WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.170
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:05.680 --> 00:00:24.190
Dzień dobry Państwu, nazywam się Anna Cymer, jestem historyczką architektury i jak co tydzień zapraszam Państwa do wysłuchania kolejnego odcinka podcastu pod tytułem Dekady Nowoczesności realizowanego przez Narodowe Centrum Kultury w ramach cyklu audycji kulturalnych.

3
00:00:24.190 --> 00:00:47.610
Cykl Dekady Nowoczesności służy temu, żebyśmy wspólnie może lepiej się przyjrzeli rozmaitym budynkom powstającym w kolejnych dekadach XX i początku XXI wieku i za ich pomocą spróbowali sobie może zdefiniować czym jest nowoczesność w architekturze albo jak się rodziła, jaką przechodziła ewolucję.

4
00:00:47.610 --> 00:00:57.170
Może uznać, że niektóre z tych realizacji są mniej trafione, a może z dzisiejszej perspektywy docenimy te, które wcześniej były troszkę zapomniane.

5
00:00:57.830 --> 00:01:08.590
Ja pozwoliłam sobie tutaj wybrać do tego cyklu takie obiekty, które uznałam za najbardziej reprezentatywne dla każdej kolejnej dekady tego okresu, o którym mówimy.

6
00:01:08.590 --> 00:01:24.250
I dzisiaj powędrujemy na północ Polski i chciałabym opowiedzieć o realizacji, która jest oczywiście niezwykle wartościowa architektonicznie, ale również jest bardzo silnie związana z pewną sytuacją polityczno-ekonomiczną w Polsce.

7
00:01:24.770 --> 00:01:35.190
Architektura ma to do siebie, że zazwyczaj jest związana z sytuacją polityczno-ekonomiczną i jest bardzo często jej wynikiem, czy też jest nią zdeterminowana.

8
00:01:35.190 --> 00:01:43.350
W pierwszym odcinku mówiłam o obiekcie, który był jakby wypadkową poszukiwania stylu narodowego.

9
00:01:43.650 --> 00:02:01.630
W poprzednim odcinku mówiłam o realizacji, która co prawda nie powstała rękami polskich architektów, ale również była w jakimś sensie takim polityczno-ekonomicznym manifestem, który bardzo silnie oddziałał na kolejne dekady w architekturze całej Europy.

10
00:02:01.630 --> 00:02:07.870
A dzisiaj skupimy się na projekcie, który jest bardzo polski, ale też właśnie bardzo polityczny.

11
00:02:08.070 --> 00:02:13.970
Jak być może się Państwo już domyśliliście, wędrujemy do Gdyni, Polska odzyskała niepodległość.

12
00:02:14.290 --> 00:02:25.490
Nie były to łatwe czasy dla Polski, bo myślę, że też nietrudno sobie wyobrazić, jak kolosalnym wyzwaniem pod każdym względem było scalenie ze sobą

13
00:02:25.490 --> 00:02:35.850
po ponad 120 latach kraju przez bardzo długi czas rozdzielonego na trzy zupełnie inne części, zupełnie inaczej się rozwijające,

14
00:02:35.930 --> 00:02:43.330
znajdujące się pod wpływem zupełnie innych polityk, kultur, poziomu rozwoju, przemysłu, ekonomii, wszystkiego.

15
00:02:43.330 --> 00:02:53.130
Po prostu to były trzy kawałki, kompletnie różne, w których mówiło się trzema różnymi językami, niewyobrażalnie trudne, ogromne wyzwanie

16
00:02:53.130 --> 00:02:59.510
dla nowych władz Polski po odzyskaniu niepodległości, żeby te trzy kawałki na nowo ze sobą skleić.

17
00:02:59.610 --> 00:03:02.910
Oczywiście czyniono to na bardzo różne sposoby.

18
00:03:03.350 --> 00:03:07.970
Jednym z nich, co wydaje się z naszego tutaj punktu widzenia szczególnie interesujące,

19
00:03:07.970 --> 00:03:13.850
i jednym z nich była architektura. Uznano wówczas, w latach dwudziestych i w latach trzydziestych,

20
00:03:14.310 --> 00:03:21.270
że za pomocą publicznych inwestycji, również architektonicznych, pokaże się nie tylko światu,

21
00:03:21.570 --> 00:03:29.430
ale również tutaj mieszkańcom polskich ziem, że Polska odzyskała niepodległość i staje się w tym momencie

22
00:03:29.430 --> 00:03:40.490
krajem nowoczesnym, postępowym, znaczącym, nie jest prowincją, nie jest zabiedzonym terenem rozwarstwionym

23
00:03:40.490 --> 00:03:46.830
na te trzy różne części, które nie mogą się ze sobą dogadać, tylko wracamy jak najszybciej to możliwe,

24
00:03:47.370 --> 00:03:52.710
wracamy do tej jedności, do tej wspólnej tożsamości, odbudowujemy tę tożsamość

25
00:03:52.710 --> 00:03:59.810
i bardzo szybko staramy się nadrobić wszystkie braki, wszystkie zaległości, które się siłą rzeczy,

26
00:03:59.830 --> 00:04:05.450
no nie z naszej winy w pewnym sensie, dokonały jakby przez te poprzednie sto lat.

27
00:04:05.710 --> 00:04:11.990
Nadrabiamy to, stajemy się krajem znaczącym w Europie, nowoczesnym, rozwijającym się

28
00:04:11.990 --> 00:04:17.870
i atrakcyjnym również dla jego mieszkańców. Jedną z tych metod na nie tylko przekazanie tego komunikatu,

29
00:04:17.870 --> 00:04:24.070
no ale również jakby na materializację tych idei, były ogromne wielkie publiczne inwestycje.

30
00:04:24.630 --> 00:04:28.690
Dużą częścią z nich właściwie można powiedzieć to były obiekty przemysłowe,

31
00:04:29.090 --> 00:04:34.470
budowanie ogromnych zespołów miast, jakby łączenie miast w takie grupy,

32
00:04:34.810 --> 00:04:38.950
w których przemysł stawał się bardzo istotnym elementem ich funkcjonowania.

33
00:04:39.550 --> 00:04:44.630
Wokół tego przemysłu rozwijały się nowe miasta, pojawiali się tam nowi mieszkańcy

34
00:04:44.630 --> 00:04:49.430
z zabiedzonych wsi, mogli przyjeżdżać do tych miast, gdzie mogli zamieszkać,

35
00:04:49.510 --> 00:04:54.530
znajdywali pracę. Nie zawsze, ale jednak zwykle jakoś tam poprawiał się ich byt,

36
00:04:54.670 --> 00:05:00.170
bo mieli pracę, mieli mieszkanie, mogli funkcjonować w tych nowo budowanych w latach 20. i 30. miastach.

37
00:05:00.430 --> 00:05:04.910
Oczywiście tutaj najlepszym tego przykładem jest centralny okręg przemysłowy,

38
00:05:06.170 --> 00:05:11.970
obejmujący centralną część Polski, czyli tam mniej więcej od Radomia do Rzeszowa.

39
00:05:11.970 --> 00:05:17.750
Tutaj ten teren, gdzie cała masa nowych miast powstała, czy też rozwinęły się małe miejscowości,

40
00:05:17.830 --> 00:05:23.050
rozwinęły się w dużo większej miejscowości, koncentrujące się wokół bardzo dużo zakładów przemysłowych.

41
00:05:23.290 --> 00:05:29.010
No ale oczywiście najważniejszą z tych inwestycji i też taką najbardziej efektowną, myślę,

42
00:05:29.290 --> 00:05:32.870
i najbardziej istotną z powodu politycznego była Gdynia.

43
00:05:33.030 --> 00:05:39.050
Centralny okręg przemysłowy i te zakłady, które były realizowane na terenie miasteczek i miast

44
00:05:39.050 --> 00:05:44.610
wchodzących w jego skład, zapewniały państwu polskiemu przede wszystkim takie zabezpieczenie militarne.

45
00:05:44.810 --> 00:05:50.250
Bo mówiąc wprost, tamte zakłady, ważnym elementem ich działania było po prostu produkowanie broni.

46
00:05:50.970 --> 00:05:54.030
Natomiast Gdynia miała zupełnie inny cel istnienia.

47
00:05:54.510 --> 00:05:59.830
Z jednej strony była miastem, które miało, no nawet tak czysto propagandowo,

48
00:06:00.090 --> 00:06:05.350
opowiedzieć o tym, jak ważnym wydarzeniem stało się odzyskanie przez Polskę dostępu do Morza Bałtyckiego.

49
00:06:05.350 --> 00:06:10.670
Wejście w obręb tych krajów portowych, tych krajów nadmorskich,

50
00:06:10.910 --> 00:06:16.130
które mogą uczestniczyć w morskim transporcie, w budowie w przemyśle stoczniowym,

51
00:06:16.570 --> 00:06:21.250
w budowie statków, w wymianie towarowej dokonywanej za pomocą morza,

52
00:06:21.730 --> 00:06:27.390
to było strasznie ważne dla tego właśnie przekazu dotyczącego tego,

53
00:06:27.570 --> 00:06:33.210
jak Polska jest nowoczesna i jak bardzo ważne było dla nas odzyskanie dostępu do morza.

54
00:06:33.210 --> 00:06:39.750
No bo w czasie zaborów jakby tego nie było, jak również i wcześniej rozmaicie z tym dostępem do morza było.

55
00:06:40.190 --> 00:06:43.770
Morze jest zawsze ważne dla rozwoju gospodarczego kraju.

56
00:06:43.910 --> 00:06:47.330
Jeżeli tylko kraj ma swój port czy swoją stocznię,

57
00:06:47.470 --> 00:06:52.090
jest to zawsze ogromnie ważny, istotny element dla rozwoju gospodarczego kraju.

58
00:06:52.250 --> 00:06:56.010
Więc tutaj budowa Gdyni była potrzebna, bo oczywiście wszyscy pamiętamy,

59
00:06:56.130 --> 00:06:57.250
Gdyni wówczas nie było.

60
00:06:57.410 --> 00:07:01.610
W miejscu Gdyni w latach dwudziestych znajdowała się malutka wioseczka rybacka

61
00:07:01.610 --> 00:07:06.850
i nie było tam jakby żadnej zabudowy takiej, która mogła służyć rozwojowi właśnie

62
00:07:06.850 --> 00:07:10.430
tych wszystkich elementów przemysłowych czy ekonomicznych, o których mówiłam.

63
00:07:10.710 --> 00:07:13.110
Był Gdańsk, natomiast Gdańsk nie był wtedy polski.

64
00:07:13.190 --> 00:07:18.930
Gdańsk był wolnym miastem teoretycznie, a tak naprawdę głównie jednak był niemieckim miastem,

65
00:07:19.010 --> 00:07:24.670
w którym Polacy nie mieli tylu praw, ile nawet teoretycznie za pomocą tych umów międzynarodowych

66
00:07:24.670 --> 00:07:29.150
jakby im tam przysługiwały, jakby tych praw nie posiadano, czy też nie respektowano tego.

67
00:07:29.150 --> 00:07:32.270
Więc ta Gdynia choćby z tego powodu była niezwykle potrzebna.

68
00:07:32.710 --> 00:07:36.470
Dlatego też już w latach dwudziestych polski rząd zdecydował o tym,

69
00:07:36.630 --> 00:07:41.630
że absolutnie niezbędne jest zbudowanie w Polsce miasta portowego.

70
00:07:41.830 --> 00:07:45.830
Miasta, gdzie będzie nie tylko miejsce do wymiany towarowej,

71
00:07:45.970 --> 00:07:51.390
ale również do budowy statków, do komunikacji również miejskiej, czyli promowej.

72
00:07:51.590 --> 00:07:55.650
Również żeby ludzie mogli jakby podróżować za pomocą morza,

73
00:07:55.650 --> 00:08:00.310
co też było zupełnie nowym dla Polski, przynajmniej nowym środkiem transportu.

74
00:08:00.410 --> 00:08:04.250
Pomysły były różne, nie od razu było wiadomo, że Gdynia powstanie w Gdyni,

75
00:08:04.390 --> 00:08:07.630
jeśli tak można powiedzieć, ale oczywiście ostatecznie wiemy,

76
00:08:07.690 --> 00:08:12.750
że zdecydowano się tę maleńką wioskę rybacką przemienić w to duże, nowoczesne miasto.

77
00:08:13.010 --> 00:08:16.610
I tak jak wspomniałam na początku, właściwie od razu było jasne,

78
00:08:16.910 --> 00:08:19.910
że to miasto musi być naprawdę nowoczesne.

79
00:08:19.910 --> 00:08:25.070
Oczywiście z jednej strony mamy więc wielką, wielką inwestycję w budowę portu,

80
00:08:25.690 --> 00:08:29.710
w budowę dworca morskiego dla ruchu pasażerskiego,

81
00:08:30.310 --> 00:08:35.530
w budowę tych wszystkich doków związanych z obsługą statków, kutrów i tak dalej.

82
00:08:35.830 --> 00:08:37.490
No ale to jest powiedzmy ta część przemysłowa.

83
00:08:37.610 --> 00:08:40.350
Natomiast oczywiście na części przemysłowej miasto się nie kończy.

84
00:08:40.650 --> 00:08:45.350
I bardzo szybko podjęto decyzję, że również ta architektura,

85
00:08:45.350 --> 00:08:50.170
taka już zwykła miejska, mieszkaniowa, biurowa, urzędowa,

86
00:08:50.830 --> 00:08:54.430
która w Gdyni będzie budowana, musi być architekturą nowoczesną.

87
00:08:54.610 --> 00:08:57.010
A co wtedy uważano za architekturę nowoczesną?

88
00:08:57.090 --> 00:08:58.210
Oczywiście modernizm.

89
00:08:58.410 --> 00:09:01.830
Ten modernizm, o którym opowiadałam w poprzednim odcinku

90
00:09:01.830 --> 00:09:04.450
przy okazji wystawy WUWA we Wrocławiu.

91
00:09:04.630 --> 00:09:08.570
Jeszcze w osiedle WUWA we Wrocławiu było zapowiedzią tego,

92
00:09:08.750 --> 00:09:11.790
w którą stronę będzie się rozwijała architektura modernistyczna.

93
00:09:11.790 --> 00:09:16.790
W przypadku Gdyni widzimy już w jakimś sensie kolejny krok rozwoju tej architektury,

94
00:09:16.930 --> 00:09:21.170
ponieważ udało się odejść już w Gdyni od takiej zabudowy kameralnej,

95
00:09:21.270 --> 00:09:25.630
jednorodzinnej, jakichś domków, segmentów, niewielkich budynków wielorodzinnych

96
00:09:25.630 --> 00:09:29.990
na rzecz dużych, właściwie wielkomiejskich obiektów,

97
00:09:30.090 --> 00:09:32.890
również utrzymujących się w tym stylu modernistycznym.

98
00:09:33.010 --> 00:09:36.750
Na marginesie można dodać, co jest dość, wydaje mi się, interesujące,

99
00:09:36.750 --> 00:09:42.250
że mimo tego, że wiadomo było, że Gdynia będzie budowana w stylu nowoczesnym,

100
00:09:42.510 --> 00:09:46.310
dworzec kolejowy, który zbudowano w Gdyni w 1926 roku,

101
00:09:46.510 --> 00:09:48.110
nie był obiektem modernistycznym.

102
00:09:48.210 --> 00:09:53.150
To jest ten jedyny element, który tam zachowano taką wisienkę na torcie,

103
00:09:53.270 --> 00:09:57.170
można powiedzieć, utrzymującą się dużo bardziej w tym stylu narodowym,

104
00:09:57.710 --> 00:09:59.750
odwołującą się do form dworkowych.

105
00:10:00.090 --> 00:10:02.490
Oczywiście projektujący ten dworzec Romuald Miller

106
00:10:02.490 --> 00:10:07.410
te formy dworkowe bardzo zgeometryzował, co też jest ogromnie ciekawe,

107
00:10:07.510 --> 00:10:12.070
że ten styl dworkowy, wszyscy gdzieś tam pewnie mamy z tyłu głowy, jak on wyglądał,

108
00:10:12.550 --> 00:10:16.730
ten styl dworkowy on również jakby trochę przerobił na formy modernistyczne,

109
00:10:16.810 --> 00:10:19.350
czyli mamy te elementy kojarzące nam się z dworkiem,

110
00:10:19.450 --> 00:10:22.410
a jednocześnie są one takie proste, geometryczne,

111
00:10:22.790 --> 00:10:25.010
wszystkie ściany zbiegają się pod kątem prostym,

112
00:10:25.470 --> 00:10:30.770
jakieś tam detale architektoniczne z architektury dworkowej w tym budynku odnajdziemy,

113
00:10:30.770 --> 00:10:36.150
a jednocześnie całkiem sporo jest tam już tego takiego kroku w stronę modernizmu,

114
00:10:36.230 --> 00:10:41.230
czyli w stronę tej geometrii, ładu takiego porządku i surowości przede wszystkim modernizmu.

115
00:10:41.330 --> 00:10:45.250
Niestety dworzec, ten dworzec zbudowany w stylu dworkowym

116
00:10:45.250 --> 00:10:47.950
według projektu Romualda Millera dzisiaj już nie istnieje.

117
00:10:48.510 --> 00:10:52.030
On spłonął, później w czasie wojny był zniszczony

118
00:10:52.390 --> 00:10:57.090
i po II wojnie światowej został odbudowany już w zupełnie nowej formie,

119
00:10:57.090 --> 00:11:00.290
tej, którą znamy dzisiaj, tak naprawdę nie mniej interesującej,

120
00:11:00.470 --> 00:11:02.990
ale już zupełnie innej niż ten styl dworkowy.

121
00:11:03.090 --> 00:11:06.030
Natomiast co się tyczy wszystkich pozostałych, istotnych,

122
00:11:06.110 --> 00:11:08.390
budowanych w latach trzydziestych budynków w Gdyni,

123
00:11:08.810 --> 00:11:11.770
one już wszystkie są bardzo, bardzo nowoczesne

124
00:11:11.770 --> 00:11:16.510
i są, można powiedzieć, jednym z takich najpełniejszych wcieleń w życie

125
00:11:16.510 --> 00:11:20.510
tych idei modernistycznych, które wtedy wydawały się najbardziej nowatorskie

126
00:11:20.510 --> 00:11:24.010
i najbardziej adekwatne do przestrzeni miejskiej,

127
00:11:24.170 --> 00:11:28.170
która miała również propagandowo opowiadać o tym,

128
00:11:28.350 --> 00:11:33.210
że mamy do czynienia z nowoczesnym, postępowym, innowacyjnym,

129
00:11:33.350 --> 00:11:39.230
rozwijającym się krajem, który właśnie świeżo wrócił na tą arenę międzynarodową.

130
00:11:39.370 --> 00:11:43.760
Jako, że miasto Gdynia należało do tego obszaru właśnie nadmorskiego,

131
00:11:44.230 --> 00:11:48.770
było miastem portowym, architekci, którzy projektowali te budynki w Gdyni,

132
00:11:48.770 --> 00:11:51.650
jakby sięgali po elementy, można powiedzieć,

133
00:11:51.810 --> 00:11:55.310
takie no kojarzące się właśnie z architekturą nadmorską,

134
00:11:55.390 --> 00:11:57.850
czy też jeszcze bardziej z tym przemysłem nadmorskim,

135
00:11:57.990 --> 00:12:00.750
ponieważ w wielu budynkach zbudowanych w Gdyni

136
00:12:00.750 --> 00:12:04.630
można odszukać nawiązania, czy jakieś takie inspiracje

137
00:12:04.630 --> 00:12:06.870
do formy okrętów.

138
00:12:06.970 --> 00:12:10.950
I ten budynek, który dzisiaj jest bohaterem naszego spotkania,

139
00:12:11.430 --> 00:12:14.290
czyli zmieniający kilkakrotnie swoją funkcję,

140
00:12:14.410 --> 00:12:17.310
ale zbudowany dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,

141
00:12:17.310 --> 00:12:19.770
budynek zaprojektowany przez Romana Piotrowskiego,

142
00:12:19.930 --> 00:12:23.010
zbudowany w latach 1935-1936,

143
00:12:23.710 --> 00:12:26.010
ten budynek właśnie jest najlepszym przykładem

144
00:12:26.010 --> 00:12:28.370
takiego modernizmu okrętowego.

145
00:12:28.550 --> 00:12:31.970
Czyli z jednej strony łączy w sobie cały szereg elementów

146
00:12:31.970 --> 00:12:34.970
architektury tej najbardziej postępowej, modernistycznej,

147
00:12:35.130 --> 00:12:37.210
a jednocześnie swoim kształtem,

148
00:12:37.490 --> 00:12:40.450
tym jak został wstawiony w przestrzeń miasta

149
00:12:40.450 --> 00:12:44.310
i pewnymi detalami, które również w nim zostały zastosowane,

150
00:12:45.230 --> 00:12:47.710
niewątpliwie nasuwa skojarzenia z takim

151
00:12:47.710 --> 00:12:49.850
prującym falę okrętem.

152
00:12:50.050 --> 00:12:53.850
To było strasznie ważne, ponieważ miało właśnie to,

153
00:12:53.910 --> 00:12:56.950
o czym wspominałam wcześniej, miało w bezpośredni sposób

154
00:12:56.950 --> 00:13:01.150
opowiadać o tym, że każdy, kto ten budynek widzi,

155
00:13:01.250 --> 00:13:03.890
od razu dowie się, że znajduje się w mieście,

156
00:13:04.150 --> 00:13:07.110
które jest nowoczesne, a jednocześnie jest miastem portowym.

157
00:13:07.570 --> 00:13:10.830
I ten budynek ZUS-u, który po II wojnie światowej

158
00:13:10.830 --> 00:13:13.110
był siedzibą Polskich Linii Oceanicznych,

159
00:13:13.270 --> 00:13:15.170
o czym świadczy zachowany do dzisiaj

160
00:13:15.170 --> 00:13:17.710
na jego fasadzie napis.

161
00:13:17.970 --> 00:13:19.630
Przez wiele lat był po wojnie

162
00:13:19.630 --> 00:13:21.530
siedzibą Polskich Linii Oceanicznych.

163
00:13:21.670 --> 00:13:23.550
Dzisiaj mieści się tutaj Urząd Miasta,

164
00:13:23.790 --> 00:13:25.570
też informacja turystyczna,

165
00:13:25.730 --> 00:13:26.770
taka miejska informacja,

166
00:13:26.850 --> 00:13:28.410
więc też każdy może tam wejść,

167
00:13:28.510 --> 00:13:30.050
każdy może się dostać do tego budynku

168
00:13:30.050 --> 00:13:32.350
i go przynajmniej na poziomie parteru

169
00:13:32.350 --> 00:13:33.510
też obejrzeć od środka.

170
00:13:34.070 --> 00:13:37.250
Ten budynek spełnia większość elementów,

171
00:13:37.250 --> 00:13:39.710
które jakby przyjęło się uważać

172
00:13:39.710 --> 00:13:43.650
za najważniejsze znaki architektury modernistycznej.

173
00:13:43.870 --> 00:13:47.470
Te znaki, te pięć tez, pięć zasad

174
00:13:47.470 --> 00:13:48.870
nowoczesnej architektury

175
00:13:48.870 --> 00:13:52.590
sformułował ojciec nowoczesnej architektury.

176
00:13:52.710 --> 00:13:54.910
Myślę, że tutaj nie jest to nadużyciem.

177
00:13:55.090 --> 00:13:57.010
Powiedzenie, że Le Corbusier był po prostu

178
00:13:57.010 --> 00:13:59.210
ojcem nowoczesnej architektury w Europie.

179
00:13:59.410 --> 00:14:02.210
On je sformułował w 1922 roku

180
00:14:02.210 --> 00:14:04.690
i budynek ZUS-u w Gdyni

181
00:14:04.690 --> 00:14:06.370
zaprojektowany przez Romana Piotrowskiego

182
00:14:06.370 --> 00:14:08.770
rzeczywiście dużą część tych zasad

183
00:14:08.770 --> 00:14:10.890
Le Corbusierowskich spełnia.

184
00:14:11.170 --> 00:14:12.490
Jedna z nich dotyczy

185
00:14:12.490 --> 00:14:14.870
przeszklonego, podciętego parteru,

186
00:14:14.990 --> 00:14:16.390
który nadaje tej budowli

187
00:14:16.390 --> 00:14:18.030
pewnego rodzaju lekkości,

188
00:14:18.170 --> 00:14:19.250
ponieważ zawsze, jeżeli,

189
00:14:19.710 --> 00:14:21.750
nawet przy tak ogromnym gmachu,

190
00:14:21.950 --> 00:14:24.770
jeżeli parter jest troszeczkę cofnięty

191
00:14:24.770 --> 00:14:26.550
względem elewacji i przeszklony,

192
00:14:26.790 --> 00:14:28.460
budynek natychmiast jakby automatycznie

193
00:14:28.750 --> 00:14:30.930
jest odbierany jako taki dużo lżejszy,

194
00:14:30.930 --> 00:14:33.890
dużo bardziej taki ulotny powiedzmy.

195
00:14:34.210 --> 00:14:35.370
Więc tutaj mamy do czynienia

196
00:14:35.370 --> 00:14:36.630
z takim właśnie przeszklonym,

197
00:14:36.710 --> 00:14:37.730
cofniętym parterem.

198
00:14:37.930 --> 00:14:40.130
Mamy całe elewacje przeprute

199
00:14:40.130 --> 00:14:42.170
poziomymi pasami okien,

200
00:14:42.590 --> 00:14:44.130
co też było bardzo istotne

201
00:14:44.130 --> 00:14:45.490
nie tylko ze względu na to,

202
00:14:45.510 --> 00:14:47.230
że te okna wpuszczały do wnętrza

203
00:14:47.230 --> 00:14:49.250
dużo więcej światła dziennego,

204
00:14:49.430 --> 00:14:51.610
ale również właśnie powodowały,

205
00:14:51.710 --> 00:14:54.690
że budynek wydawał się lżejszy,

206
00:14:54.770 --> 00:14:57.090
bo po prostu miał dużo mniejsze powierzchnie

207
00:14:57.090 --> 00:14:58.410
tych ścian murowanych,

208
00:14:58.510 --> 00:15:00.130
a dużo więcej przeszklonych.

209
00:15:00.130 --> 00:15:02.730
Było to możliwe oczywiście dzięki zastosowaniu

210
00:15:02.730 --> 00:15:04.070
konstrukcji żelbetowej,

211
00:15:04.190 --> 00:15:05.450
czy też konstrukcji stalowej,

212
00:15:05.590 --> 00:15:07.170
one często były ze sobą łączone.

213
00:15:07.750 --> 00:15:10.470
O tym, jak duże znaczenie dla architektury

214
00:15:10.470 --> 00:15:12.130
miała konstrukcja żelbetowa,

215
00:15:12.150 --> 00:15:15.610
wspominałam w drugim odcinku naszej audycji.

216
00:15:15.790 --> 00:15:16.990
Zachęcam do odsłuchania,

217
00:15:17.110 --> 00:15:18.250
jeśli ktoś przeoczył.

218
00:15:18.610 --> 00:15:20.510
Tam pojawia się motyw żelbetu

219
00:15:20.510 --> 00:15:24.050
i tego, w jaki sposób on pomógł budować

220
00:15:24.050 --> 00:15:25.230
w zupełnie nowy sposób.

221
00:15:25.470 --> 00:15:27.170
Tutaj mamy jeszcze kolejny krok

222
00:15:27.170 --> 00:15:29.470
wykorzystania tych nowoczesnych konstrukcji

223
00:15:29.470 --> 00:15:32.510
do tego, żeby budynek był jeszcze bardziej przezierny,

224
00:15:32.630 --> 00:15:34.850
jeszcze mógł mieć większe powierzchnie przeszklone.

225
00:15:35.090 --> 00:15:36.470
Mamy płaski dach,

226
00:15:36.610 --> 00:15:39.250
co też jeszcze niedawno nie mieściło się w głowie

227
00:15:39.250 --> 00:15:41.770
i to dopiero wprowadził modernizm.

228
00:15:42.050 --> 00:15:44.610
Płaskie dachy jeszcze w XIX wieku

229
00:15:44.610 --> 00:15:46.830
były naprawdę czymś w ogóle niewyobrażalnym.

230
00:15:46.830 --> 00:15:49.990
Tutaj już płaski dach jest czymś absolutnie oczywistym,

231
00:15:50.170 --> 00:15:51.750
ale tak jak wspomniałam,

232
00:15:51.930 --> 00:15:53.490
coś, czego akurat Le Corbusier

233
00:15:53.490 --> 00:15:55.890
w taki bezpośredni sposób nie definiował,

234
00:15:55.990 --> 00:15:57.990
a tutaj chodziło o to, żeby podkreślić

235
00:15:57.990 --> 00:15:59.990
ten okrętowy charakter tego budynku,

236
00:16:00.470 --> 00:16:02.330
ten główny narożnik znajdujący się

237
00:16:02.330 --> 00:16:04.170
przy głównym skrzyżowaniu miasta,

238
00:16:04.330 --> 00:16:06.890
jakby taki wychodzący w to główne skrzyżowanie

239
00:16:07.510 --> 00:16:08.630
centrum Gdyni,

240
00:16:08.730 --> 00:16:10.250
jest zaokrąglony

241
00:16:10.250 --> 00:16:12.490
i co więcej, krótszy bok tego budynku

242
00:16:12.490 --> 00:16:15.770
jest również przebity takimi okrągłymi otworami okiennymi,

243
00:16:15.770 --> 00:16:16.950
czyli takimi oczywiście,

244
00:16:17.110 --> 00:16:19.510
które doskonale znamy ze statków i okrętów,

245
00:16:19.630 --> 00:16:20.670
bulajami,

246
00:16:20.850 --> 00:16:23.770
co właśnie ma nam bezpośrednio sygnalizować,

247
00:16:24.530 --> 00:16:27.710
że mamy do czynienia z obiektem,

248
00:16:27.970 --> 00:16:30.790
który gdzieś ma nas trochę przenieść w klimat

249
00:16:30.790 --> 00:16:32.790
tego portowego, nowoczesnego,

250
00:16:32.910 --> 00:16:35.510
rozwijającego się miasta nadmorskiego,

251
00:16:35.650 --> 00:16:36.510
przemysłowego,

252
00:16:36.950 --> 00:16:39.130
w którym ten przemysł okrętowy,

253
00:16:39.570 --> 00:16:40.750
ten transport morski,

254
00:16:40.830 --> 00:16:42.850
to wszystko jest ogromnie istotne

255
00:16:42.850 --> 00:16:44.890
i że ten kierunek jakby rozwoju

256
00:16:44.890 --> 00:16:47.290
jest tutaj bardzo istotny.

257
00:16:47.430 --> 00:16:48.930
Budowa miasta Gdyni,

258
00:16:48.970 --> 00:16:50.590
choć zachwycamy się nią

259
00:16:50.590 --> 00:16:54.190
i uważamy ją za jeden z kluczowych elementów

260
00:16:54.190 --> 00:16:56.670
rozwoju II Rzeczpospolitej,

261
00:16:56.750 --> 00:16:59.190
to była inwestycja piekielnie istotna

262
00:16:59.190 --> 00:17:00.850
i taka o znaczeniu

263
00:17:00.850 --> 00:17:02.790
zarówno ekonomicznym,

264
00:17:02.870 --> 00:17:03.770
jak i politycznym.

265
00:17:03.790 --> 00:17:07.190
Została ostatnio dosyć szeroko opisana

266
00:17:07.190 --> 00:17:08.510
i zaczynamy,

267
00:17:08.590 --> 00:17:10.110
zresztą chyba słusznie,

268
00:17:10.190 --> 00:17:13.000
patrzeć na nią też trochę spoza tego propagandowego,

269
00:17:13.000 --> 00:17:15.420
czysto punktu widzenia,

270
00:17:15.600 --> 00:17:18.420
czyli zaczynamy dostrzegać również pewne wady

271
00:17:18.420 --> 00:17:19.440
budowy tego miasta

272
00:17:19.440 --> 00:17:23.680
i to, że nie było to takie wspaniałe miejsce do życia,

273
00:17:23.780 --> 00:17:25.000
jakby się mogło wydawać

274
00:17:25.000 --> 00:17:26.840
i bardzo dużo problemów społecznych

275
00:17:26.840 --> 00:17:30.340
i pewnej niewydolności tego systemu ekonomicznego

276
00:17:30.340 --> 00:17:31.400
tam miało miejsce,

277
00:17:31.400 --> 00:17:32.840
ku nieszczęściu,

278
00:17:32.860 --> 00:17:35.340
ciągnących tam masowo za pracą ludzi.

279
00:17:35.640 --> 00:17:37.200
Więc pamiętając to wszystko,

280
00:17:37.380 --> 00:17:39.220
pamiętając te ogromne wyzwania społeczne

281
00:17:39.220 --> 00:17:41.500
i takie problemy gospodarcze,

282
00:17:41.660 --> 00:17:43.240
które w Gdyni nastąpiły

283
00:17:43.820 --> 00:17:47.420
i z którymi niestety mieli do czynienia

284
00:17:47.420 --> 00:17:49.600
jej nowi mieszkańcy,

285
00:17:49.740 --> 00:17:52.140
ciągnący tam naprawdę z całej Polski

286
00:17:52.140 --> 00:17:54.660
właściwie właśnie zwabieni tą propagandą

287
00:17:54.660 --> 00:17:56.400
tego wspaniałego, nowoczesnego miasta,

288
00:17:56.860 --> 00:17:58.360
z całej Polski ciągnęli tam ludzie,

289
00:17:58.480 --> 00:18:00.580
którzy nie zawsze znaleźli tam swoje miejsce

290
00:18:00.580 --> 00:18:02.860
i nie zawsze odnaleźli tam szczęście.

291
00:18:03.680 --> 00:18:05.800
Myślę, że mając to wszystko w pamięci,

292
00:18:05.800 --> 00:18:09.500
no nie możemy nie doceniać tego ogromnego przedsięwzięcia,

293
00:18:09.640 --> 00:18:11.100
jakim była budowa tego miasta

294
00:18:11.100 --> 00:18:13.120
i nie możemy nie doceniać również

295
00:18:13.120 --> 00:18:15.020
tej spektakularnej architektury,

296
00:18:15.840 --> 00:18:17.720
którą udało się tam zrealizować

297
00:18:17.720 --> 00:18:21.080
z siedzibą dawniej ZUS-u,

298
00:18:21.300 --> 00:18:23.020
dawniej Polskich Linii Oceanicznych,

299
00:18:23.100 --> 00:18:25.460
a dzisiaj Urzędu Miasta na czele,

300
00:18:25.720 --> 00:18:28.080
ale również oczywiście z całym szeregiem

301
00:18:28.080 --> 00:18:30.320
innych tego typu podobnych budynków,

302
00:18:30.480 --> 00:18:32.340
które przy głównych ulicach Gdyni

303
00:18:32.340 --> 00:18:33.460
do dzisiaj się znajdują.

304
00:18:33.460 --> 00:18:36.000
To wyjątkowe miejsce, wyjątkowy projekt

305
00:18:36.000 --> 00:18:37.940
lat trzydziestych w Polsce,

306
00:18:38.660 --> 00:18:40.500
zarówno pod względem architektury,

307
00:18:40.680 --> 00:18:43.680
jak i pod względem ekonomii czy polityki,

308
00:18:43.920 --> 00:18:45.580
co jest tutaj też, no tak jak mówię,

309
00:18:45.740 --> 00:18:47.960
bardzo istotnym elementem tego projektu.

310
00:18:48.060 --> 00:18:49.820
Wszystko tutaj się ze sobą zazębia

311
00:18:49.820 --> 00:18:53.140
i szczęśliwie też, no w czasie II wojny światowej

312
00:18:53.140 --> 00:18:55.060
Gdynia nie została znacząco zniszczona,

313
00:18:55.120 --> 00:18:56.540
w związku z czym cały czas do dzisiaj

314
00:18:56.540 --> 00:18:58.460
możemy tam obcować z tą architekturą

315
00:18:58.460 --> 00:19:00.440
pochodzącą z lat trzydziestych,

316
00:19:00.440 --> 00:19:02.860
co też nie jest po różnych naszych tutaj

317
00:19:02.860 --> 00:19:04.660
historycznych doświadczeniach Polski

318
00:19:04.660 --> 00:19:06.360
nie jest czymś bez znaczenia.

319
00:19:06.500 --> 00:19:07.720
A w kolejnym odcinku,

320
00:19:07.860 --> 00:19:09.880
na który zapraszam już za tydzień,

321
00:19:09.900 --> 00:19:14.140
pozostaniemy dalej w sferze modernizmu.

322
00:19:14.540 --> 00:19:16.140
Co więcej, pozostaniemy dalej

323
00:19:16.140 --> 00:19:18.120
pod znakiem pięciu zasad

324
00:19:18.120 --> 00:19:20.180
nowoczesnej architektury Le Corbusier'a

325
00:19:20.180 --> 00:19:22.200
i skupimy się na budynku,

326
00:19:22.360 --> 00:19:24.660
który był bardzo wyjątkowy,

327
00:19:24.780 --> 00:19:26.560
ponieważ powstał w czasach

328
00:19:26.560 --> 00:19:28.980
bardzo zmieniających się poglądów

329
00:19:28.980 --> 00:19:30.000
na architekturę

330
00:19:30.000 --> 00:19:32.600
i który jest takim, myślę, że

331
00:19:32.600 --> 00:19:34.960
łącznikiem czasów przedwojennych

332
00:19:34.960 --> 00:19:36.240
z powojennymi,

333
00:19:36.560 --> 00:19:38.460
na który to odcinek właśnie już

334
00:19:38.460 --> 00:19:40.300
serdecznie Państwa zapraszam za tydzień.

335
00:19:40.300 --> 00:19:43.680
Audycje kulturalne

336
00:19:43.680 --> 00:19:45.680
w dobrym tonie