WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.170
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:05.650 --> 00:00:08.730
Dzień dobry Państwu, nazywam się Anna Cymer.

3
00:00:09.530 --> 00:00:15.610
Jestem historyczką architektury odczuwającą szczególną słabość do architektury XX wieku

4
00:00:15.610 --> 00:00:21.310
i dzięki uprzejmości Narodowego Centrum Kultury mam zaszczyt zaprosić Państwa

5
00:00:21.310 --> 00:00:27.490
na cykl podcastów poświęconych architekturze, co więcej poświęconych architekturze XX wieku.

6
00:00:27.490 --> 00:00:33.560
Zaproponuję Państwu 12-odcinkową podróż przez dekady nowoczesności.

7
00:00:34.390 --> 00:00:41.950
Taki tytuł nadaliśmy temu cyklowi i pod tytułem dekady nowoczesności ukryliśmy pomysł na to,

8
00:00:42.050 --> 00:00:51.790
żeby przez 12 odcinków opowiedzieć Państwu o 12 budynkach reprezentujących każdą kolejną dekadę XX wieku

9
00:00:51.790 --> 00:00:54.410
i fragmentu XXI wieku.

10
00:00:54.410 --> 00:01:01.070
Budynki dobierałam tak, żeby były one jak najbardziej reprezentatywne dla tego okresu, w którym powstały,

11
00:01:01.680 --> 00:01:07.570
ponieważ jak Państwo pewnie doskonale wiecie, architektura doskonale opowiada o historii,

12
00:01:07.970 --> 00:01:14.690
jest świetnym zapisem relacji społecznych, politycznych, ekonomicznych

13
00:01:14.690 --> 00:01:22.470
i te obiekty, które zostają z nami z przeszłości, mogą być dla nas rodzajem podręcznika,

14
00:01:22.850 --> 00:01:27.730
z którego dowiemy się nieco więcej o świecie, jaki zazwyczaj już minął.

15
00:01:27.870 --> 00:01:32.630
Czyli nie dowiemy się tylko o tym, kto zaprojektował dany budynek i jak on wygląda,

16
00:01:32.810 --> 00:01:38.030
ale również tego, dlaczego taki powstał, jaki był cel jego zaprojektowania

17
00:01:38.030 --> 00:01:43.230
i czego możemy się z niego dowiedzieć dzisiaj po dosyć już długim czasie,

18
00:01:43.390 --> 00:01:45.210
który minął od czasu jego budowy.

19
00:01:45.330 --> 00:01:48.670
Dzisiaj zapraszam Państwa na pierwszy odcinek z tej serii.

20
00:01:49.450 --> 00:01:57.510
Rozpoczynamy w roku 1900, czyli wchodzimy w XX wiek wraz z jego samym początkiem

21
00:01:57.510 --> 00:02:03.230
i naszym pierwszym bohaterem będzie zakopiańska willa pod Jedlami,

22
00:02:03.930 --> 00:02:07.830
która, jeśli Państwo bywacie w Zakopanem, to wiecie doskonale,

23
00:02:07.850 --> 00:02:10.290
jak jest po prostu bardzo pięknym obiektem,

24
00:02:10.530 --> 00:02:15.450
ale jednocześnie jest ona przykładem pewnego trendu w architekturze,

25
00:02:15.730 --> 00:02:19.830
który może nie trwał długo, natomiast zapisał się w nim jako dość istotny

26
00:02:19.830 --> 00:02:27.900
i reprezentuje sobą dość interesującą i myślę, że znaczącą koncepcję budowania.

27
00:02:28.610 --> 00:02:33.610
Ale żeby zacząć od początku, przełom wieków, zmiana epoki,

28
00:02:33.850 --> 00:02:38.590
to zawsze jest bardzo trudny i pełen niepokoju czas w dziejach.

29
00:02:38.710 --> 00:02:44.930
Myślę, że wszyscy pamiętamy albo duża część z nas pamięta przełom XX i XXI wieku,

30
00:02:45.190 --> 00:02:49.110
jak wiele niepokojów z tym się wiązało w naszych głowach

31
00:02:49.110 --> 00:02:54.830
i jakie chętnie były wokół tego budowane rozmaite teorie,

32
00:02:54.870 --> 00:02:57.210
co się wydarzy wraz z tą zmianą epoki.

33
00:02:57.550 --> 00:03:02.090
Oczywiście nie inaczej było w chwili, kiedy XIX wiek przechodził w XX.

34
00:03:02.710 --> 00:03:04.890
Bardzo dużo wtedy działo się w sztuce.

35
00:03:05.190 --> 00:03:11.110
Można powiedzieć, że toczyły się te myśli artystów, twórców tamtego okresu,

36
00:03:11.250 --> 00:03:13.250
jakby toczyły się w dwóch kierunkach.

37
00:03:13.410 --> 00:03:17.150
Z jednej strony jedni ci, może bardziej pesymistyczni,

38
00:03:17.150 --> 00:03:23.070
pogrążali się w nastroju dekadencji i siedzieli w zadymionych kawiarniach nad absyntem

39
00:03:23.070 --> 00:03:27.090
i rozmyślali o tym, że za chwilę świat upadnie,

40
00:03:27.410 --> 00:03:31.330
bo takie poglądy też i takie emocje też wtedy się pojawiały.

41
00:03:31.930 --> 00:03:35.230
Z drugiej strony byli optymiści, którzy uważali,

42
00:03:35.350 --> 00:03:41.410
że XIX-wieczna rewolucja przemysłowa przynosi nam wreszcie tą nowoczesność,

43
00:03:41.590 --> 00:03:45.810
przyniesie nową epokę, w której wszystko będzie lepsze, wspanialsze, szybsze,

44
00:03:45.810 --> 00:03:50.690
będzie się żyło lepiej i ten XX wiek będzie tym okresem,

45
00:03:50.790 --> 00:03:55.110
kiedy te wynalazki rewolucji przemysłowej będzie można wreszcie wprowadzić w życie

46
00:03:55.110 --> 00:03:56.190
i z nich korzystać.

47
00:03:56.590 --> 00:04:00.890
Więc to starcie tych dwóch skrajnych, trzeba powiedzieć, nastrojów

48
00:04:00.890 --> 00:04:05.670
były bardzo ważnym zjawiskiem definiującym te emocje, powiedzmy, przełomu wieków.

49
00:04:06.530 --> 00:04:09.570
I miało to miejsce w całej Europie, oczywiście również w Polsce.

50
00:04:09.930 --> 00:04:12.770
Natomiast nie możemy zapominać, że Polska znajdowała się wtedy

51
00:04:12.770 --> 00:04:16.930
w bardzo specyficznej sytuacji, znajdowała się pod zaborami.

52
00:04:17.110 --> 00:04:20.730
I to, że od ponad 100 lat nie była wolnym krajem,

53
00:04:20.890 --> 00:04:24.090
nie mieliśmy tego poczucia niepodległości i wolności,

54
00:04:24.410 --> 00:04:28.490
miało gigantyczny wpływ również na powstającą architekturę i kulturę.

55
00:04:28.670 --> 00:04:33.770
100 lat zaborów spowodowało to, że bardzo wielu architektów uznało,

56
00:04:34.930 --> 00:04:39.890
że architektura musi służyć, albo powinna, albo doskonale się do tego nadaje,

57
00:04:39.890 --> 00:04:45.030
do tego, żeby właśnie przekazywać, czy podtrzymywać tę polską tożsamość.

58
00:04:45.190 --> 00:04:50.670
Że za pomocą budowanych obiektów my możemy, czy też architekci mogą,

59
00:04:50.830 --> 00:04:54.970
opowiadać obywatelom, mieszkańcom poszczególnych zaborów o tym,

60
00:04:55.270 --> 00:04:57.690
że jednak ciągle jesteśmy na ziemiach polskich.

61
00:04:57.770 --> 00:05:03.710
I że ta polska kultura trwa, mimo tego, że jakby sama państwowość nasza się rozpadła.

62
00:05:03.710 --> 00:05:09.130
I to hasło poszukiwanie stylu narodowego, które pewnie jest też dość powszechnie znane,

63
00:05:09.270 --> 00:05:12.910
bo wiele o tym się często mówiło jako takiej koncepcji,

64
00:05:12.930 --> 00:05:15.710
zresztą powtarzającej się potem w kolejnych epokach architektonicznych,

65
00:05:16.910 --> 00:05:22.510
to poszukiwanie stylu narodowego wciągało, czy interesowało bardzo wielu architektów w tamtym okresie,

66
00:05:22.610 --> 00:05:26.830
szczególnie właśnie na przełomie XIX i XX wieku.

67
00:05:27.370 --> 00:05:28.890
Pomysły na to były różne.

68
00:05:28.890 --> 00:05:34.990
Oczywiście styl dworkowy, który wydawał się tym najbardziej takim polskim z gruntu

69
00:05:34.990 --> 00:05:39.030
i jeszcze na dodatek nawiązującym do tej uwielbianej tradycji szlacheckiej,

70
00:05:39.450 --> 00:05:46.230
styl dworkowy był chętnie używany do tego, żeby właśnie opowiadać o polskiej tożsamości.

71
00:05:46.810 --> 00:05:51.850
Ale również znamy projekty, w których pojawiały się elementy architektury renesansowej,

72
00:05:51.950 --> 00:05:58.150
czy barokowej, czyli tego okresu, kiedy Polska była takim największym mocarstwem tutaj na terenie Europy

73
00:05:58.150 --> 00:06:01.050
i z której oczywiście też wszyscy byliśmy strasznie dumni,

74
00:06:01.430 --> 00:06:06.290
więc uważaliśmy też i tę architekturę, nie wiem, XVI, XVII wieku,

75
00:06:06.410 --> 00:06:10.410
jako też taką, która była jakiegoś rodzaju emanacją polskości.

76
00:06:11.010 --> 00:06:12.330
Ale oczywiście na tym nie koniec.

77
00:06:12.370 --> 00:06:13.810
Tych pomysłów było dużo więcej.

78
00:06:14.490 --> 00:06:18.310
I jeden z takich, który wydaje się najbardziej taki interesujący,

79
00:06:18.390 --> 00:06:20.770
bo oczywiście nie stał się stylem narodowym,

80
00:06:21.230 --> 00:06:23.570
ale wydaje się szczególnie interesujący,

81
00:06:23.590 --> 00:06:25.910
jest tak zwany styl zakopiański.

82
00:06:25.910 --> 00:06:30.690
Mówimy tak zwany, ponieważ nigdy wcześniej w ten sposób nie był definiowany.

83
00:06:31.190 --> 00:06:34.810
Jest to określenie, które właśnie narodziło się na początku XX wieku,

84
00:06:34.890 --> 00:06:35.850
czy pod koniec XIX.

85
00:06:36.690 --> 00:06:40.770
Jego takim najważniejszym twórcą i właściwie takim ojcem,

86
00:06:40.890 --> 00:06:44.060
założycielem tego nurtu był Stanisław Witkiewicz,

87
00:06:44.610 --> 00:06:46.770
który był z wykształcenia i malarzem, i architektem.

88
00:06:46.870 --> 00:06:50.010
Bardzo długo w młodości zajmował się przede wszystkim malarstwem.

89
00:06:50.510 --> 00:06:52.970
Studiował w Warszawie, w Petersburgu, w Monachium.

90
00:06:52.970 --> 00:06:55.450
Dzielił pracownię z Józefem Chełmońskim,

91
00:06:55.970 --> 00:06:57.910
przyjaźnił się z Bolesławem Prusem,

92
00:06:57.990 --> 00:07:00.110
czy Heleną Modrzejewską, Henrykiem Sienkiewiczem,

93
00:07:00.210 --> 00:07:02.750
więc tu widzimy, że był bardzo ważną postacią

94
00:07:02.750 --> 00:07:05.210
w ogóle w polskiej kulturze tamtego okresu.

95
00:07:05.730 --> 00:07:07.630
I był po prostu artystą.

96
00:07:07.670 --> 00:07:09.590
Oczywiście na marginesie można doznać,

97
00:07:09.630 --> 00:07:13.290
że był również ojcem Stanisława Ignacego Witkiewicza,

98
00:07:13.590 --> 00:07:15.550
doskonale wszystkim znanego jako Witkacy.

99
00:07:15.550 --> 00:07:21.010
Ale Stanisław Witkiewicz był takim twórcą znanym, cenionym,

100
00:07:22.030 --> 00:07:22.750
rozpoznawalnym.

101
00:07:22.950 --> 00:07:24.150
Najpierw jako malarz.

102
00:07:24.250 --> 00:07:29.230
Natomiast w 1890 roku Stanisław Witkiewicz zamieszkał w Zakopanem.

103
00:07:29.410 --> 00:07:32.890
I to było przełomowym wydarzeniem w jego życiu

104
00:07:32.890 --> 00:07:34.850
i w jego poglądach przede wszystkim na architekturę.

105
00:07:35.210 --> 00:07:36.730
Ponieważ zamieszkując w Zakopanem,

106
00:07:37.510 --> 00:07:39.830
poznał, no tak już osobiście, bezpośrednio,

107
00:07:40.290 --> 00:07:42.930
poznał oczywiście tę zabudowę podhalańską.

108
00:07:42.930 --> 00:07:47.650
Tradycyjną, myślę, że można powiedzieć ludową zabudowę Zakopanego.

109
00:07:47.770 --> 00:07:50.390
I przeżył nią absolutną fascynację.

110
00:07:51.390 --> 00:07:53.150
Rozkochał się w niej do tego stopnia,

111
00:07:53.370 --> 00:07:55.930
że zobaczył w niej budownictwo,

112
00:07:56.110 --> 00:07:57.950
czy też styl budowania,

113
00:07:58.050 --> 00:08:00.290
ale również jakiejś takiej formy kultury,

114
00:08:00.610 --> 00:08:05.170
którą uznał za wspaniałą emanację właśnie tej polskiej duszy,

115
00:08:05.290 --> 00:08:06.650
czyli tego polskiego ducha,

116
00:08:07.190 --> 00:08:09.630
czyli tego właśnie, co w okresie zaborów

117
00:08:09.630 --> 00:08:11.670
szczególnie artyści czy architekci

118
00:08:11.670 --> 00:08:14.810
chcieli przenieść na swoją twórczość,

119
00:08:14.970 --> 00:08:16.910
chcieli zachować, chcieli przypominać

120
00:08:16.910 --> 00:08:18.790
i o tym ciągle, ciągle opowiadać.

121
00:08:18.930 --> 00:08:20.830
Więc zobaczywszy tę polską duszę

122
00:08:20.830 --> 00:08:23.390
w tradycyjnej zabudowie Zakopanego,

123
00:08:23.550 --> 00:08:26.450
Stanisław Witkiewicz zaczął projektować domy,

124
00:08:26.470 --> 00:08:28.410
tęże architekturą inspirowane,

125
00:08:28.530 --> 00:08:30.310
ponieważ myślę, że warto pamiętać,

126
00:08:30.450 --> 00:08:33.730
że oczywiście nie zajął się jakby kopiowaniem

127
00:08:33.730 --> 00:08:36.130
czy dosłownym przebudowywaniem

128
00:08:36.130 --> 00:08:39.130
tradycyjnej architektury podhalańskiej,

129
00:08:39.290 --> 00:08:41.190
ale zaczął ją interpretować

130
00:08:41.190 --> 00:08:45.050
w sposób, który jemu wydawał się najbardziej adekwatny

131
00:08:45.050 --> 00:08:47.230
do tego celu stylu narodowego,

132
00:08:47.390 --> 00:08:51.370
czyli do tego, żeby przekazać tą architekturą właśnie

133
00:08:51.370 --> 00:08:55.430
tę polskość, która była jakoś tam zagrożona,

134
00:08:55.450 --> 00:08:56.990
powiedzmy, ze względu na zabory.

135
00:08:57.170 --> 00:08:59.610
I co też dość istotne,

136
00:08:59.830 --> 00:09:02.130
Stanisław Witkiewicz projektował nie tylko domy,

137
00:09:02.130 --> 00:09:03.950
bo oczywiście głównie koncentrował się

138
00:09:03.950 --> 00:09:05.450
na zabudowie mieszkaniowej,

139
00:09:05.590 --> 00:09:06.950
na takiej zabudowie willowej,

140
00:09:07.030 --> 00:09:09.050
choć projektował też kapliczki,

141
00:09:09.550 --> 00:09:10.930
jakieś takie mniejsze obiekty,

142
00:09:11.050 --> 00:09:13.710
w których również no jakąś takie polskie tradycje

143
00:09:13.710 --> 00:09:15.110
próbował zawrzeć.

144
00:09:15.490 --> 00:09:17.070
Natomiast koncentrował się przede wszystkim

145
00:09:17.070 --> 00:09:18.530
na budynkach mieszkalnych,

146
00:09:19.010 --> 00:09:21.470
ale projektował nie tylko jakby bryły,

147
00:09:21.650 --> 00:09:23.050
ale również ich wyposażenie,

148
00:09:23.130 --> 00:09:24.290
co też jest dość istotne

149
00:09:24.290 --> 00:09:26.370
i dlatego każdą z tych zachowanych,

150
00:09:26.990 --> 00:09:29.090
niestety niezbyt wielu do dzisiaj,

151
00:09:29.110 --> 00:09:30.550
tych willi zakopiańskich.

152
00:09:30.550 --> 00:09:33.790
Serdecznie polecamy też odwiedzać w środku,

153
00:09:33.910 --> 00:09:35.830
ponieważ wielu z nich do dziś również

154
00:09:35.830 --> 00:09:38.610
zachowały się specjalnie projektowane dla nich meble,

155
00:09:38.830 --> 00:09:40.930
czy jakieś elementy wyposażenia wnętrza,

156
00:09:41.010 --> 00:09:42.570
nie wiem, boazerie, stropy

157
00:09:42.570 --> 00:09:44.650
i wszelkiego rodzaju dekoracje,

158
00:09:44.790 --> 00:09:47.250
które pojawiały się także we wnętrzach tych domów

159
00:09:47.250 --> 00:09:50.370
i one również służyły temu samemu

160
00:09:50.370 --> 00:09:53.810
wspólnemu celowi przekazania stylu narodowego.

161
00:09:54.010 --> 00:09:54.770
Więc tak jak powiedziałam,

162
00:09:54.870 --> 00:09:57.750
to jest pewna interpretacja stylu zakopiańskiego,

163
00:09:57.750 --> 00:10:01.390
czy też tego, co Stanisław Witkiewicz jakby wyciągnął,

164
00:10:02.310 --> 00:10:04.750
wyabstrahował z tej ludowej zabudowy Podhala.

165
00:10:05.350 --> 00:10:07.290
Takich willi zbudował całkiem sporo,

166
00:10:07.930 --> 00:10:09.370
natomiast tak jak powiedziałam,

167
00:10:09.410 --> 00:10:10.570
nie wszystkie się zachowały,

168
00:10:10.650 --> 00:10:13.110
nie wszystkie oczywiście do dzisiaj istnieją w takiej formie,

169
00:10:13.230 --> 00:10:14.550
jaką nadał im Witkiewicz,

170
00:10:14.890 --> 00:10:17.750
ale na szczęście kilka z nich udało się jakoś tam

171
00:10:17.750 --> 00:10:19.550
utrzymać do naszych czasów

172
00:10:19.550 --> 00:10:21.090
i chyba najważniejszą,

173
00:10:21.170 --> 00:10:23.130
czy też taką najbardziej efektowną z nich

174
00:10:23.130 --> 00:10:29.850
jest willa pod Jedlami zaprojektowana w latach 1896-1897,

175
00:10:30.230 --> 00:10:34.110
czyli tuż dosłownie ten moment przed tym przełomem epok.

176
00:10:34.570 --> 00:10:38.770
Jest to projekt stworzony dla Jana Gwalberta Pawlikowskiego,

177
00:10:39.010 --> 00:10:42.010
który był taternikiem i takim wielkim znawcą gór,

178
00:10:42.110 --> 00:10:44.130
Tatr, wielkim miłośnikiem Tatr

179
00:10:44.130 --> 00:10:48.190
i jak pewnie się Państwo zorientowali po nazwisku,

180
00:10:48.270 --> 00:10:49.730
był również wówczas mężem

181
00:10:49.730 --> 00:10:51.750
Marii Pawlikowskiej-Jasnorzeskiej,

182
00:10:52.110 --> 00:10:53.310
wspaniałej poetki,

183
00:10:53.770 --> 00:10:55.730
a jeszcze przy okazji córki

184
00:10:55.730 --> 00:10:58.090
wybitnego malarza tamtego okresu,

185
00:10:58.130 --> 00:10:59.090
Wojciecha Kossaka,

186
00:10:59.550 --> 00:11:01.190
więc było to takie też dość wyjątkowe,

187
00:11:01.270 --> 00:11:04.010
no jakby bardzo wykształcone i takie światłe małżeństwo,

188
00:11:04.570 --> 00:11:06.510
które zwróciło się do Stanisława Witkiewicza

189
00:11:06.510 --> 00:11:09.510
z prośbą o projekt takiego domku letniskowego.

190
00:11:09.810 --> 00:11:13.110
Oczywiście domek letniskowy to brzmi tak dosyć skromnie,

191
00:11:13.110 --> 00:11:14.770
w związku z czym Stanisław Witkiewicz

192
00:11:14.770 --> 00:11:16.690
dość skutecznie przekonał ich do tego,

193
00:11:16.890 --> 00:11:20.570
że warto tę okazję takiej inwestycji

194
00:11:20.570 --> 00:11:21.770
wykorzystać do tego,

195
00:11:21.890 --> 00:11:24.630
żeby stworzyć obiekt o dużo większym znaczeniu,

196
00:11:24.730 --> 00:11:26.850
czyli nie budować jakiegoś małego obiektu,

197
00:11:26.930 --> 00:11:29.950
gdzie para będzie sobie mogła po prostu spędzać wakacje,

198
00:11:30.430 --> 00:11:32.270
ale żeby zaprojektować budowlę,

199
00:11:32.370 --> 00:11:34.230
która jakoś tak wyraziście,

200
00:11:34.790 --> 00:11:38.050
czy też w taki sposób zrozumiały też dla innych osób,

201
00:11:38.210 --> 00:11:40.790
dla przechodniów, dla widzów, gości,

202
00:11:42.290 --> 00:11:44.690
jakby przeciwstawi się tym obcym wzorom,

203
00:11:44.830 --> 00:11:48.550
które wtedy jakoś tak uznawano właśnie za niestosowne trochę w architekturze,

204
00:11:48.550 --> 00:11:52.070
czy też właśnie zaburzające tą naszą polskość,

205
00:11:52.650 --> 00:11:58.030
więc wykorzystano to jako szansę do stworzenia obiektu jawnie polskiego,

206
00:11:58.170 --> 00:12:01.210
czyli jakby właśnie w takiej najpełniejszej wersji

207
00:12:01.870 --> 00:12:03.690
opowiadającego ten styl zakopiański,

208
00:12:03.790 --> 00:12:05.730
a co za tym idzie ten styl polski.

209
00:12:05.730 --> 00:12:08.110
Więc powstał dosyć duży dom,

210
00:12:08.670 --> 00:12:12.610
dom trzykondygnacyjny jeszcze z takim małym, małym stryżkiem,

211
00:12:12.970 --> 00:12:16.450
w którym rzeczywiście zawarto tak naprawdę większość tych elementów,

212
00:12:16.590 --> 00:12:19.870
które właśnie Witkiewicz uważał za najbardziej takie charakterystyczne

213
00:12:19.870 --> 00:12:23.750
dla tego wymyślonego w jakimś sensie przez siebie stylu zakopiańskiego.

214
00:12:23.830 --> 00:12:25.650
Więc mamy tutaj taką charakterystyczną,

215
00:12:25.750 --> 00:12:29.870
bardzo charakterystyczną kamienną podmurówkę z kamieni polnych,

216
00:12:29.870 --> 00:12:34.330
na której został postawiony drewniany dom, drewniana willa,

217
00:12:34.550 --> 00:12:38.470
bardzo bogato dekorowana, z bardzo wysokim, łamanym dachem,

218
00:12:39.550 --> 00:12:42.570
zawierająca w sobie cały szereg detali,

219
00:12:42.730 --> 00:12:45.850
takich ludowo-dekoracyjnych detali,

220
00:12:46.030 --> 00:12:50.170
które miały właśnie podkreślać tę zakopiańskość tego stylu.

221
00:12:50.870 --> 00:12:53.750
One wszystkie mają swoje bardzo charakterystyczne nazwy,

222
00:12:53.830 --> 00:12:57.010
na przykład dach zwieńczony jest grzebieniem i pazdurem,

223
00:12:57.010 --> 00:13:03.030
czyli na kalenicy dachu znajdują się takie drewniane elementy dekoracyjne,

224
00:13:03.130 --> 00:13:08.510
a na samych skrajach dachu znajdują się takie większe geometryczne konstrukcje,

225
00:13:08.630 --> 00:13:10.330
takie czubki można by powiedzieć,

226
00:13:10.810 --> 00:13:14.610
które właśnie też były zaczerpnięte z tej kultury podhalańskiej.

227
00:13:14.750 --> 00:13:16.350
I to są właśnie te pazdury,

228
00:13:16.490 --> 00:13:20.430
bardzo charakterystyczny element dla zabudowy podhala,

229
00:13:20.890 --> 00:13:25.150
dekorowane takimi geometrycznymi wzorami szczyty dachów,

230
00:13:25.150 --> 00:13:26.910
bardzo często w kształcie,

231
00:13:27.290 --> 00:13:30.810
który myślę, że nam nasuwa dosyć wyraźnie skojarzenia

232
00:13:30.810 --> 00:13:32.790
z takim zachodzącym słońcem,

233
00:13:32.850 --> 00:13:35.070
dlatego też na te elementy mówi się słoneczko,

234
00:13:35.230 --> 00:13:39.350
bo właśnie taki fragment słońca z rozchodzącymi się promieniami

235
00:13:39.350 --> 00:13:41.910
też jest tutaj bardzo charakterystycznym elementem.

236
00:13:42.430 --> 00:13:43.590
Dom posiada tarasy,

237
00:13:43.610 --> 00:13:46.850
oczywiście jak każda willa posiada werandę,

238
00:13:47.250 --> 00:13:49.150
posiada bardzo estetyczną,

239
00:13:49.790 --> 00:13:52.130
bardzo efektowną zewnętrzną klatkę schodową,

240
00:13:52.130 --> 00:13:55.550
która została obudowana też taką przeszkloną,

241
00:13:55.690 --> 00:13:56.830
drewnianą konstrukcją,

242
00:13:56.950 --> 00:14:01.010
również wyposażoną w takie płasko rzeźbione wzory geometryczne.

243
00:14:01.470 --> 00:14:03.530
Więc mamy tam całą masę dekoracji,

244
00:14:03.530 --> 00:14:06.050
tego dużego, dużego drewnianego domu,

245
00:14:06.330 --> 00:14:07.510
również wyposażonego,

246
00:14:07.630 --> 00:14:08.470
tak jak wspominałam,

247
00:14:08.610 --> 00:14:10.950
specjalnie do tego celu zaprojektowane meble.

248
00:14:11.570 --> 00:14:13.250
I willa pod Jedlami do dzisiaj,

249
00:14:13.270 --> 00:14:16.170
co ciekawe, znajduje się w prywatnych rękach,

250
00:14:16.330 --> 00:14:19.510
jakby w rękach spadkobierców rodziny Pawlikowskich,

251
00:14:19.510 --> 00:14:21.750
co też nie jest częstym zjawiskiem,

252
00:14:21.810 --> 00:14:25.130
że rzeczywiście ten dom jakoś tak udało się zachować,

253
00:14:25.630 --> 00:14:27.730
nie tylko w formie w miarę oryginalnej,

254
00:14:27.830 --> 00:14:31.050
ale również w rękach cały czas tych samych osób,

255
00:14:31.210 --> 00:14:33.110
czy też następców tych samych osób,

256
00:14:33.190 --> 00:14:34.390
dla których dom powstał.

257
00:14:34.930 --> 00:14:39.050
Co ciekawe, dom na tyle szybko stał się znany i rozpoznawalny,

258
00:14:39.130 --> 00:14:42.890
że w 1900 roku na wystawie światowej w Paryżu

259
00:14:42.890 --> 00:14:44.790
był prezentowany model tego domu,

260
00:14:45.150 --> 00:14:46.670
czyli to był też właśnie taki,

261
00:14:46.670 --> 00:14:49.710
to była realizacja, którą się chwalono na świecie,

262
00:14:49.810 --> 00:14:52.510
czyli też jakby wywieziono ją na tą wystawę światową,

263
00:14:52.550 --> 00:14:55.670
po to, żeby właśnie też gdzieś szerzej w Europie

264
00:14:55.670 --> 00:14:58.490
promować w jakimś sensie ten styl narodowy,

265
00:14:58.590 --> 00:15:01.290
tą polskość i tą polską kulturę i architekturę

266
00:15:01.290 --> 00:15:02.550
w takiej właśnie formie,

267
00:15:02.670 --> 00:15:04.910
która wtedy wydawała się najbardziej

268
00:15:04.910 --> 00:15:06.990
jakaś taka adekwatna do potrzeb.

269
00:15:07.190 --> 00:15:10.410
I budynek również już w 1931 roku,

270
00:15:10.510 --> 00:15:11.610
czyli też bardzo wcześnie,

271
00:15:12.010 --> 00:15:13.910
został wpisany do rejestru zabytków,

272
00:15:13.910 --> 00:15:17.570
co też świadczy o tym, jak dużą wagę przywiązano do niego,

273
00:15:17.710 --> 00:15:20.410
jak uznano go za wartościowy i ciekawy.

274
00:15:21.030 --> 00:15:23.030
Tak jak wspomniałam, no do dzisiaj na szczęście

275
00:15:23.030 --> 00:15:26.910
jest on zachowany w dosyć bliskiej tej swojej pierwotnej formie,

276
00:15:27.550 --> 00:15:28.650
co jest bardzo cenne.

277
00:15:28.910 --> 00:15:30.910
Jako, że jest prywatny, nie jest dostępny,

278
00:15:31.710 --> 00:15:33.110
jeśli tak można powiedzieć, od ręki,

279
00:15:33.250 --> 00:15:35.290
natomiast bywa udostępniony do zwiedzania,

280
00:15:35.370 --> 00:15:38.310
więc oczywiście wszystkich zachęcamy do tego,

281
00:15:38.390 --> 00:15:39.850
żeby spróbować się tam dostać

282
00:15:39.850 --> 00:15:41.370
i spróbować zobaczyć ten dom

283
00:15:41.370 --> 00:15:43.690
i spróbować się zastanowić nad tym,

284
00:15:44.070 --> 00:15:48.850
jak ten styl narodowy wtedy próbowano jakby zmaterializować.

285
00:15:49.090 --> 00:15:50.990
I myślę, że to też jest ciekawy moment

286
00:15:50.990 --> 00:15:52.250
do takich przemyśleń,

287
00:15:52.370 --> 00:15:54.070
na ile to się broni dzisiaj.

288
00:15:54.330 --> 00:15:57.110
Myślę, że to też jest bardzo ciekawa myśl,

289
00:15:57.150 --> 00:15:58.590
którą możemy mieć dzisiaj,

290
00:15:58.730 --> 00:16:00.210
bo znając historię tego domu,

291
00:16:00.350 --> 00:16:02.170
znając kontekst, w jakim on powstał,

292
00:16:02.550 --> 00:16:04.510
myślę, że dzisiaj też możemy zacząć

293
00:16:04.510 --> 00:16:06.090
się zastanawiać nad tym,

294
00:16:06.170 --> 00:16:08.310
czy to rzeczywiście był jakiś słuszny pomysł,

295
00:16:08.310 --> 00:16:12.130
czy rzeczywiście jakby zachowały się te myśli Witkiewicza,

296
00:16:12.210 --> 00:16:14.030
że oto ten styl zakopiański,

297
00:16:14.110 --> 00:16:16.910
tej duszy, niezależności górali,

298
00:16:17.130 --> 00:16:19.550
dumy, patriotyzmu górali,

299
00:16:20.110 --> 00:16:21.690
materializujący się w ich architekturze,

300
00:16:21.710 --> 00:16:23.610
czy rzeczywiście był to ten styl narodowy,

301
00:16:23.770 --> 00:16:26.870
który wtedy pomagał nam jakoś przetrwać te zabory

302
00:16:26.870 --> 00:16:29.470
i nie zapomnieć o tym, że jesteśmy Polakami.

303
00:16:29.610 --> 00:16:31.390
I to jest pierwszy z przykładów,

304
00:16:31.410 --> 00:16:32.610
który chciałam opowiedzieć,

305
00:16:32.630 --> 00:16:35.510
jako to rozpoczęcie tej naszej epoki,

306
00:16:35.510 --> 00:16:38.830
tego naszego spaceru przez XX i XXI wiek.

307
00:16:39.030 --> 00:16:42.210
W kolejnym odcinku przeniesiemy się niedaleko,

308
00:16:42.230 --> 00:16:43.070
bo do Krakowa,

309
00:16:43.430 --> 00:16:47.110
ale dość radykalnie zmieni się styl architektoniczny,

310
00:16:47.210 --> 00:16:48.870
o którym będziemy opowiadać,

311
00:16:49.010 --> 00:16:52.450
więc już dziś zapraszam do kolejnego odcinka,

312
00:16:52.670 --> 00:16:54.950
który będzie wyemitowany za tydzień.

313
00:16:55.090 --> 00:16:55.330
Dziękuję.

314
00:16:55.330 --> 00:17:00.850
Audycje kulturalne w dobrym tonie.