała ta szakona ulega takiej właśnie degradacji.

149
00:17:39.980 --> 00:17:51.460
To jest często przedstawiane i to do mnie bardzo trafiało jako taka metafora tej wielkiej niemieckiej kultury, takiej świętej właściwie niemieckiej kultury, która ulega kompletnej degradacji.

150
00:17:51.460 --> 00:18:02.280
Stąd ta szakona się pojawia pomiędzy panównikiem i Weinbergiem. Ten rodowód niemiecki pewnie jest tutaj jakoś ważny, ale bardziej jako ten rodzaj buntu.

151
00:18:03.160 --> 00:18:09.260
I wydaje mi się, że ja ją tak gram, bo ona mi się po prostu już chyba będzie do końca życia kojarzyła z pasażerką.

152
00:18:09.380 --> 00:18:15.340
I tak czuję ten utwór, jako wielki bunt i w sumie jednak rozpad.

153
00:18:15.340 --> 00:18:23.160
To jest chyba najważniejsze, co powiedziałaś, że to jest kwestia czucia utworu i tego, jakie uczucia towarzyszą jego wykonywaniu.

154
00:18:23.260 --> 00:18:31.920
Wiem, że ty byłaś bardzo zdeterminowana nie tylko w tym, żeby koncert w Wielkiej Snagodze w Tegocinie zorganizować, ale też w dążeniu do wydania płyty.

155
00:18:32.060 --> 00:18:35.040
To jest twoja trzecia płyta, która pojawiła się w sprzedaży.

156
00:18:35.040 --> 00:18:38.340
Mówisz, że płyty, które przygotowujesz bardzo długo w tobie dojrzewają.

157
00:18:38.640 --> 00:18:46.320
I czy to, o czym mówiłaś, bardzo duży ciężar gatunkowy historii, które opowiadają te utwory również ma coś wspólnego z tym dojrzewaniem?

158
00:18:46.360 --> 00:18:50.360
Czy chodzi o całą koncepcję, miejsce, zaproszenie innych artystów do udziału?

159
00:18:50.440 --> 00:18:53.700
Ta pierwsza płyta to był taki absolutny debiut pewnie.

160
00:18:53.980 --> 00:19:01.420
To była płyta z zanatami Roberta Schumana i Sergiusza Prokofiewa, którą nagraliśmy z Piotrkiem Różańskim, z którym również potem nagrywałam Weinberga.

161
00:19:01.420 --> 00:19:07.420
Byliśmy bardzo, bardzo młodzi. Mam do niej jakiś sentyment. Też akurat na tej płycie grałam na fantastycznych skrzypcach Bergonziego.

162
00:19:08.180 --> 00:19:16.420
No ale to powiedzmy, że można uznać to jako taki prolog do tych późniejszych płyt, które były już taką właśnie w pełni przemyślaną koncepcją.

163
00:19:17.240 --> 00:19:26.180
Kolejna pojawiła się chyba cztery lata później i to był pierwszy taki album, który przez któregoś z krytyków został nazywany Concept Albumem i mi się to bardzo podoba.

164
00:19:26.180 --> 00:19:38.500
I rzeczywiście był to koncept i był to album. I tam się pojawił też Jan Sebastian Bach, Inwencje Dwugłosowe w wersji na skrzypce i wiolonczele, Sonata, Sofii Guba i Duliny, Rejoice i stąd tytuł płyty.

165
00:19:38.640 --> 00:19:45.460
Sonata na skrzypce solo, Obsesja i Saja i Penderecki i Szakona i to nagraliśmy z fenomenalnym wiolonczelistą Marcinem Zdunikiem.

166
00:19:45.460 --> 00:19:55.740
I to był pierwszy taki album, który miał ten taki spajający klucz. Tam kluczem był Bach, który bezpośrednio oddziaływał na wszystkich tych kompozytorów i na wszystkie te pozostałe kompozycje.

167
00:19:56.000 --> 00:20:02.060
Plus Inwencje Dwugłosowe są utworem na instrument klawiszowy, a myśmy to przenieśli na dwa instrumenty smyczkowe.

168
00:20:02.180 --> 00:20:10.240
I tak, no i mijają kolejne lata i ja się tak zbieram w sobie zawsze. Czy jest coś, co faktycznie uważam, że powinno być nagrane?

169
00:20:10.240 --> 00:20:15.640
To jest pierwsze pytanie, no bo przecież wszystkiego jest pełno i właściwie półki się uginają.

170
00:20:16.260 --> 00:20:22.700
Już pomijam kwestię tego, że bardzo wielu ludzi nie słucha po prostu też płyt, w sensie takiej fizycznej płyty, prawda?

171
00:20:23.120 --> 00:20:27.720
Rejoice się pojawiło też na winylu, to jest akurat też moja słabość, duże czarne płyty.

172
00:20:28.000 --> 00:20:34.140
Tick-tin też wyjdzie w takiej wersji i wiem, że jest coraz więcej ludzi, którzy wracają do takiej formy słuchania płyt,

173
00:20:34.280 --> 00:20:39.000
bo to jest słuchanie, na które się poświęca jakoś czas, które jest słuchanie w skupieniu,

174
00:20:39.000 --> 00:20:43.080
więc wydaje mi się, że to jest może jakaś alternatywa do tego słuchania w biegu.

175
00:20:43.260 --> 00:20:51.680
Ale są też przyziemne kwestie związane z tym, że wydanie płyty jest dość skomplikowanym i kosztownym procesem

176
00:20:51.680 --> 00:20:57.540
i nie zawsze się znajduje jakieś takie zewnętrzne finansowanie, które by w tym pomogło.

177
00:20:57.680 --> 00:21:02.940
No i przy okazji płyty Tick-tin jest jeszcze jeden taki strasznie pozytywny aspekt.

178
00:21:02.940 --> 00:21:08.600
To znaczy, ja z pewnym oporem założyłam zrzutkę na wydanie tej płyty.

179
00:21:08.820 --> 00:21:11.600
Właściwie to była jedna z najfajniejszych rzeczy chyba w moim życiu.

180
00:21:11.800 --> 00:21:19.180
Kiedy się okazało, że ludzie tak licznie, w dużej mierze to byli też ludzie, których w sumie osobiście nie znam.

181
00:21:19.380 --> 00:21:25.780
Złożyli się po prostu na bardzo solidną kwotę, która naprawdę pomogła mi to wydać.

182
00:21:25.780 --> 00:21:32.860
Teraz już pierwsza partia płyt podpisanych i każdorazowo z osobnym liścikiem powędrowała do zrzutkowiczów.

183
00:21:32.980 --> 00:21:39.360
Lubię o tym sobie też przypominać, ale chcę też właśnie o tym mówić, że to powstało w takiej przyjaznej atmosferze

184
00:21:39.360 --> 00:21:44.800
i w takim poczuciu, że może jednak ktoś tej płyty też chce i jakoś jej potrzebuje,

185
00:21:44.860 --> 00:21:50.640
a na pewno są ludzie, którzy są życzliwi na tyle, że chcą wpłacić czasami nawet naprawdę sumy takie,

186
00:21:50.640 --> 00:21:56.700
które dla mnie osobiście byłyby dość dużym już wydatkiem, więc jestem bardzo, ale to bardzo, bardzo wdzięczna.

187
00:21:56.840 --> 00:22:02.220
Jak widzicie, płyta Tick Tin to nie tylko wiele warstw muzycznych, ale też wiele historii.

188
00:22:02.440 --> 00:22:09.240
Historii kompozytorów, których utwory znalazły się na płycie, historii świata, ale także historii wszystkich osób,

189
00:22:09.420 --> 00:22:12.820
które pomogły, które zaangażowały się w proces wydania płyty.

190
00:22:12.920 --> 00:22:18.560
To jest oczywiście także historia twórców, czyli Marii Sławek, Lutosławski Quartet oraz Tomasza Januchty.

191
00:22:18.560 --> 00:22:23.620
A ja miałam tę wielką przyjemność, że o płycie, całym procesie, który towarzyszył jej powstanie w Daniu

192
00:22:23.620 --> 00:22:31.260
opowiedziała dzisiaj Maria Sławek, skrzypaczka, wykładowczyni, a także współzałożycielka i prezeska Instytutu Weinberga.

193
00:22:31.320 --> 00:22:32.820
Bardzo Ci, Maria, dziękuję za tę rozmowę.

194
00:22:32.920 --> 00:22:33.720
Bardzo dziękuję.

195
00:22:36.120 --> 00:22:39.060
Audycje kulturalne w dobrym tonie.