WEBVTT

1
00:00:01.170 --> 00:00:05.130
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.390 --> 00:00:10.170
Dzień dobry Państwu. Przy mikrofonie audycji kulturalnych Anna Karna.

3
00:00:10.290 --> 00:00:15.130
Dziś chcielibyśmy opowiedzieć o najnowszym wydawnictwie Narodowego Centrum Kultury.

4
00:00:15.350 --> 00:00:20.670
Jest to niezwykle obszerno opracowanie pod tytułem Kultura vs. Kultura Masowa.

5
00:00:20.810 --> 00:00:28.010
Profesora Krzysztofa Wieleckiego, profesora socjologii, filozofa, badacza kultury, który jest dziś naszym gościem.

6
00:00:28.070 --> 00:00:28.630
Dzień dobry.

7
00:00:28.890 --> 00:00:29.310
Dzień dobry.

8
00:00:29.310 --> 00:00:37.390
Od zarania dziejów człowiek jest twórcą kultury, ale kultura masowa w historii naszego istnienia jest dość nowym zjawiskiem.

9
00:00:38.050 --> 00:00:40.290
Kiedy rodzi się kultura masowa?

10
00:00:40.490 --> 00:00:47.190
Jeżeli by tak ściśle pojęcia się trzymać, to znaczy odpowiedzieć na pytanie, kiedy to pojęcie kultury masowej wchodzi do nauki,

11
00:00:47.250 --> 00:00:58.910
no to to jest XVIII, XIX wiek tak naprawdę, jeszcze bardziej XIX, bo kultura masowa moim zdaniem dosyć niesłusznie jest zrozumiana z masową emisją tej kultury.

12
00:00:58.910 --> 00:01:04.570
Czyli z produkcją masową. Czyli to już jest na pewno XIX wiek, może troszkę wcześniej.

13
00:01:04.810 --> 00:01:12.030
No i wtedy istnieją techniczne możliwości do tego, żeby wszystko powielać w dziesiątkach, setkach, tysięcy, a nawet milionach egzemplarzy.

14
00:01:12.030 --> 00:01:16.090
A czemu powiedział pan profesor, że niesłusznie tak rozumiemy to pojęcie?

15
00:01:16.630 --> 00:01:21.770
Dlatego, że to jest oczywiście kwestia konwencji językowej, czy właśnie sposobu rozumienia,

16
00:01:21.990 --> 00:01:29.610
ale wydaje mi się, że spostrzeżenie, że kultura masowa to jest ta, która jest emitowana masowo, jest po prostu trywialne.

17
00:01:29.850 --> 00:01:31.930
Dlaczego trywialne? Bo nie wiadomo, co z tego wynika.

18
00:01:31.930 --> 00:01:37.470
Masowo można na przykład świetne wystawienie Szekspira przez telewizję puszczać i to jest kultura masowa.

19
00:01:37.730 --> 00:01:45.290
I można, nie chcę tu jakichś negatywnych przykładów dawać, ale powiedzmy kaczora Donalda z hamburgerem w dziobie popularyzować.

20
00:01:45.510 --> 00:01:47.970
Ja nie mam nic ani do kaczora, ani do hamburgera.

21
00:01:48.190 --> 00:01:49.070
Ktoś lubi, proszę bardzo.

22
00:01:49.210 --> 00:01:56.630
Tylko, że na tym też masowość polega, że wszystko jedno, czy jesteśmy z Pernambuko, czy z Warszawy, czy z dowolnego miejsca na świecie,

23
00:01:56.630 --> 00:01:59.890
to to jest nasza kultura. Nasza, czyli czyja, czyli niczyja.

24
00:02:00.070 --> 00:02:06.750
Dlatego, że kultura w sensie ścisłym jest wytworem ludzi, którzy poprzez nią tworzą sobie taką ekosferę,

25
00:02:07.530 --> 00:02:10.290
sferę właściwie dla człowieka nawet już naturalną, prawda?

26
00:02:10.570 --> 00:02:14.110
Choć wydawałoby się, że przyroda jest bardziej naturalna, ale to nawet Darwin pisał,

27
00:02:14.170 --> 00:02:17.790
że teoria doboru naturalnego właściwie nie stosuje się do człowieka,

28
00:02:17.870 --> 00:02:22.890
bo człowiek wytwarza kulturę, która wszystkie te prawidłowości biologiczne załamuje jakoś i zmienia

29
00:02:22.890 --> 00:02:26.050
i że ta kultura staje się właściwie naturalnym środowiskiem.

30
00:02:26.050 --> 00:02:30.050
Czego darwiniści w naukach społecznych nie doczytali, ale on tak naprawdę pisał.

31
00:02:30.210 --> 00:02:35.170
Chcę przez to powiedzieć, że jakieś inne cechy chyba tej kultury są potrzebne do tego,

32
00:02:35.350 --> 00:02:38.050
żeby sensownie mówić o niej, że jest kulturą masową.

33
00:02:38.170 --> 00:02:40.450
Ja bym powiedział tak, że z kulturą jest jak z towarami.

34
00:02:40.610 --> 00:02:44.330
Są towary sypkie, czyli masowe, które można nakładać łopatą,

35
00:02:44.670 --> 00:02:46.750
które można koparką przesuwać.

36
00:02:46.930 --> 00:02:50.470
Na przykład nikt nie kupuje węgla w ten sposób, że węgielek po węgielku,

37
00:02:50.470 --> 00:02:54.010
tylko prosi dwie tony węgla i tyle, bo to jest towar masowy.

38
00:02:54.010 --> 00:02:58.270
Tu jest wszystko jedno, co się na to składa, bo właściwie wszystkie elementy są takie same.

39
00:02:58.390 --> 00:02:59.830
Tak samo jest z dziełami sztuki.

40
00:03:00.090 --> 00:03:03.570
Mogą być takie dzieła sztuki, które po prostu jak z kranu odkręcimy kran,

41
00:03:03.650 --> 00:03:07.730
to po prostu leci, jak tam, nie chcę nikogo obrażać, ale powiedzmy jakieś seriale,

42
00:03:07.850 --> 00:03:09.950
w których liczy się tak naprawdę zysk.

43
00:03:10.050 --> 00:03:15.610
A produkcja kultury jest bardzo droga, zwłaszcza emitowana przez środki masowego przekazu tak zwane.

44
00:03:15.610 --> 00:03:19.650
Jeżeli ona jest droga, to musi być jak najwięcej tego, na ilość tego sprzedane.

45
00:03:19.750 --> 00:03:24.270
A ponieważ gdybyśmy chcieli do naprawdę inteligentnych ludzi kierować swój przekaz,

46
00:03:24.390 --> 00:03:28.470
no to ich tam jest pewnie według krzywej dzwonowej gaussem z 10-15%,

47
00:03:28.470 --> 00:03:33.070
no to byśmy nie sprzedali, znaczy sprzedalibyśmy, ale tak mało, że nie zarobilibyśmy na tym.

48
00:03:33.190 --> 00:03:37.150
A tu chodzi o zysk, ponieważ kultura jest towarem i to towarem sypkim.

49
00:03:37.430 --> 00:03:41.930
Czyli im więcej tą łopatą tam nałożymy tego, tym więcej zarobimy.

50
00:03:41.930 --> 00:03:46.150
Taka fikcja rządziła wyobraźnią Polaków po odzyskaniu niepodległości,

51
00:03:46.650 --> 00:03:49.630
kiedy mówiono, że teatr na przykład ma się utrzymać z biletów

52
00:03:49.630 --> 00:03:54.090
i publiczność głosuje nogami, takie no zupełnie kretyńskie, przepraszam, powiedzenie,

53
00:03:54.370 --> 00:03:57.310
bo żaden przyzwoity teatr nigdy się nie utrzyma,

54
00:03:57.530 --> 00:04:01.970
dlatego że on jest adresowany właśnie do 20-25% to góra.

55
00:04:02.190 --> 00:04:05.290
Nie wszyscy pójdą do teatru, nie wszyscy mają blisko.

56
00:04:05.450 --> 00:04:08.070
Krótko mówiąc, to jest interes całego społeczeństwa,

57
00:04:08.070 --> 00:04:12.610
żeby ta awangarda kultury była możliwie na najwyższym poziomie.

58
00:04:12.790 --> 00:04:18.290
Od tego, jaki jest poziom elit kulturalnych, elit wykształcenia danego społeczeństwa,

59
00:04:18.390 --> 00:04:20.210
zależy los całego tego społeczeństwa.

60
00:04:20.330 --> 00:04:24.490
Zwłaszcza dzisiaj, kiedyś rzeczywiście dochód narodowy,

61
00:04:24.730 --> 00:04:29.290
żeby już się trzymać ulubionego argumentu tych ludzi z wąskim czółkiem,

62
00:04:29.370 --> 00:04:31.910
co to krzyczeli gospodarka głupcze, gospodarka.

63
00:04:31.990 --> 00:04:34.850
No dzisiaj trzeba powiedzieć, nie, kultura i edukacja głupcze.

64
00:04:34.850 --> 00:04:38.670
Dlatego, że świat też się zmienił i dzisiaj ogromna część,

65
00:04:38.730 --> 00:04:42.730
i to większa część dochodu narodowego, każdego cywilizowanego kraju

66
00:04:42.730 --> 00:04:44.870
jest wytwarzana w sferze przetwarzania informacji.

67
00:04:45.010 --> 00:04:49.070
Ale co więcej, dzisiaj stoimy wobec tak dramatycznych i wielkich problemów.

68
00:04:49.250 --> 00:04:53.570
Problemów ekonomicznych, problemów klimatycznych, problemów moralnych.

69
00:04:53.690 --> 00:04:56.990
Czego by nie dotknąć, to jesteśmy w stanie jakiegoś bardzo głębokiego,

70
00:04:57.110 --> 00:04:58.350
dramatycznego kryzysu.

71
00:04:58.490 --> 00:05:02.490
Bardzo być może, że takiego kryzysu, który jest dla nas kwestią być albo nie być.

72
00:05:02.490 --> 00:05:04.170
I to dla całej ludzkości.

73
00:05:04.430 --> 00:05:07.810
A tego typu problemy, tak fundamentalne, tak ostateczne,

74
00:05:07.970 --> 00:05:11.470
wymagają zdolności bardzo zaawansowanego myślenia abstrakcyjnego,

75
00:05:11.770 --> 00:05:12.750
ogromnej wrażliwości.

76
00:05:12.910 --> 00:05:16.310
A to jest funkcja właśnie rozwoju umysłu, rozwoju moralności,

77
00:05:16.550 --> 00:05:18.910
rozwoju zdolności do uczuć wyższych.

78
00:05:19.030 --> 00:05:22.730
A to z kolei jest funkcją wychowania poprzez komunikację

79
00:05:22.730 --> 00:05:26.250
z odpowiednio skomplikowaną, wyrafinowaną kulturą.

80
00:05:26.250 --> 00:05:30.430
Dzisiaj, jeżeli ta awangarda intelektualna nie znajdzie rozwiązań

81
00:05:30.430 --> 00:05:33.010
tych dramatycznych problemów, to wszyscy zginiemy,

82
00:05:33.050 --> 00:05:34.770
albo przynajmniej wszystkim nam będzie źle.

83
00:05:34.950 --> 00:05:38.990
Ja już nie chcę odwoływać się do tego, co jest kwestią rozwoju tożsamości człowieka,

84
00:05:39.050 --> 00:05:42.890
osiągania coraz wyższych poziomów rozwoju człowieczeństwa w człowieku.

85
00:05:43.050 --> 00:05:46.310
Bo to jest argument, który trafi do ludzi, których nie trzeba przekonywać,

86
00:05:46.350 --> 00:05:47.650
bo oni i tak już są przekonani.

87
00:05:47.850 --> 00:05:52.150
Natomiast te moje argumenty są adresowane do ludzi właśnie wąskiego czoła,

88
00:05:52.150 --> 00:05:56.330
którą chciałbym powiedzieć, że poszerzcie sobie, znajmijcie sobie kotki puszyste,

89
00:05:56.430 --> 00:06:00.590
te klapki z oczu, dlatego, że to jest kwestia również waszego być albo nie być.

90
00:06:00.730 --> 00:06:02.870
Bo jednak kultura i edukacja głupcze.

91
00:06:03.010 --> 00:06:07.470
W swojej książce przetacza pan opinie i badania wielu naukowców,

92
00:06:07.690 --> 00:06:09.490
którzy skupiają się na badaniu kultury.

93
00:06:09.850 --> 00:06:13.350
Między innymi McDonalda, który twierdził, że kultura masowa powstała,

94
00:06:13.770 --> 00:06:16.010
a w pewnej mierze jest tym do dziś,

95
00:06:16.110 --> 00:06:21.290
jako pasożytnicza, rakowata narośl na wyższej kulturze.

96
00:06:21.290 --> 00:06:24.570
Na ile jest to panu bliskie twierdzenie

97
00:06:24.570 --> 00:06:28.550
i dlaczego jest tak ważne, żebyśmy rozumieli zagrożenia tej kultury?

98
00:06:28.730 --> 00:06:31.970
Gdzie tkwią zagrożenia kultury masowej dla nas?

99
00:06:32.150 --> 00:06:34.770
Tak, zgadzam się z tym, choć oczywiście to nie wyczerpuje

100
00:06:34.770 --> 00:06:37.450
całego dramatyzmu tej kultury masowej.

101
00:06:37.570 --> 00:06:39.150
Po pierwsze, on zwracał uwagę na to,

102
00:06:39.570 --> 00:06:43.770
że na przykład tutaj, przepraszam, ale moim negatywnym bohaterem,

103
00:06:44.030 --> 00:06:46.910
czarnym typem, gdy chodzi o kulturę Andy Warhol,

104
00:06:47.090 --> 00:06:49.770
który pokazał, wydawałoby się, że pokazał,

105
00:06:49.770 --> 00:06:51.230
bo oczywiście nie ma racji z gruntu,

106
00:06:51.410 --> 00:06:54.930
ale starał się pokazać, że tak naprawdę nie ma takiej kwestii jak arcyzm,

107
00:06:54.990 --> 00:06:57.710
bo mieszamy wszystko jedno z czymkolwiek innym

108
00:06:57.710 --> 00:07:01.390
i zestawiamy właśnie monelizę z butelką Coca-Coli,

109
00:07:01.470 --> 00:07:03.590
czy z puszką fasoli, czy jeszcze wszystko jedno z czym.

110
00:07:03.830 --> 00:07:05.890
Czyli taki kretyński kolarz robimy.

111
00:07:06.070 --> 00:07:09.250
I o co chodzi, żeby przekuść balon tej kultury wyższej, prawda?

112
00:07:09.530 --> 00:07:11.870
No to przekuliśmy ten balon kultury wyższej.

113
00:07:11.950 --> 00:07:14.750
Dzisiaj mamy ludzi, których sprawą kulturową jest to,

114
00:07:14.750 --> 00:07:20.130
co po prostu ich kastruje intelektualnie, przepraszam za dosadność określenia.

115
00:07:20.230 --> 00:07:23.970
Ale co więcej, odbiera to szansę komunikacji z kulturą wyższą,

116
00:07:24.130 --> 00:07:28.510
bo ta jałowa kultura masowa nie ma wystarczająco dużo wątków,

117
00:07:28.650 --> 00:07:31.490
bo potrzeba przecież, żeby była kupowana,

118
00:07:31.790 --> 00:07:34.370
to ona musi bombardować coraz to nowymi wątkami,

119
00:07:34.490 --> 00:07:35.850
coraz to bardziej zaskakiwać.

120
00:07:36.130 --> 00:07:39.110
W związku z tym też narcyzm produkuje w nas, wytwarza.

121
00:07:39.110 --> 00:07:43.610
Dlaczego? Dlatego, że uczy nas, że jesteśmy po prostu kochanymi klientami.

122
00:07:43.990 --> 00:07:45.930
Jesteśmy kochanym elektoracikiem,

123
00:07:46.090 --> 00:07:49.870
bo ten rynek się rozciąga też na politykę, na kulturę, na wszystko.

124
00:07:50.070 --> 00:07:55.450
Że jakaś początkująca gwiazdka, która wdzięcznie rówcią dusza,

125
00:07:55.590 --> 00:07:57.590
krzyczy do nas na początku koncertu,

126
00:07:57.790 --> 00:07:58.770
kochani, kocham was.

127
00:07:58.910 --> 00:08:00.890
No pewnie jak kochani, no to pewnie kocha, prawda?

128
00:08:01.170 --> 00:08:03.450
Ale po co ona nam to mówi? Ona nas chce uwieść.

129
00:08:03.650 --> 00:08:05.750
Jeszcze nie zaczęła, już nas chce uwieść.

130
00:08:05.750 --> 00:08:09.070
I okazuje się, że jeżeli się wysmarujemy odpowiednim kremem,

131
00:08:09.150 --> 00:08:10.470
to będziemy tego warci, prawda?

132
00:08:10.590 --> 00:08:14.070
Czyli wartością tu jest krem, który nadaje wartość człowiekowi.

133
00:08:14.350 --> 00:08:15.490
Oczywiście nie chcę przesadzać.

134
00:08:15.570 --> 00:08:17.210
To nie jest tak, że my jesteśmy idiotami

135
00:08:17.210 --> 00:08:18.710
i w związku z tym wszystko to kupujemy.

136
00:08:18.910 --> 00:08:21.330
Doskonale wiemy, że gdzieś to trzeba w jakiś nawias wziąć.

137
00:08:21.470 --> 00:08:23.110
Tylko, że jedni biorą to w większy nawias,

138
00:08:23.210 --> 00:08:23.930
drudzy w mniejszy.

139
00:08:24.030 --> 00:08:27.070
A stopniowo, rok po roku, dziesięciolecie po dziesięcioleciu,

140
00:08:27.290 --> 00:08:28.390
w coraz mniejszy nawias.

141
00:08:28.490 --> 00:08:32.130
I coraz bardziej żyjemy w tym getcie kultury masowej.

142
00:08:32.370 --> 00:08:34.690
Co więcej jeszcze, dorabiamy do tego ideologię,

143
00:08:34.690 --> 00:08:36.490
że ona jest demokratyczna, bo ona odpowie,

144
00:08:36.610 --> 00:08:38.110
po prostu niech ludzie sobie oglądają to,

145
00:08:38.190 --> 00:08:39.750
czy słuchają tego, co chcą.

146
00:08:39.990 --> 00:08:43.270
No dobrze, ale kultura wyższa służy m.in. do tego właśnie,

147
00:08:43.390 --> 00:08:45.230
żeby ten poziom człowieczeństwa w człowieku,

148
00:08:45.330 --> 00:08:47.990
zdolność wyższych form intelektualnej pracy,

149
00:08:48.070 --> 00:08:49.870
jak np. myślenie abstrakcyjne,

150
00:08:49.950 --> 00:08:51.890
myślenie problemowe itd., itd.,

151
00:08:51.890 --> 00:08:52.710
uczucia wyższe,

152
00:08:53.070 --> 00:08:56.050
one się rozwijają m.in. dzięki obcowaniu

153
00:08:56.050 --> 00:08:57.650
właśnie z wartościową kulturą.

154
00:08:57.750 --> 00:08:59.370
Tym ona się różni od kultury masowej.

155
00:08:59.370 --> 00:09:01.830
Że ta nas spłaszcza, że ta powoduje,

156
00:09:01.890 --> 00:09:03.450
że jesteśmy coraz bardziej banalni,

157
00:09:03.570 --> 00:09:05.210
coraz mniej żywi intelektualnie,

158
00:09:05.290 --> 00:09:07.970
coraz bardziej martwi i coraz bardziej zakochani w sobie.

159
00:09:08.190 --> 00:09:10.010
Ja specjalnie w tej książce powołuję się

160
00:09:10.010 --> 00:09:12.730
na wiele koncepcji psychologicznych,

161
00:09:12.850 --> 00:09:14.350
tych wielkich psychologów,

162
00:09:14.510 --> 00:09:17.390
którzy pokazywali, że człowiek jest kimś w drodze.

163
00:09:17.870 --> 00:09:22.210
To również ma poparcie w wielu ważnych koncepcjach filozoficznych.

164
00:09:22.430 --> 00:09:23.950
Gabriel Marcel napisała się,

165
00:09:24.070 --> 00:09:25.750
homo viator, czyli człowiek w drodze,

166
00:09:25.850 --> 00:09:26.870
człowiek podróżujący.

167
00:09:26.870 --> 00:09:28.910
Czyli człowiek jest kimś w drodze, w jakim sensie?

168
00:09:28.970 --> 00:09:31.250
W tym sensie, że rodzimy się niewinni

169
00:09:31.250 --> 00:09:33.010
i mówiąc szczerze, dosyć głupawi

170
00:09:33.010 --> 00:09:34.350
i mało wrażliwi.

171
00:09:34.450 --> 00:09:35.190
I bardzo dobrze,

172
00:09:35.390 --> 00:09:38.110
ale przez całe życie mamy tę wielką szansę

173
00:09:38.110 --> 00:09:40.940
rozwijać się, osiągać coraz wyższe i wyższe poziomy.

174
00:09:41.690 --> 00:09:42.750
Nie wiem, czy pani wie,

175
00:09:42.870 --> 00:09:44.040
że Maslow obliczył,

176
00:09:44.490 --> 00:09:46.670
że do tych dwóch najwyższych poziomów rozwoju

177
00:09:46.670 --> 00:09:48.630
dochodzi zaledwie 1% ludzi.

178
00:09:49.250 --> 00:09:50.850
Rozumiem, że to jest jakaś tragedia.

179
00:09:50.950 --> 00:09:52.870
Pytanie, co nas trzyma za nogi

180
00:09:52.870 --> 00:09:54.690
i nie daje wspiąć się wyżej

181
00:09:54.690 --> 00:09:57.390
po tej drabinie możliwego rozwoju człowieka.

182
00:09:57.570 --> 00:09:59.130
90-kilka procent z nas

183
00:09:59.130 --> 00:10:02.010
ma szansę dojścia do tych najwyższych poziomów.

184
00:10:02.130 --> 00:10:03.470
Czemu tylko jeden dochodzi?

185
00:10:03.590 --> 00:10:04.730
Co nas trzyma za nogi?

186
00:10:04.890 --> 00:10:06.370
No więc kultura masowa z całą,

187
00:10:06.470 --> 00:10:07.730
i brak kultury wyższej

188
00:10:07.730 --> 00:10:08.950
z całą pewnością jest,

189
00:10:08.950 --> 00:10:09.490
nie jedynym,

190
00:10:09.570 --> 00:10:10.590
ale z całą pewnością jest

191
00:10:10.590 --> 00:10:12.170
jednym z ważnych czynników.

192
00:10:12.310 --> 00:10:13.750
Oczywiście, że każdy ma prawo

193
00:10:13.750 --> 00:10:15.110
być radosnym kretynem

194
00:10:15.110 --> 00:10:16.610
i człowiekiem bez wrażliwości.

195
00:10:16.750 --> 00:10:18.410
Tylko, że wszyscy za to płacimy ceny,

196
00:10:18.490 --> 00:10:20.130
a zwłaszcza ci, którzy muszą żyć z takimi.

197
00:10:20.230 --> 00:10:21.950
Teraz, jaka jest jakość społeczeństwa,

198
00:10:22.070 --> 00:10:23.370
które składa się w większości

199
00:10:23.370 --> 00:10:24.390
z radosnych kretynów.

200
00:10:24.530 --> 00:10:26.150
Stąd edukacja powszechna

201
00:10:26.150 --> 00:10:27.650
jest koniecznością,

202
00:10:27.930 --> 00:10:29.190
a ta edukacja powszechna

203
00:10:29.190 --> 00:10:30.530
powinna operować

204
00:10:30.530 --> 00:10:31.870
na kulturze wyższej właśnie.

205
00:10:32.110 --> 00:10:33.570
Ale tymczasem klienci

206
00:10:33.570 --> 00:10:34.930
tej edukacji powszechnej,

207
00:10:35.010 --> 00:10:36.730
bo już wiemy, że to są klienci,

208
00:10:36.810 --> 00:10:37.930
że oni się czują klientami,

209
00:10:38.230 --> 00:10:38.890
mają roszczenie.

210
00:10:39.030 --> 00:10:40.070
Mianowicie, że czemu dzieci

211
00:10:40.070 --> 00:10:41.230
mają się uczyć takich rzeczy,

212
00:10:41.270 --> 00:10:42.270
co to w ogóle do niczego

213
00:10:42.270 --> 00:10:43.150
im nie będzie potrzebne

214
00:10:43.150 --> 00:10:44.450
i to jest strasznie nudne.

215
00:10:44.630 --> 00:10:46.010
Na dodatek narcyzmu,

216
00:10:46.110 --> 00:10:46.690
o którym mówiłem,

217
00:10:47.090 --> 00:10:48.510
narcyzm w dużej mierze kulturowy,

218
00:10:48.610 --> 00:10:50.290
czy inspirowany przez kulturę,

219
00:10:50.430 --> 00:10:51.090
on powoduje,

220
00:10:51.210 --> 00:10:52.490
że mamy też taki stosunek,

221
00:10:52.490 --> 00:10:53.570
że jak czegoś nie rozumiemy,

222
00:10:53.650 --> 00:10:54.990
to uważamy, że to jest głupie.

223
00:10:55.050 --> 00:10:55.570
No bo przecież nam

224
00:10:55.570 --> 00:10:56.470
niczego nie brakujemy.

225
00:10:56.570 --> 00:10:57.690
Jesteśmy tak cudni,

226
00:10:57.730 --> 00:10:58.790
że bardziej nie można, prawda?

227
00:10:59.090 --> 00:10:59.790
W związku z tym,

228
00:11:00.090 --> 00:11:01.170
jeżeli czegoś nie rozumiem,

229
00:11:01.230 --> 00:11:02.250
to to musi być głupie.

230
00:11:02.310 --> 00:11:02.750
W związku z tym

231
00:11:02.750 --> 00:11:04.410
od razu to odrzucamy.

232
00:11:04.510 --> 00:11:05.670
Powiedział pan profesor o tym,

233
00:11:05.750 --> 00:11:06.530
że kultura masowa

234
00:11:06.530 --> 00:11:08.910
jest nazywana kulturą demokratyczną.

235
00:11:09.270 --> 00:11:10.390
Możemy więc przypuszczać,

236
00:11:10.450 --> 00:11:11.870
że wielu też twierdzi,

237
00:11:12.070 --> 00:11:13.230
że w związku z tym

238
00:11:13.230 --> 00:11:15.410
jest kulturą bardzo tolerancyjną.

239
00:11:15.550 --> 00:11:17.210
A tymczasem pan pisze,

240
00:11:17.410 --> 00:11:18.650
że kultura masowa

241
00:11:18.650 --> 00:11:21.290
jest jednym z najistotniejszych czynników

242
00:11:21.290 --> 00:11:22.810
wykluczenia społecznego.

243
00:11:23.430 --> 00:11:24.230
Wykluczenia, budowania

244
00:11:24.990 --> 00:11:25.790
totalitarnych struktur

245
00:11:26.610 --> 00:11:27.410
kulturowych, społecznych,

246
00:11:27.550 --> 00:11:29.490
w ogóle totalizowania społeczeństwa.

247
00:11:29.590 --> 00:11:31.710
Tak, będę się tego kurczowo trzymał,

248
00:11:31.770 --> 00:11:33.310
ale mam po temu argumenty.

249
00:11:33.390 --> 00:11:34.110
Pierwsze pytanie,

250
00:11:34.590 --> 00:11:36.070
uważam, że trafiła pani w dziesiątkę.

251
00:11:36.150 --> 00:11:36.790
Tak, to jest jedna

252
00:11:36.790 --> 00:11:37.950
z najważniejszych kwestii.

253
00:11:38.070 --> 00:11:38.990
Nie tylko tej książki,

254
00:11:39.050 --> 00:11:39.710
ale w ogóle świata,

255
00:11:39.730 --> 00:11:40.430
w jakim żyjemy.

256
00:11:40.490 --> 00:11:41.430
To jest kwestia właśnie

257
00:11:42.630 --> 00:11:43.430
demokratyczności rzekomej,

258
00:11:43.510 --> 00:11:45.130
a druga to jest kwestia tolerancji.

259
00:11:45.170 --> 00:11:46.610
Są dwie bardzo ważne kwestie,

260
00:11:46.750 --> 00:11:48.070
które wystarczają do tego,

261
00:11:48.070 --> 00:11:50.290
żeby obalić mit kultury masowej

262
00:11:50.290 --> 00:11:51.770
jako kultury uprawnionej,

263
00:11:52.290 --> 00:11:52.730
uprawomocnionej.

264
00:11:52.850 --> 00:11:54.870
A więc zacznijmy od tej demokracji.

265
00:11:55.070 --> 00:11:56.030
To nie jest tak.

266
00:11:56.110 --> 00:11:57.510
Dlatego, że jeżeli ktoś chce,

267
00:11:57.550 --> 00:11:59.110
czy nie chce nawet korzystać

268
00:11:59.110 --> 00:11:59.930
z kultury masowej,

269
00:12:00.030 --> 00:12:01.210
to ona i tak jest wszędzie.

270
00:12:01.330 --> 00:12:03.530
W windzie, w hotelu, restauracji,

271
00:12:03.650 --> 00:12:05.390
coś tam brzęczy z boku.

272
00:12:05.550 --> 00:12:07.030
Ja mam brata kompozytora.

273
00:12:07.190 --> 00:12:08.270
On po prostu cierpi,

274
00:12:08.390 --> 00:12:10.470
bo zewsząd atakują go dźwięki

275
00:12:10.470 --> 00:12:11.610
prymitywne dla niego.

276
00:12:11.810 --> 00:12:13.530
Oczywiście my w większości tego nie słyszymy,

277
00:12:13.610 --> 00:12:15.830
ale to chyba nie przemawia na korzyść.

278
00:12:15.830 --> 00:12:18.230
Takie hasło dowiedziałem się

279
00:12:18.230 --> 00:12:19.950
dzięki redaktorom tej książki,

280
00:12:20.450 --> 00:12:21.410
że to z kamandrytów.

281
00:12:21.450 --> 00:12:23.250
Ja myślałem, że to Wańkowicz wymyślił.

282
00:12:23.390 --> 00:12:25.790
Że to z kamandryci wymyśli takie hasło

283
00:12:25.790 --> 00:12:27.210
na środek na przeczyszczenie.

284
00:12:27.430 --> 00:12:29.170
W okresie międzywojennym chodziło podobno.

285
00:12:29.270 --> 00:12:30.390
Mianowicie działa łagodnie,

286
00:12:30.450 --> 00:12:31.510
nie przerywając snu.

287
00:12:31.770 --> 00:12:33.410
No to jeżeli działa tak łagodnie,

288
00:12:33.450 --> 00:12:34.210
że nie przerywa snu,

289
00:12:34.290 --> 00:12:36.170
to może już lepiej tego nie stosować,

290
00:12:36.270 --> 00:12:37.310
gdy chodzi o kulturę.

291
00:12:37.390 --> 00:12:38.130
To jest wszędzie.

292
00:12:38.250 --> 00:12:39.490
Bez żadnego wysiłku,

293
00:12:39.570 --> 00:12:40.630
nie wychodząc z domu,

294
00:12:40.910 --> 00:12:42.110
siedząc w swoim samochodzie.

295
00:12:42.310 --> 00:12:44.330
Wszędzie mamy dostęp do tej kultury.

296
00:12:44.330 --> 00:12:45.950
Ona jest właśnie tak jak polip.

297
00:12:46.070 --> 00:12:48.290
Wypełnia wszystko i wypiera wszystko.

298
00:12:48.490 --> 00:12:50.510
Ale też wchodzi w wartości kultury,

299
00:12:50.810 --> 00:12:52.270
formy kultury wyższej

300
00:12:52.270 --> 00:12:54.650
i następnie jakby wyżera środek.

301
00:12:54.830 --> 00:12:56.610
I potem te formy w prawdziwej kultury,

302
00:12:56.690 --> 00:12:57.330
ta Mona Lisa,

303
00:12:57.590 --> 00:12:59.090
te jakieś dramaty Szekspira

304
00:12:59.090 --> 00:13:00.490
w rodzaju Romeo i Julii,

305
00:13:00.550 --> 00:13:02.370
już absolutnie wyeksploatowane

306
00:13:02.370 --> 00:13:04.210
tylko na poziomie jednej setnej

307
00:13:04.210 --> 00:13:05.450
wartości tego utworu,

308
00:13:05.510 --> 00:13:06.730
właściwie sprawiają wrażenie,

309
00:13:06.810 --> 00:13:08.170
że to jest cały czas kultura wyższa.

310
00:13:08.270 --> 00:13:10.010
A tak naprawdę tam jest ta łapa

311
00:13:10.010 --> 00:13:11.050
tej kultury masowej,

312
00:13:11.150 --> 00:13:12.270
która rusza tą pacynką,

313
00:13:12.390 --> 00:13:13.050
tą wydmuszką.

314
00:13:13.050 --> 00:13:14.690
Ona jest bardzo łatwo dostępna.

315
00:13:14.930 --> 00:13:16.550
Natomiast jeżeli ktoś chce posłuchać

316
00:13:16.550 --> 00:13:17.870
naprawdę dobrej muzyki,

317
00:13:17.990 --> 00:13:19.350
to niestety to kosztuje

318
00:13:19.350 --> 00:13:21.030
i to wymaga, żeby na przykład

319
00:13:21.030 --> 00:13:21.910
wyjść z domu.

320
00:13:22.270 --> 00:13:24.190
To wymaga kupowania płyt,

321
00:13:24.270 --> 00:13:25.370
które są bardzo drogie,

322
00:13:25.550 --> 00:13:26.090
no bo właśnie,

323
00:13:26.210 --> 00:13:27.670
ponieważ one nie sprzedają się

324
00:13:27.670 --> 00:13:28.410
w wielkiej ilości,

325
00:13:28.530 --> 00:13:30.310
to koszt jednostkowy jest drogi.

326
00:13:30.470 --> 00:13:31.990
To wymaga kształcenia się.

327
00:13:32.350 --> 00:13:33.370
To wymaga na przykład tego,

328
00:13:33.450 --> 00:13:35.250
żeby w dzieciństwie poświęcić dużo czasu,

329
00:13:35.410 --> 00:13:36.830
żeby chodzić na zajęcia z muzyki,

330
00:13:37.010 --> 00:13:38.290
z teatru, z czegoś tam innego,

331
00:13:38.370 --> 00:13:40.330
żeby po prostu w ogóle chodzić do teatru,

332
00:13:40.330 --> 00:13:42.710
do filharmonii i wiele innych miejsc.

333
00:13:42.950 --> 00:13:44.610
Wymaga oczywiście kupienia biletu

334
00:13:44.610 --> 00:13:45.930
i tak dalej, i tak dalej.

335
00:13:46.090 --> 00:13:47.390
W związku z tym naprawdę jest to,

336
00:13:47.650 --> 00:13:49.750
ta kultura masowa jest demokratyczna.

337
00:13:50.050 --> 00:13:51.530
Demokratyczna w tym sensie,

338
00:13:51.690 --> 00:13:53.530
że ona jest wszechogarniająca.

339
00:13:53.670 --> 00:13:55.030
Ale nie mamy wyboru,

340
00:13:55.090 --> 00:13:57.550
bo demokracja polega na możliwości wyboru,

341
00:13:57.630 --> 00:13:58.590
na wolności wyboru.

342
00:13:58.650 --> 00:14:00.150
A tak naprawdę tylko niektórzy z nas

343
00:14:00.150 --> 00:14:00.910
mają ten wybor.

344
00:14:01.370 --> 00:14:02.470
I znowu widzimy,

345
00:14:02.550 --> 00:14:03.610
że tutaj mamy mechanizm

346
00:14:03.610 --> 00:14:05.230
odtwarzania elit społecznych,

347
00:14:05.390 --> 00:14:06.350
struktury społecznej.

348
00:14:06.350 --> 00:14:08.830
Ponieważ ci ludzie, którzy teraz są przy pieniądzach,

349
00:14:08.970 --> 00:14:11.110
czy przynajmniej mają ten kapitał edukacyjny,

350
00:14:11.170 --> 00:14:11.930
tak to nazwijmy,

351
00:14:12.150 --> 00:14:15.810
oni będą inwestowali w rozwój kulturalny swoich dzieci.

352
00:14:16.090 --> 00:14:18.390
I kompetencje tych dzieci, gdy dorosną,

353
00:14:18.490 --> 00:14:19.310
będą na tyle wysokie,

354
00:14:19.410 --> 00:14:21.690
że oni znowu będą zajmowali wysokie pozycje.

355
00:14:21.830 --> 00:14:22.690
Teraz wobec tego,

356
00:14:22.830 --> 00:14:24.350
jeżeli te kwalifikacje umysłowe

357
00:14:24.350 --> 00:14:27.730
ma tylko wąska warstwa tych elit wykształcenia,

358
00:14:28.010 --> 00:14:28.630
no to jest jasne,

359
00:14:28.670 --> 00:14:29.950
że ona się potem odtwarza.

360
00:14:30.310 --> 00:14:31.330
To jest demokracja?

361
00:14:31.530 --> 00:14:33.750
No nie, bo demokracja polegałaby raczej na tym,

362
00:14:33.750 --> 00:14:35.770
że wszyscy, którzy mają dość zdolności,

363
00:14:36.030 --> 00:14:37.310
mają szansę tego awansu,

364
00:14:37.350 --> 00:14:38.510
a tu trzeba mieć i zdolności,

365
00:14:38.690 --> 00:14:40.330
ale też ogromnie zaprzeć się,

366
00:14:40.390 --> 00:14:42.630
no albo mieć rodziców i ich mądrość.

367
00:14:42.710 --> 00:14:43.910
Przyszło, zwróćcie Państwo uwagę,

368
00:14:44.190 --> 00:14:46.750
jak niedemokratycznie rodzice traktują swoje dzieci.

369
00:14:47.130 --> 00:14:48.250
Im niższa warstwa,

370
00:14:48.530 --> 00:14:50.930
tym bardziej dzieci są wychowywane w błogiej wolności,

371
00:14:51.030 --> 00:14:52.510
mogą robić, co im się żywnie podoba,

372
00:14:52.610 --> 00:14:53.910
a im wyższa warstwa,

373
00:14:54.090 --> 00:14:56.190
tym bardziej te dzieci żyją w reżimie.

374
00:14:56.350 --> 00:14:57.410
Muszą chodzić na balet,

375
00:14:57.530 --> 00:14:58.490
muszą chodzić do teatru,

376
00:14:58.610 --> 00:15:01.370
muszą czytać książki itd., itd., itd.

377
00:15:01.370 --> 00:15:03.250
I taką cenę się płaci za to,

378
00:15:03.330 --> 00:15:04.990
że potem się ma tę wyższą pozycję.

379
00:15:05.110 --> 00:15:06.390
I kluczem do tego jest kultura.

380
00:15:06.530 --> 00:15:07.230
Ale druga sprawa,

381
00:15:07.290 --> 00:15:08.470
to jest ta sprawa tolerancji,

382
00:15:08.550 --> 00:15:09.510
o której Pani mówiła

383
00:15:09.510 --> 00:15:11.570
i która moim zdaniem też jest kluczowa.

384
00:15:11.730 --> 00:15:14.770
Otóż kultura masowa narzuca nam pewne formy.

385
00:15:14.930 --> 00:15:16.770
To nie jest tak, że tylko kultura wyższa.

386
00:15:16.990 --> 00:15:18.930
Kultura wyższa też narzuca pewne formy,

387
00:15:19.030 --> 00:15:20.630
co jest eleganckie, co jest mądre.

388
00:15:20.830 --> 00:15:22.810
Otóż kultura masowa robi dokładnie to samo,

389
00:15:22.890 --> 00:15:23.970
tylko w skali masowej,

390
00:15:24.090 --> 00:15:26.290
czyli można ją nazwać bronią masowego rażenia.

391
00:15:26.470 --> 00:15:27.230
I ja często mówię,

392
00:15:27.230 --> 00:15:30.130
że właśnie o kulturze masowego rażenia raczej.

393
00:15:30.130 --> 00:15:31.790
Ale także, proszę zwrócić uwagę,

394
00:15:32.010 --> 00:15:33.850
że wydaje się, że to jest taka kultura,

395
00:15:34.030 --> 00:15:36.470
która pozwala nam żyć demokratycznie i pospołu,

396
00:15:36.570 --> 00:15:39.190
dlatego że wszyscy potrafią się z nią skomunikować,

397
00:15:39.810 --> 00:15:41.630
więc możemy sobie spokojnie porozmawiać

398
00:15:41.630 --> 00:15:43.570
o ostatnich wypadkach bohaterów

399
00:15:43.570 --> 00:15:44.970
naszego ulubionego serialu.

400
00:15:45.130 --> 00:15:46.270
Tak jest i nie jest.

401
00:15:46.390 --> 00:15:48.130
Dlatego, że z drugiej strony

402
00:15:48.130 --> 00:15:50.490
ta kultura masowa zamyka nas w gettach.

403
00:15:50.670 --> 00:15:51.550
Zamyka nas po pierwsze

404
00:15:51.550 --> 00:15:53.810
w pewnych właśnie takich oczywistych przekonaniach,

405
00:15:53.930 --> 00:15:55.610
które wcale nie wynikają z naszej mądrości,

406
00:15:55.690 --> 00:15:57.310
tylko z tego, że nam zostały narzucone.

407
00:15:57.310 --> 00:15:59.170
A to są najczęściej przekonania takie,

408
00:15:59.350 --> 00:16:00.570
które się najlepiej sprzedają.

409
00:16:00.710 --> 00:16:03.070
Czyli jesteśmy w pewnych stereotypach utrzymywani,

410
00:16:03.150 --> 00:16:06.670
wychowywani do myślenia w kilku tak naprawdę stereotypach,

411
00:16:06.810 --> 00:16:08.110
na tyle prostych i płaskich,

412
00:16:08.270 --> 00:16:10.510
żeby większość nie miała z tym problemu.

413
00:16:10.650 --> 00:16:11.290
Przecież wszystko,

414
00:16:11.290 --> 00:16:12.930
co ma jakąś wartość w naszym życiu,

415
00:16:13.010 --> 00:16:13.870
wymaga wysiłku.

416
00:16:14.270 --> 00:16:16.070
A my chcielibyśmy być mądrzy,

417
00:16:16.150 --> 00:16:18.050
inteligentni i kulturalni bez wysiłku.

418
00:16:18.130 --> 00:16:19.210
I kultura masowa mówi,

419
00:16:19.370 --> 00:16:20.430
chodźcie kotki puszyste,

420
00:16:20.470 --> 00:16:22.570
my was jeszcze pogłaszczemy za uszkiem za tego.

421
00:16:22.730 --> 00:16:24.550
I głaszcze nas za uszkiem.

422
00:16:24.550 --> 00:16:27.830
A potem jest tak, że oglądamy nawet ten sam serial,

423
00:16:27.830 --> 00:16:29.790
matka z córką, mąż z żoną,

424
00:16:29.850 --> 00:16:31.570
czy tam ktokolwiek, nawet ludzie najbliżsi.

425
00:16:31.770 --> 00:16:36.410
Tak naprawdę każdy jest zamknięty w swoim jakimś kręgu.

426
00:16:36.590 --> 00:16:39.170
I tak naprawdę to jest relacja nie pomiędzy nami,

427
00:16:39.650 --> 00:16:40.570
tylko koło nas.

428
00:16:40.890 --> 00:16:42.270
My siedzimy koło siebie,

429
00:16:42.410 --> 00:16:43.490
od czasu do czasu coś powiemy,

430
00:16:43.590 --> 00:16:44.370
ale jej powiedział,

431
00:16:44.470 --> 00:16:45.550
albo jak on to mógł zrobić.

432
00:16:45.770 --> 00:16:48.570
Ale tak naprawdę jesteśmy odseparowani od siebie.

433
00:16:48.790 --> 00:16:51.090
Bo jest ten pośrednik telewizora na przykład.

434
00:16:51.090 --> 00:16:54.830
I nasza relacja nie przebiega bezpośrednio w tych ciepłych relacjach

435
00:16:54.830 --> 00:16:55.670
ja, ty.

436
00:16:55.910 --> 00:16:56.750
Tego my nie ma,

437
00:16:56.890 --> 00:16:58.570
dlatego, że to jest relacja ja,

438
00:16:58.730 --> 00:17:01.230
źródło nadające komunikat kulturowy

439
00:17:01.230 --> 00:17:02.110
i ty.

440
00:17:02.370 --> 00:17:05.030
A na koncercie symfonicznym jest inaczej?

441
00:17:05.130 --> 00:17:07.890
Na koncercie symfonicznym jest może o tyle inaczej,

442
00:17:07.930 --> 00:17:09.470
że musimy być zbiorowo,

443
00:17:09.550 --> 00:17:11.050
że musimy siedzieć koło siebie,

444
00:17:11.170 --> 00:17:12.130
że ktoś zakasłał,

445
00:17:12.210 --> 00:17:13.370
że ktoś odwrotnie,

446
00:17:13.430 --> 00:17:14.090
że ktoś patrzyma,

447
00:17:14.650 --> 00:17:15.670
a ktoś ma zachwyconą minę.

448
00:17:15.670 --> 00:17:16.870
Aha, to chyba przegapiłem,

449
00:17:17.030 --> 00:17:18.050
to muszę zacząć słuchać.

450
00:17:18.130 --> 00:17:19.590
Że potem jest przerwa.

451
00:17:19.590 --> 00:17:21.990
W tej przerwie ludzie spotykają się.

452
00:17:22.130 --> 00:17:24.150
No przecież w Filharmonii Narodowej na przykład

453
00:17:24.150 --> 00:17:26.370
to jest cały rytuał tych przerw, prawda?

454
00:17:26.470 --> 00:17:27.790
Tam ludzie się rozpoznają,

455
00:17:27.910 --> 00:17:28.650
trochę sprawdzają,

456
00:17:28.770 --> 00:17:30.410
kto przyszedł, kto nie przyszedł, prawda?

457
00:17:30.430 --> 00:17:31.550
Jeżeli się spotykają,

458
00:17:31.670 --> 00:17:32.330
to mówią sobie,

459
00:17:32.390 --> 00:17:33.710
koniecznie musimy się spotkać,

460
00:17:33.790 --> 00:17:34.810
bo dawno się nie widzieliśmy.

461
00:17:34.870 --> 00:17:35.630
Albo chodźmy tu,

462
00:17:35.850 --> 00:17:36.930
zdążymy na małą kawę.

463
00:17:37.070 --> 00:17:38.550
Jest o czym rozmawiać, prawda?

464
00:17:38.550 --> 00:17:40.150
No ale pierwszy akt tej sztuki

465
00:17:40.150 --> 00:17:40.990
to trzeba powiedzieć,

466
00:17:41.050 --> 00:17:41.730
że ser puścił.

467
00:17:41.790 --> 00:17:44.050
I zaczyna się rozmowa,

468
00:17:44.190 --> 00:17:45.590
zaczyna się wymiana poglądów.

469
00:17:45.670 --> 00:17:47.590
No oczywiście i na temat tego serialu

470
00:17:47.590 --> 00:17:49.470
można podyskutować,

471
00:17:49.650 --> 00:17:50.270
tylko po pierwsze

472
00:17:50.270 --> 00:17:52.190
miałkość tej kultury masowej

473
00:17:52.190 --> 00:17:54.030
sprawia, że tematy naszych rozmów

474
00:17:54.030 --> 00:17:54.890
są miałkie.

475
00:17:55.050 --> 00:17:55.970
A jakie to ma znaczenie?

476
00:17:56.230 --> 00:17:56.790
Otóż takie,

477
00:17:57.070 --> 00:17:58.650
że albo w naszych relacjach

478
00:17:58.650 --> 00:17:59.850
komunikujemy się

479
00:17:59.850 --> 00:18:01.310
w tych najgłębszych warstwach

480
00:18:01.310 --> 00:18:02.390
naszej osobowości,

481
00:18:02.650 --> 00:18:03.910
albo właśnie w tych zupełnie

482
00:18:03.910 --> 00:18:05.390
takich zewnętrznych,

483
00:18:05.490 --> 00:18:06.190
nieistotnych.

484
00:18:06.190 --> 00:18:07.250
No więc kultura masowa

485
00:18:07.250 --> 00:18:08.710
poduszcza nas do tego,

486
00:18:08.910 --> 00:18:10.310
żebyśmy się na poziomie

487
00:18:10.310 --> 00:18:11.870
bardzo błahym komunikowali.

488
00:18:12.050 --> 00:18:13.070
A kultura wyższa

489
00:18:13.070 --> 00:18:13.790
wymaga jednak

490
00:18:13.790 --> 00:18:14.510
zdefiniowania

491
00:18:14.510 --> 00:18:15.590
jakichś głębokich przeżyć

492
00:18:15.590 --> 00:18:16.450
emocjonalnych,

493
00:18:16.610 --> 00:18:17.450
intelektualnych,

494
00:18:17.630 --> 00:18:19.290
wyrażenia tego w słowie,

495
00:18:19.450 --> 00:18:20.250
co już sprawia,

496
00:18:20.290 --> 00:18:21.110
że rozwijamy się

497
00:18:21.110 --> 00:18:22.850
intelektualnie i emocjonalnie.

498
00:18:22.990 --> 00:18:23.790
No i teraz

499
00:18:23.790 --> 00:18:24.730
skomunikowania się

500
00:18:24.730 --> 00:18:25.670
z drugim człowiekiem.

501
00:18:25.770 --> 00:18:26.730
Skoro jest tak,

502
00:18:26.870 --> 00:18:27.830
że od kultury masowej

503
00:18:27.830 --> 00:18:28.570
nie ma ucieczki,

504
00:18:28.650 --> 00:18:30.010
bo ona wszędzie jest,

505
00:18:30.130 --> 00:18:30.810
ona nas otacza

506
00:18:30.810 --> 00:18:31.490
z każdej strony,

507
00:18:31.670 --> 00:18:32.530
to gdzie jest klucz?

508
00:18:32.630 --> 00:18:33.550
To co możemy zrobić?

509
00:18:33.550 --> 00:18:34.490
Z jednej strony

510
00:18:34.490 --> 00:18:35.450
nie ma od niej ucieczki,

511
00:18:35.550 --> 00:18:36.150
z drugiej strony

512
00:18:36.150 --> 00:18:37.430
nawet kiedy jesteśmy świadomi.

513
00:18:37.490 --> 00:18:38.410
Tak, ja jestem od

514
00:18:38.970 --> 00:18:39.730
dłuższego czasu

515
00:18:39.730 --> 00:18:40.910
bardzo sceptycznym,

516
00:18:41.110 --> 00:18:41.630
krytycznym

517
00:18:42.130 --> 00:18:42.570
obserwatorem

518
00:18:42.570 --> 00:18:43.650
kultury masowej.

519
00:18:43.790 --> 00:18:44.250
Wobec tego

520
00:18:44.250 --> 00:18:45.670
widzę te różne mechanizmy,

521
00:18:45.910 --> 00:18:46.450
te macki,

522
00:18:46.510 --> 00:18:47.650
które ta kultura masowa

523
00:18:47.650 --> 00:18:48.450
wyciąga

524
00:18:48.450 --> 00:18:49.230
i właśnie działa

525
00:18:49.230 --> 00:18:49.730
łagodnie,

526
00:18:49.810 --> 00:18:50.870
nie przerywając snu,

527
00:18:50.970 --> 00:18:51.690
że chciałoby się

528
00:18:51.690 --> 00:18:52.770
Szekspirem odpowiedzieć,

529
00:18:52.970 --> 00:18:53.990
więc śpij, księże.

530
00:18:54.910 --> 00:18:55.850
No i my jak

531
00:18:55.850 --> 00:18:56.890
książęta, prawda,

532
00:18:56.990 --> 00:18:57.490
śpimy

533
00:18:58.030 --> 00:18:58.470
ululani

534
00:18:58.470 --> 00:18:59.970
przez tę kulturę masową.

535
00:19:00.190 --> 00:19:01.170
Czy mnie to nie dotyczy?

536
00:19:01.270 --> 00:19:02.430
Tak, mnie to też dotyczy.

537
00:19:02.430 --> 00:19:03.290
Mimo, że ja wiem,

538
00:19:03.370 --> 00:19:04.030
jak to się dzieje,

539
00:19:04.150 --> 00:19:05.130
mimo, że ja rozumiem szwy,

540
00:19:05.230 --> 00:19:06.550
a jednak w jakiejś mierze

541
00:19:06.550 --> 00:19:08.170
też zaczynam myśleć,

542
00:19:08.270 --> 00:19:09.370
mówić stereotypami

543
00:19:09.370 --> 00:19:10.250
przejętymi z tej

544
00:19:10.250 --> 00:19:11.130
kultury masowej.

545
00:19:11.250 --> 00:19:11.770
Również dlatego,

546
00:19:11.870 --> 00:19:12.730
że ludzie koło mnie

547
00:19:12.730 --> 00:19:13.630
o tym rozmawiają.

548
00:19:13.710 --> 00:19:14.350
To właśnie działa

549
00:19:14.350 --> 00:19:14.870
łagodnie,

550
00:19:14.930 --> 00:19:15.670
nie przerywając snu.

551
00:19:15.770 --> 00:19:16.650
Właściwie oddychamy

552
00:19:16.650 --> 00:19:17.310
tym powietrzem.

553
00:19:17.470 --> 00:19:18.170
No trochę to,

554
00:19:18.190 --> 00:19:18.750
co oddychamy,

555
00:19:18.830 --> 00:19:19.510
to coś tam nam się

556
00:19:19.510 --> 00:19:20.470
odkłada w płucach

557
00:19:20.470 --> 00:19:21.490
i coś nam się odkłada

558
00:19:21.490 --> 00:19:22.250
w mózgach,

559
00:19:22.450 --> 00:19:23.290
jeżeli uszami,

560
00:19:23.410 --> 00:19:23.850
oczami

561
00:19:23.850 --> 00:19:24.510
i wszystkim,

562
00:19:24.530 --> 00:19:25.010
czym się da,

563
00:19:25.470 --> 00:19:26.510
chłoniemy tę kulturę

564
00:19:26.510 --> 00:19:27.070
masową.

565
00:19:27.070 --> 00:19:28.790
To nie jest tolerancyjna kultura.

566
00:19:28.950 --> 00:19:29.890
Ona na nas wymusza

567
00:19:29.890 --> 00:19:30.710
i to często tak,

568
00:19:30.730 --> 00:19:31.710
że my nawet nie wiemy,

569
00:19:31.790 --> 00:19:32.470
że ona właśnie

570
00:19:32.470 --> 00:19:33.830
wypełnia nas od środka

571
00:19:33.830 --> 00:19:35.070
i porusza

572
00:19:35.070 --> 00:19:36.330
naszymi szarymi komórkami.

573
00:19:36.610 --> 00:19:37.610
Oczywiście nie jesteśmy

574
00:19:37.610 --> 00:19:38.610
zupełnie bezradni,

575
00:19:38.690 --> 00:19:39.850
nie jesteśmy wszechwładni,

576
00:19:39.930 --> 00:19:41.150
ale nie jesteśmy bezradni.

577
00:19:41.390 --> 00:19:42.830
Przede wszystkim trzeba wiedzieć.

578
00:19:43.130 --> 00:19:43.770
Trzeba wiedzieć,

579
00:19:43.830 --> 00:19:45.190
dlaczego to jest negatywne.

580
00:19:45.350 --> 00:19:46.130
Nie jesteśmy w stanie

581
00:19:46.130 --> 00:19:47.110
zupełnie uciec

582
00:19:47.110 --> 00:19:48.050
od kultury masowej,

583
00:19:48.230 --> 00:19:49.150
ale trzeba umieć

584
00:19:49.150 --> 00:19:50.170
kontrolować siebie.

585
00:19:50.310 --> 00:19:50.930
Tak, że jak ja

586
00:19:50.930 --> 00:19:52.010
na przykład słyszę

587
00:19:52.010 --> 00:19:52.750
muzyka

588
00:19:52.750 --> 00:19:53.910
najbardziej tandetną

589
00:19:53.910 --> 00:19:54.590
i w pewnym momencie

590
00:19:54.590 --> 00:19:56.130
mnie zaczyna gibać,

591
00:19:56.290 --> 00:19:57.110
to, że sam siebie

592
00:19:57.110 --> 00:19:57.690
muszę zapytać,

593
00:19:57.770 --> 00:19:59.050
co mnie gibie w tej muzyce?

594
00:19:59.190 --> 00:20:00.090
Co mnie w tym rusza

595
00:20:00.090 --> 00:20:00.730
tak naprawdę?

596
00:20:01.730 --> 00:20:02.170
Selekcjonować

597
00:20:02.170 --> 00:20:03.210
i pamiętać,

598
00:20:03.310 --> 00:20:04.190
bo to nie jest tak,

599
00:20:04.230 --> 00:20:05.030
że każdy kontakt

600
00:20:05.030 --> 00:20:05.890
z kulturą masową

601
00:20:05.890 --> 00:20:07.070
od razu jest zabójczym.

602
00:20:07.150 --> 00:20:07.610
Jak na przykład

603
00:20:07.610 --> 00:20:08.630
cały dzień pracuję,

604
00:20:08.750 --> 00:20:10.210
zwłaszcza na tekstach angielskich,

605
00:20:10.310 --> 00:20:11.150
zwłaszcza z ekonomii,

606
00:20:11.230 --> 00:20:11.870
na której się znam

607
00:20:11.870 --> 00:20:12.830
stosunkowo najmniej,

608
00:20:13.030 --> 00:20:14.130
to jestem tak zmęczony

609
00:20:14.130 --> 00:20:15.190
po całym dniu pracy,

610
00:20:15.550 --> 00:20:16.910
że schodzę sobie na dół

611
00:20:16.910 --> 00:20:17.610
w moim domu,

612
00:20:17.910 --> 00:20:18.830
otwieram telewizor

613
00:20:18.830 --> 00:20:19.450
i wyszukuję,

614
00:20:19.710 --> 00:20:20.850
najlepiej lubię western

615
00:20:20.850 --> 00:20:21.730
albo kryminał,

616
00:20:22.370 --> 00:20:23.370
western taki klasyczny.

617
00:20:23.370 --> 00:20:24.130
Piękna rzecz,

618
00:20:24.250 --> 00:20:24.910
z prawej strony

619
00:20:24.910 --> 00:20:25.850
na białym koniu

620
00:20:25.850 --> 00:20:27.450
nadjeżdża ten dobry.

621
00:20:27.570 --> 00:20:28.270
Ja już od razu wiem,

622
00:20:28.330 --> 00:20:28.990
że to jest ten dobry,

623
00:20:29.070 --> 00:20:30.330
a z lewej strony

624
00:20:30.330 --> 00:20:31.170
na czarnym koniu

625
00:20:31.170 --> 00:20:32.090
ten zły nadjeżdża.

626
00:20:32.230 --> 00:20:32.790
I teraz ja wiem,

627
00:20:32.930 --> 00:20:33.230
że dobro,

628
00:20:33.330 --> 00:20:34.470
jeżeli to jest klasyczny ustan,

629
00:20:34.470 --> 00:20:35.590
że dobro zwycięży,

630
00:20:35.890 --> 00:20:37.090
tylko teraz ciekawe jak.

631
00:20:37.390 --> 00:20:38.710
Dobrze, ale ja odpoczywam

632
00:20:38.710 --> 00:20:40.530
po zmęczeniu intelektualnym.

633
00:20:40.850 --> 00:20:42.030
Problem z kulturą masową

634
00:20:42.030 --> 00:20:42.630
polega na tym,

635
00:20:42.690 --> 00:20:43.350
że ona nas uczy

636
00:20:43.350 --> 00:20:43.870
odpoczywać,

637
00:20:43.930 --> 00:20:44.910
zanim się zmęczyliśmy.

638
00:20:45.230 --> 00:20:46.470
Czyli jeden z kluczy jest taki,

639
00:20:46.650 --> 00:20:47.730
najpierw się zmęczmy

640
00:20:47.730 --> 00:20:49.050
czymś naprawdę wartościowym,

641
00:20:49.050 --> 00:20:50.610
a potem dobrze odreagowuj

642
00:20:50.610 --> 00:20:51.670
sobie tam gibiąc się

643
00:20:51.670 --> 00:20:53.210
przy tam jakichś programach

644
00:20:53.210 --> 00:20:55.250
rzeczywiście mało wartościowych.

645
00:20:55.550 --> 00:20:56.790
Człowiek ma prawo do rozrywki,

646
00:20:56.850 --> 00:20:58.290
nawet rozrywka jest czymś koniecznym.

647
00:20:58.390 --> 00:20:58.830
Ale po pierwsze,

648
00:20:58.990 --> 00:20:59.750
no niech by to jednak

649
00:20:59.750 --> 00:21:00.850
poniżej pewnego poziomu

650
00:21:00.850 --> 00:21:01.310
nie schodziło,

651
00:21:01.410 --> 00:21:02.270
bo ci to szkodzi,

652
00:21:02.350 --> 00:21:03.610
tak bym powiedział bliźniemu,

653
00:21:03.750 --> 00:21:04.610
który szuka klucza.

654
00:21:04.730 --> 00:21:05.330
A po drugie,

655
00:21:05.550 --> 00:21:06.370
rozrywaj się,

656
00:21:06.390 --> 00:21:08.190
dlatego że wcześniej się zmęczyłeś.

657
00:21:08.370 --> 00:21:08.910
Luzuj się,

658
00:21:09.050 --> 00:21:10.330
bo wcześniej byłeś spięty.

659
00:21:10.610 --> 00:21:12.010
Wakacje są takie fantastyczne,

660
00:21:12.010 --> 00:21:14.290
dlatego że cały rok pracujemy,

661
00:21:14.330 --> 00:21:16.030
a teraz możemy na legalu

662
00:21:16.030 --> 00:21:17.510
zupełnie nic nie robić.

663
00:21:17.510 --> 00:21:18.710
I smak polega na tym,

664
00:21:18.770 --> 00:21:19.910
że myśmy na to zasłużyli.

665
00:21:20.010 --> 00:21:21.230
Ale jakoś tak się dzieje,

666
00:21:21.290 --> 00:21:21.870
że wielu ludzi,

667
00:21:21.950 --> 00:21:23.030
jak przychodzi na emeryturę,

668
00:21:23.070 --> 00:21:24.170
czyli ma już kilkuletnie

669
00:21:24.170 --> 00:21:25.710
co najmniej wakacje przed sobą,

670
00:21:25.870 --> 00:21:26.550
to się duszą.

671
00:21:26.810 --> 00:21:27.150
Dlaczego?

672
00:21:27.290 --> 00:21:29.590
Dlatego, że to już nie jest przerwa w pracy,

673
00:21:29.790 --> 00:21:31.090
tylko tak już zawsze będzie.

674
00:21:31.430 --> 00:21:33.430
Dla lepszego zrozumienia świata,

675
00:21:33.490 --> 00:21:34.350
w którym żyjemy,

676
00:21:34.530 --> 00:21:35.830
polecamy Państwu książkę

677
00:21:35.830 --> 00:21:37.810
profesora Krzysztofa Wieleckiego

678
00:21:37.810 --> 00:21:40.690
Kultura versus Kultura Masowa.

679
00:21:40.850 --> 00:21:41.550
Panie profesorze,

680
00:21:41.630 --> 00:21:43.090
bardzo dziękuję za to spotkanie.

681
00:21:43.210 --> 00:21:43.910
Ja dziękuję bardzo.

682
00:21:43.990 --> 00:21:44.550
Było mi miło.

683
00:21:47.010 --> 00:21:47.890
Audycje kulturalne

684
00:21:47.890 --> 00:21:49.870
w dobrym tonie.