WEBVTT 1 00:00:05.110 --> 00:00:11.990 To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant. 2 00:00:12.170 --> 00:00:15.250 Zerkam przez okno i widzę Plac Teatralny w Warszawie. 3 00:00:15.370 --> 00:00:21.610 To jest bardzo ważne miejsce nie tylko dla stolicy, ale myślę, że dla całego teatralnego środowiska w kraju. 4 00:00:21.950 --> 00:00:27.110 Zresztą, jak mam nadzieję, że udowodni dzisiejsza rozmowa, nie tylko środowiska teatralnego i muzycznego, 5 00:00:27.150 --> 00:00:29.770 bo nie zapominajmy o Teatrze Wielkim Operze Narodowej. 6 00:00:29.770 --> 00:00:34.790 Tymczasem w Galerii Opera, która znajduje się w budynku Teatru Wielkiego Opery Narodowej, 7 00:00:35.090 --> 00:00:38.850 od niedawna możemy oglądać wystawę poświęconą twórczości artysty. 8 00:00:39.230 --> 00:00:42.650 Zaryzykuję takie stwierdzenie, być może mój rozmówca zaraz mnie poprawi, 9 00:00:43.110 --> 00:00:48.910 nieco zapomnianego artysty, o którym mówiono, że był jednym z najważniejszych polskich artystów współczesnych, 10 00:00:49.550 --> 00:00:51.950 a nawet takich najważniejszych artystów 50-lecia. 11 00:00:52.170 --> 00:00:55.650 Mimo to, takich przekrojowych, pełnych wystaw jego twórczości, 12 00:00:55.830 --> 00:00:59.410 poza tymi, które organizował sam we własnym domu, bo prowadził dom otwarty, 13 00:00:59.410 --> 00:01:02.950 dom artystycznej polskiej Bochemy, takich wystaw było bardzo niewiele. 14 00:01:03.110 --> 00:01:07.010 Zaledwie trzy przed tą, którą możemy oglądać dzisiaj w Galerii Opera. 15 00:01:07.150 --> 00:01:12.210 Wystawa nosi tytuł Jerzy Adam Stajuda, historia w pięciu aktach z prologiem i epilogiem, 16 00:01:12.290 --> 00:01:15.230 a ja mam tę wielką przyjemność, że opowiedzieć o tej wystawie, 17 00:01:15.310 --> 00:01:18.010 ale tak naprawdę o twórczości Jerzego Adama Stajudy, 18 00:01:18.410 --> 00:01:21.350 zgodził się kurator tejże wystawy, pan Marcin Fedisz. 19 00:01:21.510 --> 00:01:23.530 Bardzo miło mi gościć pana w audycjach kulturalnych. 20 00:01:23.530 --> 00:01:25.470 Dzień dobry. No niestety muszę się zgodzić, 21 00:01:25.530 --> 00:01:28.510 że rzeczywiście Stajuda jest artystą nieco zapomnianym. 22 00:01:28.650 --> 00:01:34.690 Też nie zrobił wiele w czasie swojego życia, żeby takim artystą niezapomnianym nie być. 23 00:01:34.830 --> 00:01:37.230 Stąd staramy się pokazać tutaj jego sylwetkę. 24 00:01:37.310 --> 00:01:40.790 Zresztą w miejscu wydaje mi się dla Stajudy bardzo specjalnym, 25 00:01:40.870 --> 00:01:42.670 bo Stajuda był fanem muzyki. 26 00:01:43.130 --> 00:01:46.130 Przyjaźnił się z artystami, przyjaźnił się z muzykami. 27 00:01:46.130 --> 00:01:50.450 Znane są jego przyjaźnie i długie rozmowy z Lutosławskim, 28 00:01:50.850 --> 00:01:54.410 z takimi kompozytorami jak Krzysztof Mejer czy Paweł Szymański, 29 00:01:54.530 --> 00:01:56.530 którzy zresztą zadedykowali mu swoje utwory, 30 00:01:56.730 --> 00:01:59.930 które również możemy usłyszeć tutaj w Galerii Opera na wystawie. 31 00:01:59.990 --> 00:02:01.450 Galeria Opera to jest też takie miejsce, 32 00:02:02.210 --> 00:02:05.650 które jest spełnieniem idei koro spędą z desach, 33 00:02:05.750 --> 00:02:08.770 o idei spotkania się wszelkich sztuk pod jednym dachem. 34 00:02:08.910 --> 00:02:10.730 Opera przecież łączy w sobie wszelkie sztuki. 35 00:02:10.930 --> 00:02:14.830 To jest i muzyka, i taniec, i śpiew, i scenografia. 36 00:02:14.830 --> 00:02:18.270 I brakowało nam tutaj tylko i wyłącznie sztuki współczesnej. 37 00:02:18.430 --> 00:02:20.850 I stąd ponad 10 lat temu Waldemar Dąbrowski, 38 00:02:20.950 --> 00:02:22.790 dyrektor Teatru Wielkiego Opery Narodowej, 39 00:02:22.870 --> 00:02:25.890 Adam My, jak ówczesny rektor Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, 40 00:02:26.070 --> 00:02:28.270 postanowili założyć Galerię Opera, 41 00:02:28.510 --> 00:02:31.390 a mnie przypadło w udziale prowadzenie jej od tamtych czasów. 42 00:02:31.570 --> 00:02:34.850 I stworzyliśmy sobie profil bardzo wyraźny. 43 00:02:34.950 --> 00:02:37.650 Staramy się pokazywać tych artystów nieco już zapomnianych, 44 00:02:37.770 --> 00:02:41.070 tych, którzy układli podwaliny pod historię sztuki współczesnej. 45 00:02:41.070 --> 00:02:44.910 Kiedyś byli gwiazdami, tuzami polskiej sztuki 46 00:02:44.910 --> 00:02:46.590 pokazywanymi w najważniejszych galeriach, 47 00:02:46.710 --> 00:02:48.390 a teraz trochę już nie ma dla nich miejsca. 48 00:02:48.410 --> 00:02:52.590 Nie dlatego, że nie są dobrzy, czy nie obronili się w czasie, 49 00:02:52.690 --> 00:02:54.970 ale dlatego, że po prostu przychodzą kolejne pokolenia. 50 00:02:55.050 --> 00:02:58.210 I my jesteśmy tą galerią, o której lubię mówić, 51 00:02:58.250 --> 00:03:01.270 że jesteśmy galerią troszkę programowo niemodną. 52 00:03:01.470 --> 00:03:05.190 I stąd teraz Jerzy Adam Stajuda, artysta troszkę niemodny, 53 00:03:05.190 --> 00:03:09.110 aczkolwiek paradoksalnie na tej wystawie z modą również związany, 54 00:03:09.370 --> 00:03:12.790 bo część materiałów, które wykorzystaliśmy w scenografii, 55 00:03:13.050 --> 00:03:16.450 po skończonej wystawie przekażemy projektantce Ani Koczyńskiej, 56 00:03:16.530 --> 00:03:17.770 która uszyje z nich apaszki. 57 00:03:17.890 --> 00:03:21.150 W ten sposób wpiszemy się w pożyteczny trend 58 00:03:21.150 --> 00:03:23.850 tak zwanej zielonej opery, w której nic się nie marnuje, 59 00:03:23.890 --> 00:03:25.910 a dochód ze sprzedaży tych apaszek przekażemy 60 00:03:25.910 --> 00:03:29.870 na organizację gali wręczenia nagrody imienia Jerzego Stajudy. 61 00:03:29.990 --> 00:03:31.790 Poruszył Pan bardzo wiele wątków. 62 00:03:31.890 --> 00:03:35.050 Mam nadzieję, że przynajmniej większość z nich uda nam się rozwinąć. 63 00:03:35.050 --> 00:03:36.390 O to będę Pana prosiła. 64 00:03:36.510 --> 00:03:38.610 Zacznę może od charakteru Galerii Opera. 65 00:03:38.810 --> 00:03:40.590 Wydaje mi się, że właśnie ta jej programowość 66 00:03:40.590 --> 00:03:43.750 pozwala odkrywać takich artystów jak Jerzy Adam Stajuda. 67 00:03:43.910 --> 00:03:45.430 Dlatego, że na początku stwierdziliśmy, 68 00:03:45.550 --> 00:03:47.930 że to jest artysta nieco zapomniany, 69 00:03:48.010 --> 00:03:50.770 o którym mówi się i ogląda się go zdecydowanie za mało. 70 00:03:50.850 --> 00:03:52.610 Tymczasem tutaj na Placu Teatralnym 71 00:03:52.610 --> 00:03:54.990 możemy zobaczyć ponad 100 jego prac. 72 00:03:55.130 --> 00:03:57.510 Ale nie tylko, bo wystawa, którą Pan, 73 00:03:57.670 --> 00:03:59.270 którą Państwo stworzyli, 74 00:03:59.770 --> 00:04:01.210 to jest taki, powiedziałabym, 75 00:04:01.310 --> 00:04:04.130 wielowymiarowy i wielowątkowy portret tego artysty. 76 00:04:04.130 --> 00:04:08.030 Artysta, który zasłynął także z pielęgnowania życia artystycznego 77 00:04:08.030 --> 00:04:10.170 ówczesnej Warszawy, Warszawy stanu wojennego. 78 00:04:10.330 --> 00:04:11.570 Ale zanim zacznę o to pytać, 79 00:04:11.970 --> 00:04:13.790 przywołam słowa, które znalazłam właśnie 80 00:04:13.790 --> 00:04:15.390 a propos artysty, o którym rozmawiamy. 81 00:04:15.490 --> 00:04:17.950 Mianowicie, że to był architekt z wykształcenia, 82 00:04:18.090 --> 00:04:21.170 z talentu malarz, z umysłu erudyta, z pasji meloman. 83 00:04:21.350 --> 00:04:22.430 Tak, wszystko prawda. 84 00:04:22.990 --> 00:04:24.690 Stajuda zajmował się wieloma rzeczami, 85 00:04:24.850 --> 00:04:26.550 ale był w tym niezwykle konsekwentny. 86 00:04:26.670 --> 00:04:28.170 Nie zajmował się wszystkim naraz. 87 00:04:28.250 --> 00:04:30.630 Jak to się mówi, że ktoś łapie wiele srok za ogon. 88 00:04:30.630 --> 00:04:31.950 On tak bynajmniej nie robił. 89 00:04:32.170 --> 00:04:34.550 Rozpoczął od architektury, studiował architekturę 90 00:04:34.550 --> 00:04:36.730 i wtedy rzeczywiście się tym zajmował. 91 00:04:36.870 --> 00:04:39.310 Jest sporo rysunków jego jeszcze z tych czasów. 92 00:04:39.410 --> 00:04:40.350 My ich nie pokazujemy. 93 00:04:40.550 --> 00:04:42.230 Zresztą on z tym bardzo szybko zerwał. 94 00:04:42.430 --> 00:04:44.190 To było dla niego nieinteresujące 95 00:04:44.190 --> 00:04:45.710 i wtedy zajął się krytyką sztuki. 96 00:04:45.850 --> 00:04:47.650 Pisał do najważniejszych wówczas tytułów, 97 00:04:47.730 --> 00:04:48.710 pisał do współczesności, 98 00:04:48.810 --> 00:04:49.990 pisał do magazynu Ty i Ja, 99 00:04:50.130 --> 00:04:51.170 do magazynu Polska. 100 00:04:51.590 --> 00:04:54.150 Ogromna ilość tych tekstów się zachowała. 101 00:04:54.310 --> 00:04:56.010 Jest ogromna antologia tych tekstów 102 00:04:56.010 --> 00:04:57.510 wydana przez Akademię Sztuk Pięknych. 103 00:04:57.630 --> 00:04:59.670 Nazywa się to o obrazach i innych takich. 104 00:04:59.670 --> 00:05:01.430 I ich fragmenty zresztą tekstów 105 00:05:01.430 --> 00:05:02.790 pokazujemy tutaj na wystawie. 106 00:05:02.850 --> 00:05:04.270 Jeżeli ktoś ma więcej czasu, zapraszam. 107 00:05:04.410 --> 00:05:06.010 Można sobie usiąść i poczytać. 108 00:05:06.150 --> 00:05:08.330 Natomiast to dla Stajudy było za mało. 109 00:05:08.470 --> 00:05:11.110 Kiedy postanowił zająć się własną twórczością, 110 00:05:11.270 --> 00:05:14.090 kiedy zaczął tworzyć rysunki, grafiki, obrazy, 111 00:05:14.770 --> 00:05:15.930 skończył z krytyką, 112 00:05:16.010 --> 00:05:17.950 ponieważ uważał, że nie można być jednocześnie 113 00:05:17.950 --> 00:05:19.290 twórcą i tworzywem. 114 00:05:19.810 --> 00:05:22.410 I absolutnie zakończył pisanie. 115 00:05:22.630 --> 00:05:23.970 Zajął się malarstwem. 116 00:05:24.110 --> 00:05:26.350 Natomiast przez całe życie był wierny 117 00:05:27.210 --> 00:05:29.210 organizacji życia artystycznego, 118 00:05:29.210 --> 00:05:30.270 miasta. 119 00:05:30.350 --> 00:05:32.470 Pamiętajmy, że mówimy o trudnych czasach 120 00:05:32.470 --> 00:05:33.270 stanu wojennego. 121 00:05:33.430 --> 00:05:35.110 I trzy słynne wystawy domowe, 122 00:05:35.230 --> 00:05:36.950 które odbyły się w jego domu, 123 00:05:37.110 --> 00:05:39.030 pracowni w Warszawie na ulicy Wiejskiej 15, 124 00:05:39.350 --> 00:05:40.990 nie wynikały tylko i wyłącznie 125 00:05:40.990 --> 00:05:42.710 z fantazji artysty, 126 00:05:42.790 --> 00:05:44.170 ale wynikały też z konieczności. 127 00:05:44.250 --> 00:05:45.370 Większość artystów przecież 128 00:05:45.370 --> 00:05:47.410 bojkotowało oficjalne galerie, 129 00:05:47.570 --> 00:05:49.590 bojkotowało oficjalny obieg sztuki 130 00:05:49.590 --> 00:05:51.150 i po prostu się tam nie pokazywało. 131 00:05:51.150 --> 00:05:52.450 To był zresztą bojkot wszystkich 132 00:05:52.450 --> 00:05:53.670 środowisk artystycznych, 133 00:05:54.070 --> 00:05:55.730 przy czym tak zwani plastycy 134 00:05:55.730 --> 00:05:56.750 przetrwali najdłużej. 135 00:05:56.930 --> 00:05:58.250 Aktorzy złamali się wcześniej 136 00:05:58.250 --> 00:06:00.010 i zaczęli grać w teatrach, 137 00:06:00.090 --> 00:06:01.170 zaczęli grać w telewizji. 138 00:06:01.250 --> 00:06:02.830 Natomiast plastycy ze względu na to, 139 00:06:02.870 --> 00:06:04.010 że mieli po prostu również 140 00:06:04.010 --> 00:06:05.030 inne źródła dochodu, 141 00:06:05.150 --> 00:06:06.310 mogli sprzedawać i tak dalej, 142 00:06:06.450 --> 00:06:07.790 byli w stanie ten opór 143 00:06:07.790 --> 00:06:08.810 prowadzić jak najdłużej. 144 00:06:08.910 --> 00:06:10.030 I stąd między innymi 145 00:06:10.030 --> 00:06:11.630 trzy wystawy domowe, 146 00:06:11.730 --> 00:06:12.910 które odbyły się na Wiejskiej, 147 00:06:13.370 --> 00:06:14.930 gdzie mam nadzieję w czasie trwania wystawy 148 00:06:14.930 --> 00:06:15.770 uda nam się wmurować 149 00:06:15.770 --> 00:06:16.850 pamiątkową tablicę, 150 00:06:16.970 --> 00:06:18.690 że w tym miejscu właśnie mieszkał 151 00:06:18.690 --> 00:06:20.410 i tworzył Jerzy Adam Stajuda. 152 00:06:20.510 --> 00:06:21.470 To był dom niezwykły. 153 00:06:21.570 --> 00:06:22.770 W tym domu znajdowały się 154 00:06:22.770 --> 00:06:24.330 dwa fortepiany i fizharmonia. 155 00:06:24.470 --> 00:06:25.550 Każdy mógł zawsze usiąść 156 00:06:25.550 --> 00:06:26.470 i na niej zagrać. 157 00:06:26.790 --> 00:06:29.010 A grali najwybitniejsi muzycy 158 00:06:29.010 --> 00:06:29.650 tamtych czasów. 159 00:06:29.730 --> 00:06:32.110 Spotykali się najwspanialsi aktorzy 160 00:06:32.110 --> 00:06:32.730 tamtych czasów. 161 00:06:32.830 --> 00:06:33.890 Tu w galerii zresztą mamy 162 00:06:33.890 --> 00:06:35.890 taką wielką kronikę towarzyską 163 00:06:35.890 --> 00:06:37.750 Warszawki tamtych czasów, 164 00:06:37.810 --> 00:06:39.390 a właściwie to nie była Warszawka, 165 00:06:39.450 --> 00:06:40.650 tak jak teraz o tym myślimy, 166 00:06:41.190 --> 00:06:41.670 celebrycka, 167 00:06:41.730 --> 00:06:43.190 tylko to była to prawdziwa bohema. 168 00:06:43.290 --> 00:06:44.030 Spotykali się ludzie 169 00:06:45.770 --> 00:06:46.710 w różnym wieku. 170 00:06:47.250 --> 00:06:48.610 Stajuda był też profesorem 171 00:06:48.610 --> 00:06:50.490 i najważniejsi artyści 172 00:06:50.490 --> 00:06:51.930 z tak zwanej Kuźni Kowalskiego 173 00:06:51.930 --> 00:06:52.570 tam bywali 174 00:06:52.570 --> 00:06:53.730 i on oceniał ich pracę. 175 00:06:53.810 --> 00:06:54.910 Te oceny czasem trwały 176 00:06:54.910 --> 00:06:56.550 całe noce i dnie, 177 00:06:56.890 --> 00:06:57.890 ale jak widać, 178 00:06:58.010 --> 00:06:59.430 tacy artyści jak Katarzyna Kozyra 179 00:06:59.430 --> 00:07:00.870 czy Artur Żmijewski 180 00:07:00.870 --> 00:07:02.630 czy Paweł Althammer 181 00:07:02.630 --> 00:07:04.870 zostali uznanymi artystami 182 00:07:04.870 --> 00:07:05.690 być może właśnie 183 00:07:05.690 --> 00:07:06.810 dzięki Jerzemu Stajudzie. 184 00:07:06.950 --> 00:07:08.310 Otwarty dom, który stworzył 185 00:07:08.310 --> 00:07:09.750 Jerzy Adam Stajuda 186 00:07:09.750 --> 00:07:12.150 jest bardzo wyraźnie opisany 187 00:07:12.150 --> 00:07:13.950 czy bardzo wyraźnie odtworzony 188 00:07:13.950 --> 00:07:15.750 na wystawie w Galerii Operacyjnej. 189 00:07:15.770 --> 00:07:17.450 Możemy zobaczyć nie tylko twórców 190 00:07:17.450 --> 00:07:18.190 w tej przestrzeni, 191 00:07:18.270 --> 00:07:19.150 ale także bywalców. 192 00:07:19.310 --> 00:07:19.990 To jest naprawdę, 193 00:07:20.150 --> 00:07:21.270 no można powiedzieć, 194 00:07:21.390 --> 00:07:22.090 cała plejada 195 00:07:22.090 --> 00:07:23.310 najwybitniejszych artystów 196 00:07:23.310 --> 00:07:24.590 zarówno ze świata muzyki, 197 00:07:24.690 --> 00:07:26.530 sztuki, filmu, literatury. 198 00:07:26.710 --> 00:07:28.250 Jeżeli chodzi o dom artysty, 199 00:07:28.330 --> 00:07:28.730 to wydaje mi się, 200 00:07:28.810 --> 00:07:29.510 że jest jeszcze jeden 201 00:07:29.510 --> 00:07:30.510 bardzo ważny element, 202 00:07:30.590 --> 00:07:32.050 o którym rozmawialiśmy. 203 00:07:32.190 --> 00:07:33.590 Chodzi o tkaniny, 204 00:07:33.770 --> 00:07:35.190 które nadają wystawie 205 00:07:35.190 --> 00:07:36.130 pewnej lekkości, 206 00:07:36.250 --> 00:07:37.270 pewnej ulotności, 207 00:07:37.510 --> 00:07:38.710 czegoś trudnego do schwytania, 208 00:07:38.870 --> 00:07:40.290 ale jednocześnie są to tkaniny, 209 00:07:40.450 --> 00:07:42.170 które przybliżają nieco 210 00:07:42.170 --> 00:07:43.250 charakter domu 211 00:07:43.250 --> 00:07:44.570 przy ulicy Wiejskiej, 212 00:07:44.670 --> 00:07:46.770 bo na nie nadrukowano coś, 213 00:07:46.790 --> 00:07:47.890 o czym zazwyczaj się nie mówi 214 00:07:47.890 --> 00:07:48.530 i czego się unika 215 00:07:48.530 --> 00:07:49.290 i czego się pozbywa. 216 00:07:49.370 --> 00:07:50.790 To są tak zwane krakelury. 217 00:07:50.870 --> 00:07:51.670 To był zresztą pomysł 218 00:07:51.670 --> 00:07:52.750 Aleksandry Semenowicz, 219 00:07:52.850 --> 00:07:53.750 partnerki artysty. 220 00:07:53.930 --> 00:07:54.930 Proszę sobie wyobrazić 221 00:07:54.930 --> 00:07:56.150 mieszkanie kamienicy 222 00:07:56.150 --> 00:07:57.470 w latach 80., 223 00:07:57.470 --> 00:07:58.990 w której są dwa piece kaflowe. 224 00:07:59.370 --> 00:08:00.750 Kuchnia, no nie gazowa, 225 00:08:00.870 --> 00:08:01.550 tylko taka jeszcze 226 00:08:01.550 --> 00:08:03.050 z żywym ogniem 227 00:08:03.050 --> 00:08:04.270 i w którym dziennie 228 00:08:04.270 --> 00:08:06.290 przebywa od 20 do 150 osób, 229 00:08:06.750 --> 00:08:08.190 z których każda pali papierosy. 230 00:08:08.190 --> 00:08:10.330 I to nie jednego na godzinę, 231 00:08:10.510 --> 00:08:12.250 ale naprawdę dużo. 232 00:08:12.410 --> 00:08:13.230 Wtedy na ścianach 233 00:08:13.230 --> 00:08:13.830 tworzą się takie 234 00:08:13.830 --> 00:08:15.130 charakterystyczne spędkania, 235 00:08:15.150 --> 00:08:16.310 w które oczywiście wchodzi brud. 236 00:08:16.430 --> 00:08:17.530 To się nazywa krakelury 237 00:08:17.530 --> 00:08:19.810 i myśmy fragmenty tych ścian 238 00:08:19.810 --> 00:08:21.390 skopiowali ze zdjęć 239 00:08:21.390 --> 00:08:22.510 wykonanych przez Jeremiego 240 00:08:22.510 --> 00:08:24.210 Stajuda, syna artysty 241 00:08:24.210 --> 00:08:27.430 i nadrukowali na takich zasłonach, 242 00:08:27.550 --> 00:08:29.230 które posłużyły za scenografię 243 00:08:29.230 --> 00:08:29.850 do tej wystawy. 244 00:08:29.950 --> 00:08:30.690 Tak jak już powiedziałem, 245 00:08:30.810 --> 00:08:32.650 po wystawie przekażemy to wszystko 246 00:08:32.650 --> 00:08:34.090 do Ani Kuczyńskiej 247 00:08:34.090 --> 00:08:35.350 i uszyjemy z tego apaszki, 248 00:08:35.350 --> 00:08:38.230 z których sfinansujemy wręczenie nagrody 249 00:08:38.230 --> 00:08:39.750 Jerzego Adama Stajudy w tym roku, 250 00:08:39.870 --> 00:08:40.790 która na szczęście 251 00:08:40.790 --> 00:08:42.670 znów zostanie przyznana, 252 00:08:42.750 --> 00:08:44.430 bo nagroda wymyślana wiele lat temu 253 00:08:44.430 --> 00:08:45.270 przez krytyka sztuki 254 00:08:45.270 --> 00:08:46.170 Pawła Sosnowskiego 255 00:08:46.170 --> 00:08:47.970 i spadkobierców artysty, 256 00:08:48.150 --> 00:08:49.270 czyli synów Jerzego, 257 00:08:49.430 --> 00:08:50.670 Jeremiego i Jana Stajudy 258 00:08:50.670 --> 00:08:52.170 oraz Aleksandrę Semenowicz, 259 00:08:52.290 --> 00:08:53.730 scenograf, partnerkę artysty, 260 00:08:53.930 --> 00:08:54.610 była przyznawana 261 00:08:54.610 --> 00:08:55.470 i właściwie dostali ją 262 00:08:55.470 --> 00:08:56.350 wszyscy najwybitniejsi 263 00:08:56.990 --> 00:08:58.290 z obecnego świata sztuki. 264 00:08:58.410 --> 00:08:59.530 W 2019 roku 265 00:08:59.530 --> 00:09:01.150 została przyznana po raz ostatni 266 00:09:01.150 --> 00:09:03.110 i była krótka przerwa. 267 00:09:03.250 --> 00:09:03.890 Teraz na szczęście 268 00:09:03.890 --> 00:09:05.170 możemy do tego wrócić 269 00:09:05.170 --> 00:09:06.350 i nagroda zostanie przyznana 270 00:09:06.350 --> 00:09:08.110 w trakcie trwania wystawy 271 00:09:08.630 --> 00:09:09.610 tutaj w Galerii Opera 272 00:09:09.610 --> 00:09:11.110 w Teatrze Wielkim Operze Narodowej. 273 00:09:17.120 --> 00:09:18.240 Chciałabym porozmawiać 274 00:09:18.240 --> 00:09:19.820 trochę o konstrukcji wystawy. 275 00:09:20.060 --> 00:09:21.480 Ja byłam pod wielkim wrażeniem tego, 276 00:09:21.500 --> 00:09:22.540 jak wielozmysłowa 277 00:09:22.540 --> 00:09:23.800 i wielowątkowa ona jest, 278 00:09:23.920 --> 00:09:25.060 ale zdecydowanie ma 279 00:09:25.060 --> 00:09:26.540 ten charakter muzyczny, 280 00:09:26.640 --> 00:09:28.220 bo Jerzy Adam Stajuda 281 00:09:28.220 --> 00:09:29.300 był wielkim melomanem, 282 00:09:29.400 --> 00:09:30.300 pasjonatem muzyki, 283 00:09:30.440 --> 00:09:32.120 przyjacielem Witolda Lutosławskiego, 284 00:09:32.220 --> 00:09:32.660 a jednocześnie 285 00:09:32.660 --> 00:09:34.260 wielkim miłośnikiem jego twórczości. 286 00:09:34.380 --> 00:09:36.480 Wystawa, jak każdy wielki utwór operowy, 287 00:09:36.560 --> 00:09:37.540 zaczyna się od prologu. 288 00:09:37.620 --> 00:09:38.720 W trakcie tego prologu 289 00:09:38.720 --> 00:09:39.960 trochę Jerzy Adam Stajuda 290 00:09:39.960 --> 00:09:40.820 nam się przedstawia 291 00:09:40.820 --> 00:09:42.300 głosem Andrzeja Seweryna, 292 00:09:42.420 --> 00:09:43.780 a potem wędrujemy dalej, 293 00:09:43.920 --> 00:09:45.440 dalej drogą muzyczną. 294 00:09:45.540 --> 00:09:46.620 I to dosłownie w przenośni, 295 00:09:46.700 --> 00:09:48.120 bo kolejne sale są nazwane 296 00:09:48.120 --> 00:09:48.800 tym kluczem, 297 00:09:49.520 --> 00:09:50.560 ale też słyszymy muzykę. 298 00:09:50.680 --> 00:09:51.560 Przez cały czas wędrowania 299 00:09:51.560 --> 00:09:52.920 po wystawie ona nam towarzyszy. 300 00:09:53.040 --> 00:09:53.960 Tak, wystawę podzieliliśmy, 301 00:09:54.640 --> 00:09:56.780 chcąc zrobić przyjemność artyście, 302 00:09:57.000 --> 00:09:57.420 podzieliliśmy, 303 00:09:57.520 --> 00:09:58.380 jak utwór muzyczny, 304 00:09:58.760 --> 00:09:59.380 na akty. 305 00:09:59.500 --> 00:10:00.800 To jest pięć opowieści 306 00:10:00.800 --> 00:10:02.300 o Jerzym Adamie Stajudzie 307 00:10:02.300 --> 00:10:03.820 z prologiem i epilogiem. 308 00:10:04.140 --> 00:10:05.160 I każdy akt 309 00:10:05.160 --> 00:10:07.800 to jakiś temat z życia artysty. 310 00:10:07.800 --> 00:10:09.820 I rzeczywiście są dwa obiekty, 311 00:10:09.900 --> 00:10:11.140 których nie można zobaczyć, 312 00:10:11.200 --> 00:10:12.860 ale za to można ich wysłuchać. 313 00:10:12.920 --> 00:10:13.700 To są dwa utwory 314 00:10:13.700 --> 00:10:15.140 zadedykowane artyście. 315 00:10:15.280 --> 00:10:16.460 Jeden przez Pawła Szymańskiego 316 00:10:16.460 --> 00:10:17.480 na kwartet smyczkowy, 317 00:10:17.540 --> 00:10:19.440 a drugi przez Krzysztofa Mejera. 318 00:10:19.900 --> 00:10:21.140 Są dwa krótkie utwory, 319 00:10:21.440 --> 00:10:23.200 w każdej sali można ich wysłuchać. 320 00:10:23.540 --> 00:10:24.520 Natomiast akty, 321 00:10:24.600 --> 00:10:26.040 akty, które możemy zobaczyć 322 00:10:26.040 --> 00:10:26.780 w trakcie wystawy 323 00:10:26.780 --> 00:10:28.120 opowiadają trochę o technikach, 324 00:10:28.200 --> 00:10:29.120 z których korzystał 325 00:10:29.120 --> 00:10:30.080 Jerzy Adam Stajuda, 326 00:10:30.140 --> 00:10:30.960 bo możemy zobaczyć 327 00:10:30.960 --> 00:10:31.780 jego akwarele, 328 00:10:31.920 --> 00:10:33.300 rysunki, obrazy olejne, 329 00:10:33.420 --> 00:10:34.540 a także możemy zobaczyć 330 00:10:34.540 --> 00:10:36.240 część, której ze względu na to, 331 00:10:36.300 --> 00:10:37.440 że nie jest dostępna na wszystkich, 332 00:10:37.440 --> 00:10:39.300 myślę, że zaledwie napomkniemy, 333 00:10:39.380 --> 00:10:40.200 mianowicie ta część, 334 00:10:40.320 --> 00:10:41.320 w której można zobaczyć 335 00:10:41.320 --> 00:10:42.320 jego rysunki erotyczne. 336 00:10:42.420 --> 00:10:43.780 Ta część, którą z Francuska 337 00:10:43.780 --> 00:10:44.900 nazwaliśmy nudité, 338 00:10:45.360 --> 00:10:47.320 czyli rysunki erotyczne właśnie, 339 00:10:47.460 --> 00:10:47.960 ale nie tylko, 340 00:10:48.040 --> 00:10:48.780 bo to jest polaroidy 341 00:10:48.780 --> 00:10:49.960 wykonane przez artystę 342 00:10:49.960 --> 00:10:50.780 i jego partnerkę 343 00:10:50.780 --> 00:10:51.520 Ole Semenowicz 344 00:10:51.520 --> 00:10:52.700 na plaży naturystów 345 00:10:52.700 --> 00:10:53.440 pod Warszawą, 346 00:10:53.560 --> 00:10:55.520 bo Stajuda był również naturystą. 347 00:10:56.180 --> 00:10:57.360 Bardzo to podkreślał, 348 00:10:57.560 --> 00:10:58.360 lubił nagość, 349 00:10:58.420 --> 00:10:59.240 nie wstydził się tego, 350 00:10:59.400 --> 00:11:00.420 często na przyjęciach 351 00:11:00.420 --> 00:11:01.620 u siebie w domu występował, 352 00:11:01.800 --> 00:11:03.140 nazwijmy to w stroju Adama 353 00:11:03.140 --> 00:11:04.940 lub tylko odziany w lisa 354 00:11:04.940 --> 00:11:06.620 przy fortepianie. 355 00:11:06.620 --> 00:11:08.160 To było dla niego jakoś ważne, 356 00:11:08.220 --> 00:11:09.660 ale była to też forma 357 00:11:09.660 --> 00:11:10.880 jakaś wyzwolenia 358 00:11:10.880 --> 00:11:12.540 w tamtych naprawdę trudnych czasach. 359 00:11:13.000 --> 00:11:13.820 Zapominajmy, że teraz, 360 00:11:13.960 --> 00:11:15.060 kiedy ktoś, nie wiem, 361 00:11:15.160 --> 00:11:16.420 wyjdzie na ulicę bez koszuli 362 00:11:16.420 --> 00:11:17.880 czy w sukience i tak dalej, 363 00:11:17.980 --> 00:11:19.060 to właściwie nic się nie dzieje, 364 00:11:19.160 --> 00:11:20.840 ale wtedy to się naprawdę działo. 365 00:11:20.980 --> 00:11:22.540 On nieraz był ścigany przez policję, 366 00:11:22.620 --> 00:11:24.360 gdzie z plaży musiał uciekać, 367 00:11:24.400 --> 00:11:25.320 bo przecież plaże naturystów 368 00:11:25.320 --> 00:11:26.440 były wówczas nielegalne. 369 00:11:26.560 --> 00:11:27.220 Pozostałe akty 370 00:11:27.220 --> 00:11:28.760 i pozostałe części wystawy 371 00:11:28.760 --> 00:11:30.340 są szansą, żeby zobaczyć 372 00:11:30.340 --> 00:11:31.920 tworzone przez niego rysunki, 373 00:11:32.060 --> 00:11:33.480 akwarele, obrazy olejne. 374 00:11:33.640 --> 00:11:34.620 To są wszystko obrazy, 375 00:11:34.620 --> 00:11:36.260 które pozostają w depozycie 376 00:11:36.260 --> 00:11:38.020 Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, 377 00:11:38.080 --> 00:11:39.080 a właścicielami tych prac 378 00:11:39.080 --> 00:11:41.280 są synowie Jerzego Adama Stajudy, 379 00:11:41.380 --> 00:11:42.040 Jan i Jeremi, 380 00:11:42.180 --> 00:11:43.760 którzy są także współtwórcami 381 00:11:43.760 --> 00:11:44.440 tej wystawy, 382 00:11:44.540 --> 00:11:45.560 bo państwo się z nimi 383 00:11:45.560 --> 00:11:46.960 przez cały czas chyba konsultowali. 384 00:11:47.020 --> 00:11:48.640 Trochę nie ma innego wyjścia 385 00:11:48.640 --> 00:11:49.700 pracując nad artystą, 386 00:11:49.800 --> 00:11:50.800 bo przecież oni są 387 00:11:50.800 --> 00:11:52.560 źródłem informacji, 388 00:11:52.660 --> 00:11:53.220 najbliższym. 389 00:11:53.320 --> 00:11:54.080 Oni byli najbliżej. 390 00:11:54.180 --> 00:11:55.320 Film, który pokazujemy tutaj, 391 00:11:55.500 --> 00:11:57.120 powstał na podstawie zdjęć, 392 00:11:57.200 --> 00:11:58.480 które wykonał Jeremi Stajuda, 393 00:11:58.480 --> 00:12:00.920 wówczas 16- czy 17-letni chłopiec. 394 00:12:01.240 --> 00:12:02.540 Ogromna część wystawy, 395 00:12:02.600 --> 00:12:03.200 którą nazwaliśmy 396 00:12:03.200 --> 00:12:04.040 Życie Towarzyskie, 397 00:12:04.220 --> 00:12:05.660 to kronika towarzyska 398 00:12:05.660 --> 00:12:06.440 na zdjęciach, 399 00:12:06.580 --> 00:12:07.360 również wykonana 400 00:12:07.360 --> 00:12:08.340 przez synów artysty. 401 00:12:08.780 --> 00:12:09.740 Także byliśmy z nimi 402 00:12:09.740 --> 00:12:10.960 i oczywiście cały czas 403 00:12:10.960 --> 00:12:11.460 w kontakcie. 404 00:12:11.500 --> 00:12:13.120 Jeżeli chodzi o depozyt Akademii, 405 00:12:13.280 --> 00:12:15.280 to Stajuda ma to ogromne szczęście, 406 00:12:15.300 --> 00:12:16.300 że wszystkie jego prace 407 00:12:16.300 --> 00:12:17.360 znalazły się w depozycie 408 00:12:17.360 --> 00:12:18.360 Akademii Sztuk Pięknych, 409 00:12:18.440 --> 00:12:19.280 czyli znalazły taką 410 00:12:19.280 --> 00:12:21.040 spokojną przystań, 411 00:12:21.380 --> 00:12:22.060 miejsce, gdzie mogą sobie 412 00:12:22.060 --> 00:12:23.420 w spokoju spać 413 00:12:23.420 --> 00:12:23.960 i czekać, 414 00:12:24.000 --> 00:12:24.420 aż ktoś 415 00:12:24.420 --> 00:12:25.580 wpadnie na pomysł, 416 00:12:25.660 --> 00:12:27.100 żeby je stamtąd wyciągnąć, 417 00:12:28.480 --> 00:12:29.200 na jakiejś wystawie, 418 00:12:29.260 --> 00:12:30.480 tak jak myśmy to zrobili. 419 00:12:30.740 --> 00:12:31.760 Nie każdy artysta 420 00:12:31.760 --> 00:12:32.640 ma takie szczęście. 421 00:12:32.920 --> 00:12:33.980 On akurat tak. 422 00:12:34.120 --> 00:12:34.740 Mogę tylko powiedzieć, 423 00:12:34.860 --> 00:12:36.440 że spędzając czas 424 00:12:36.440 --> 00:12:38.020 w Muzeum Akademii Sztuk Pięknych 425 00:12:38.020 --> 00:12:39.560 mieliśmy do przejrzenia 426 00:12:39.560 --> 00:12:41.720 9,5 tysiąca prac, 427 00:12:41.780 --> 00:12:42.580 z których musieliśmy 428 00:12:42.580 --> 00:12:43.640 dokonać wyboru, 429 00:12:43.660 --> 00:12:44.480 co nie było łatwe, 430 00:12:44.600 --> 00:12:45.820 bo za każdym razem 431 00:12:45.820 --> 00:12:47.060 każda, którą właśnie 432 00:12:47.060 --> 00:12:48.040 otwieraliśmy, 433 00:12:48.160 --> 00:12:48.760 wydawała nam się 434 00:12:48.760 --> 00:12:49.400 najfajniejsza, 435 00:12:49.480 --> 00:12:50.080 najpiękniejsza 436 00:12:50.080 --> 00:12:50.940 i najważniejsza, 437 00:12:51.080 --> 00:12:52.300 a nie mamy miejsca 438 00:12:52.300 --> 00:12:53.780 na 9,5 niestety. 439 00:12:53.960 --> 00:12:55.080 Wybór zgromadzony 440 00:12:55.080 --> 00:12:55.760 w Galerii Opera 441 00:12:55.760 --> 00:12:56.860 i tak jest imponujący, 442 00:12:56.920 --> 00:12:58.460 bo to jest ponad 100 prac, 443 00:12:58.480 --> 00:12:59.240 ale ja na koniec 444 00:12:59.240 --> 00:13:00.020 naszej rozmowy 445 00:13:00.020 --> 00:13:00.820 chciałam zapytać 446 00:13:00.820 --> 00:13:01.620 trochę przekornie 447 00:13:01.620 --> 00:13:02.380 nie tyle o obraz, 448 00:13:02.440 --> 00:13:03.060 co o wiersz. 449 00:13:03.160 --> 00:13:04.660 Wiersz, który zamyka wystawę 450 00:13:04.660 --> 00:13:05.540 to jest wiersz 451 00:13:05.540 --> 00:13:06.620 Stanisława Grochowiaka 452 00:13:06.620 --> 00:13:07.180 pod tytułem 453 00:13:07.180 --> 00:13:07.920 Malarstwo. 454 00:13:08.420 --> 00:13:09.080 No intuicyjnie 455 00:13:09.080 --> 00:13:09.920 po tytule moglibyśmy 456 00:13:09.920 --> 00:13:10.500 domniemywać, 457 00:13:10.500 --> 00:13:11.720 dlaczego akurat ten wiersz, 458 00:13:11.800 --> 00:13:12.340 ale wydaje mi się, 459 00:13:12.420 --> 00:13:13.680 że warto o to dopytać. 460 00:13:13.880 --> 00:13:15.320 Grochowiak był oczywiście 461 00:13:15.320 --> 00:13:17.760 częścią tego towarzystwa. 462 00:13:18.040 --> 00:13:19.120 Był zaprzyjaźniony. 463 00:13:19.580 --> 00:13:20.780 Panowie bardzo się lubili. 464 00:13:20.900 --> 00:13:21.440 W związku z tym 465 00:13:21.440 --> 00:13:23.020 zrobiliśmy taką drobną część, 466 00:13:23.160 --> 00:13:23.660 która się nazywa 467 00:13:23.660 --> 00:13:24.760 Dla Stajudy 468 00:13:24.760 --> 00:13:25.760 i tam są właśnie 469 00:13:25.760 --> 00:13:27.360 utwory muzyczne, 470 00:13:28.480 --> 00:13:30.240 i wszelkie dowody 471 00:13:30.860 --> 00:13:31.400 przyjaźni, 472 00:13:31.540 --> 00:13:32.060 sympatii, 473 00:13:32.280 --> 00:13:33.600 potwierdzenie wielkości 474 00:13:33.600 --> 00:13:33.980 Stajudy, 475 00:13:34.100 --> 00:13:35.060 które zostały wyrażone 476 00:13:35.060 --> 00:13:36.400 przez jego znajomych artystów. 477 00:13:36.520 --> 00:13:37.100 I tutaj wiem, 478 00:13:37.160 --> 00:13:37.980 że poprzednie pytanie 479 00:13:37.980 --> 00:13:38.880 miało być ostatnim, 480 00:13:39.020 --> 00:13:40.380 ale myślę, że warto 481 00:13:40.380 --> 00:13:41.300 wspomnieć także 482 00:13:41.300 --> 00:13:42.400 historię jego przyjaźni 483 00:13:42.400 --> 00:13:43.620 z Witoldem Lutosławskim. 484 00:13:43.720 --> 00:13:44.360 To może być pewna 485 00:13:44.360 --> 00:13:45.420 klamra tej rozmowy, 486 00:13:45.480 --> 00:13:46.520 dlatego, że na wystawie 487 00:13:46.520 --> 00:13:47.600 znajduje się też obraz, 488 00:13:47.720 --> 00:13:49.120 który Stajuda Lutosławskiemu 489 00:13:49.120 --> 00:13:49.960 podarował. 490 00:13:50.060 --> 00:13:50.840 Jest słynna historia. 491 00:13:50.960 --> 00:13:51.560 Podobno panowie 492 00:13:51.560 --> 00:13:53.200 spotkali się na warszawskiej jesieni 493 00:13:53.200 --> 00:13:54.700 i bodajże po wykonaniu 494 00:13:54.700 --> 00:13:55.380 jakiegoś utworu 495 00:13:55.380 --> 00:13:56.160 Lutosławskiego 496 00:13:56.160 --> 00:13:57.860 i Stajuda podszedł do niego 497 00:13:57.860 --> 00:13:58.360 w foyer, 498 00:13:59.040 --> 00:13:59.760 klęknął i powiedział 499 00:13:59.760 --> 00:14:00.900 mistrzu gratuluję, 500 00:14:00.980 --> 00:14:01.700 to było wspaniałe. 501 00:14:01.820 --> 00:14:02.760 I wtedy Lutosławski 502 00:14:02.760 --> 00:14:03.720 również klęknął 503 00:14:03.720 --> 00:14:04.100 i powiedział nie, 504 00:14:04.180 --> 00:14:05.160 wspaniałe to było to, 505 00:14:05.280 --> 00:14:06.680 co widziałem u pana w pracowni. 506 00:14:06.840 --> 00:14:07.920 I następnego dnia 507 00:14:07.920 --> 00:14:08.940 Stajuda przesłał 508 00:14:08.940 --> 00:14:09.880 Lutosławskiemu obraz, 509 00:14:10.000 --> 00:14:10.740 który widzimy tutaj 510 00:14:10.740 --> 00:14:11.300 na wystawie. 511 00:14:11.380 --> 00:14:12.020 Jest on zresztą też 512 00:14:12.020 --> 00:14:13.600 na plakacie naszej wystawy. 513 00:14:14.220 --> 00:14:15.140 Absolutnie wspaniały, 514 00:14:15.220 --> 00:14:16.320 niezwykle muzyczny. 515 00:14:16.940 --> 00:14:18.120 No bardzo piękny po prostu. 516 00:14:18.300 --> 00:14:19.100 Jak słyszycie, 517 00:14:19.180 --> 00:14:19.840 a jak mam nadzieję 518 00:14:19.840 --> 00:14:21.320 niedługo zobaczycie, 519 00:14:21.520 --> 00:14:22.420 Jerzy Adam Stajuda 520 00:14:22.420 --> 00:14:24.240 był postacią nietuzinkową, 521 00:14:24.520 --> 00:14:25.900 którą warto lepiej poznać. 522 00:14:26.080 --> 00:14:27.320 Zarówno to, 523 00:14:27.420 --> 00:14:27.860 jak żył 524 00:14:27.860 --> 00:14:28.400 i jakich ludzi 525 00:14:28.400 --> 00:14:29.340 wokół siebie zbierał, 526 00:14:29.400 --> 00:14:30.360 ale przede wszystkim to, 527 00:14:30.540 --> 00:14:31.220 co i jak 528 00:14:31.220 --> 00:14:32.440 w jaki sposób tworzył. 529 00:14:32.500 --> 00:14:33.380 Taką szansę daje 530 00:14:33.380 --> 00:14:34.140 Galeria Opera, 531 00:14:34.300 --> 00:14:35.440 w której można oglądać 532 00:14:35.440 --> 00:14:37.340 wystawę Jerzy Adam Stajuda, 533 00:14:37.540 --> 00:14:38.520 o której opowiadał dzisiaj 534 00:14:38.520 --> 00:14:39.540 kurator tej wystawy, 535 00:14:39.640 --> 00:14:40.700 pan Marcin Fedisz. 536 00:14:40.880 --> 00:14:41.440 Dziękuję bardzo 537 00:14:41.440 --> 00:14:41.940 i zapraszam. 538 00:14:44.180 --> 00:14:45.300 Audycje kulturalne 539 00:14:45.300 --> 00:14:47.260 w dobrym tonie.