WEBVTT

1
00:00:05.450 --> 00:00:11.810
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

2
00:00:11.990 --> 00:00:19.030
Są takie miejsca, w których pojawiamy się dosłownie na moment, gdzie mamy coś ważnego do załatwienia, gdzie pojawiamy się w jednym konkretnym celu.

3
00:00:19.110 --> 00:00:29.630
To m.in. są dworce kolejowe. Przychodzimy tam, by wsiąść w pociąg, przemieścić się, pojechać, udać się w podróż, wysiąść na kolejnym dworcu i udać się w celu naszej podróży.

4
00:00:29.630 --> 00:00:43.970
I wydaje mi się, że to jest trochę nasz błąd, że my nie zwracamy zbyt dużej uwagi na to, jaką konstrukcję mają dworce kolejowe, jaka jest ich architektura być może, a nawet na pewno, jaka kryje się za nimi historia.

5
00:00:44.190 --> 00:00:52.910
I na to zwracają uwagę autorzy książki Polska na kolejowych szlakach. To jest taka wielka podróż po dworcach kolejowych, właściwie w całej Polsce.

6
00:00:52.910 --> 00:01:06.250
Książkę napisali pani Magdalena Stefańczyk i Krzysztof Bzowski, a ja mam tę wielką przyjemność, że zaproszenie do dzisiejszego spotkania przyjął właśnie pan Krzysztof Bzowski i to z nim już zaraz o dworcach kolejowych w Polsce będę rozmawiać.

7
00:01:06.330 --> 00:01:10.770
Bardzo mi miło, że przyjął pan zaproszenie do audycji kulturalnych i jest dzisiaj naszym gościem.

8
00:01:11.090 --> 00:01:11.530
Dzień dobry.

9
00:01:11.530 --> 00:01:21.910
Zacznę od sprawdzenia, czy to moje założenie wydaje się panu słuszne, że architektura dworców kolejowych nie jest powszechnie doceniana, zauważana.

10
00:01:22.290 --> 00:01:31.150
Owszem, na pewno są koneserzy zarówno architektury, jak i wielcy pasjonasi kolejnictwa pociągów, którzy znajomość dworców kolejowych mają w małym paluszku,

11
00:01:31.190 --> 00:01:38.330
ale tak ogólnie, czy my wiemy, czy my doceniamy, zauważamy, jakie czasami perły kryją się na tych dworcach kolejowych?

12
00:01:38.330 --> 00:01:42.770
Wydaje mi się, że zdecydowanie dworce kolejowe były od dawna niedoceniane.

13
00:01:42.910 --> 00:01:52.750
Ja zresztą sam o sobie mogę to powiedzieć, że jeszcze tak powiedzmy kilkanaście czy kilka lat temu w tym nie zwrócił uwagi, bądź też w niewielkim stopniu zwrócił uwagi.

14
00:01:52.850 --> 00:02:01.610
Ja myślę, że tutaj też istotną rolę gra to, że ogromna część dworców była przez długie lata bardzo zaniedbana.

15
00:02:01.610 --> 00:02:10.150
To utrudniało odbiór tej architektury, no bo jeśli się tylko wpadało na ten dworzec, który był jakiś taki brudny, zniszczony, zapuszczony,

16
00:02:10.370 --> 00:02:19.010
tylko żeby się dostać do tego okienka kasowego, szybko wyskoczyć na peron, no to trudno, żeby tutaj zajmować się jakimiś detalami etatektonicznymi.

17
00:02:19.010 --> 00:02:29.090
Inna sprawa, że właśnie wiele z nich nie tylko było zaniedbanych, ale wręcz zniszczonych, zwłaszcza te starsze dworce w okresie PRL-u były nieraz w sposób bardzo nieszczęśliwy przebudowywane.

18
00:02:29.690 --> 00:02:40.170
Usuwano część zdobień, jakieś mniej funkcjonalne elementy, które były tylko jakąś taką dodatkową ozdobą architektoniczną dworca.

19
00:02:41.270 --> 00:02:49.170
Próbowano dodawanie jakichś nowych elementów mających zwiększyć imię powierzchnię handlową, powierzchnię użytkową, bardzo często w sposób bardzo nieudany.

20
00:02:49.970 --> 00:02:58.290
No i to wszystko wpływało na to, że bardzo wiele tych dworców traktowało się myślę bardzo często jako takie, no musi być jakiś budynek,

21
00:02:58.430 --> 00:03:06.410
ale jest kompletnie nieinteresujący, trzeba tylko szybko wykorzystać tą jego funkcję podstawową dworcową i udać się do naszą podróż.

22
00:03:06.410 --> 00:03:11.410
A bardzo się cieszę, że pan o tym wspomniał, dlatego że kiedy jeszcze przygotowywałam się do naszej rozmowy,

23
00:03:11.590 --> 00:03:17.950
tak dyskutowałam z bliską mi osobą na temat właśnie dworców i zgodnie przyznaliśmy, że słowo, które przychodzi nam na myśl,

24
00:03:17.950 --> 00:03:23.330
kiedy myślimy o dworcach kolejowych na przykład z okresu naszego dzieciństwa czy młodości, to jest słowo obskurny.

25
00:03:23.450 --> 00:03:30.830
I ono rzeczywiście był taki moment, że takie były. To są te wszystkie dworce kolejowe, do których strach było zaglądać po zmroku,

26
00:03:30.970 --> 00:03:36.010
gdzie można było zjeść fasolkę po brytońsku i wątróbkę z cebulką, gdzie działy się różne dziwne rzeczy,

27
00:03:36.010 --> 00:03:46.290
ale te dworce, które opisują państwo w książce, pokazują, że to się zmieniło i że przyszedł czas, kiedy to wielkie piękno dworców jest na nowo odkrywane.

28
00:03:46.370 --> 00:03:50.390
Ja na przykład zachwyciłam się, przyznaję, że nigdy tam nie dotarłam, przynajmniej nie pociągiem.

29
00:03:50.530 --> 00:03:52.630
Zachwyciłam się absolutnie dworcem w Bolesławcu.

30
00:03:52.950 --> 00:03:58.190
Ta jego zdobność i unikatowość dla tych, którzy jeszcze nie mieli w swoich rękach przewodnika,

31
00:03:58.190 --> 00:04:01.790
albo mieszkają w innej części Polski i również do Bolesławca Kolejowego nie dotarli.

32
00:04:01.930 --> 00:04:08.350
Tam dworzec jest wyłożony takimi jasnozielonymi, turkusowymi kaflami, co robi bardzo wielkie wrażenie.

33
00:04:08.530 --> 00:04:12.890
No i to świadczy o tym, że rzeczywiście ta architektura jest niezwykła.

34
00:04:13.110 --> 00:04:18.250
Tak i to jest właśnie bardzo ciekawe w tym, że nie tylko dworce w wielkich miastach,

35
00:04:18.550 --> 00:04:22.870
na które jednak, no niektóre z nich rzeczywiście nawet i przed remontem robiły ogromne wrażenie,

36
00:04:22.870 --> 00:04:27.510
takie jak choćby dworzec we Wrocławiu, Główny Dworzec, czy Dworzec w Gdańsku.

37
00:04:27.590 --> 00:04:31.870
Ale właśnie wiele takich niedużych dworców w mniejszych miastach i miasteczkach

38
00:04:31.870 --> 00:04:35.330
okazuje się, że one są prawdziwymi perłami architektonicznymi.

39
00:04:35.590 --> 00:04:39.330
Czy właśnie tak jak ten dworzec w Bolesławcu, z takimi drobnymi szczegółami.

40
00:04:39.470 --> 00:04:44.170
Mnie na przykład urzekły dworce projektowane w okresie Polski międzywojennej,

41
00:04:44.350 --> 00:04:47.790
wykorzystujące takie nawiązania do dawnych stylów architektonicznych,

42
00:04:48.050 --> 00:04:51.690
popularnych na ziemiach Rzeczpospolitej, do renesansu, baroku,

43
00:04:51.690 --> 00:04:54.870
do budowli jakichś lokalnych niewielkich dworów szlacheckich, kościołów.

44
00:04:55.310 --> 00:04:59.490
Te nawiązania w takich dworcach jak dworzec w Pruszkowie, czy w Modlinie,

45
00:04:59.650 --> 00:05:03.930
czy w Łęczyce, one są bardzo czytelne i to bardzo ciekawie się prezentuje,

46
00:05:03.950 --> 00:05:07.550
bo teraz po remontach te dworce naprawdę można czasem mieć wrażenie,

47
00:05:07.690 --> 00:05:10.790
zbliżając się, widząc z daleka jakiś szczyt ze spływami wolutowymi,

48
00:05:10.870 --> 00:05:13.430
że tam chyba jakiś zabytkowy kościół będzie stał.

49
00:05:13.510 --> 00:05:17.090
Tu gdzieś zobaczymy budynek wsparty solidnymi szkarpami,

50
00:05:17.210 --> 00:05:19.830
jak stare kamieniczki, czy jakieś rezydencje pałacowe.

51
00:05:19.830 --> 00:05:23.410
I to jest bardzo ciekawa, świadoma kreacja państwa polskiego

52
00:05:23.410 --> 00:05:27.770
odrodzonego po zaborach, a teraz bardzo interesujące obiekty architektonicznie.

53
00:05:27.910 --> 00:05:30.610
Rzeczywiście, czasem gdzieś są na uboczu miasta.

54
00:05:30.730 --> 00:05:33.330
Okazuje się, że warto udać się tam nie tylko wtedy,

55
00:05:33.430 --> 00:05:35.430
kiedy mamy ochotę gdzieś jechać pociągiem,

56
00:05:35.470 --> 00:05:36.770
czy musimy gdzieś jechać pociągiem.

57
00:05:37.190 --> 00:05:41.310
Przewodnik skonstruowany jest jako, można powiedzieć, mapa.

58
00:05:41.310 --> 00:05:45.810
To znaczy państwo przedstawiają dworce po kolei, w konkretnych regionach,

59
00:05:45.930 --> 00:05:50.950
miejscach Polski, wędrując tak naprawdę i z północ na południe i ze wschodu na zachód.

60
00:05:51.050 --> 00:05:54.090
I wydaje mi się, że te dworce są bardzo dobrym przykładem tego,

61
00:05:54.110 --> 00:05:57.210
jak bardzo do dzisiaj widoczna jest linia zaborów.

62
00:05:57.330 --> 00:06:00.930
To znaczy dworce w miastach, które znajdowały się w Galicji,

63
00:06:01.130 --> 00:06:03.290
są zupełnie inne niż te z zaboru pruskiego.

64
00:06:03.590 --> 00:06:05.290
No nie mówiąc już o zaborze rosyjskim,

65
00:06:05.370 --> 00:06:07.250
gdzie nawet ta lokalizacja jest inna,

66
00:06:07.250 --> 00:06:10.170
bo one są umiejscowione dużo dalej od centrum.

67
00:06:10.770 --> 00:06:13.570
Tak, to jest rzeczywiście charakterystyczne.

68
00:06:13.730 --> 00:06:14.850
Nie tylko jeśli chodzi o dworce,

69
00:06:14.930 --> 00:06:16.990
to w ogóle cała sieć kolejowa się bardzo różniła

70
00:06:16.990 --> 00:06:18.670
pomiędzy poszczególnymi zaborami

71
00:06:18.670 --> 00:06:21.010
i cały czas jest to bardzo wyraźnie widoczne.

72
00:06:21.230 --> 00:06:24.030
Nawet po tym, jak pozamykano wiele linii kolejowych

73
00:06:24.030 --> 00:06:25.750
na terenie dawnego zaboru pruskiego.

74
00:06:26.050 --> 00:06:28.650
Ale zwłaszcza te dworce galicyjskie, bym powiedział,

75
00:06:28.750 --> 00:06:32.430
tam jest bardzo wiele dworców stawianych przy większości linii

76
00:06:32.430 --> 00:06:33.830
według jednolitego projektu.

77
00:06:33.970 --> 00:06:36.830
Także dużo niewielkich dworców lokalnych

78
00:06:36.830 --> 00:06:38.470
jest do siebie niesłychanie podobnych,

79
00:06:38.750 --> 00:06:41.390
czy jakimś nie tylko ogólnym zarysem budynku,

80
00:06:41.690 --> 00:06:44.010
ale też jakimiś różnymi wykorzystanymi detalami

81
00:06:44.010 --> 00:06:46.830
architektonicznymi, ornamentami wszędzie identycznymi.

82
00:06:46.970 --> 00:06:48.930
Tutaj choćby w przewodniku jest opisany

83
00:06:48.930 --> 00:06:51.030
niewielki dworzec w Radymnie pod Przemyślem,

84
00:06:51.030 --> 00:06:51.970
opisany przeze mnie.

85
00:06:52.670 --> 00:06:55.010
A o kilkaset kilometrów stamtąd

86
00:06:55.010 --> 00:06:57.330
znajdują się dworce w Dolinie Popradu,

87
00:06:57.450 --> 00:06:59.830
gdzie taki dworzec jak Piwniczna,

88
00:06:59.830 --> 00:07:01.550
czy w Żegjestowie

89
00:07:01.550 --> 00:07:05.830
z formy ogólnej są odrobinę odmienne niż ten w Radymnie,

90
00:07:05.950 --> 00:07:08.110
ale jeśli się przyjrzeć dokładnie wszystkim zdobieniom,

91
00:07:08.250 --> 00:07:11.530
lizenom na murze, takim fryzom pod okapem dachu,

92
00:07:11.610 --> 00:07:13.250
to wszystko jest dokładnie identyczne.

93
00:07:13.410 --> 00:07:15.430
Wydaje mi się, że to jest takie moje,

94
00:07:15.770 --> 00:07:18.450
nie poparte jakimiś badaniami szczegółowymi,

95
00:07:18.590 --> 00:07:20.910
ale takie wrażenie, że zwłaszcza w Galicji

96
00:07:20.910 --> 00:07:22.490
ta identyczność dworców,

97
00:07:22.690 --> 00:07:24.010
ta powtarzalność architektury

98
00:07:24.010 --> 00:07:25.630
bardzo często była wykorzystywana

99
00:07:25.630 --> 00:07:28.630
i większa różnorodność architektoniczna

100
00:07:28.630 --> 00:07:29.630
wydaje mi się jest,

101
00:07:29.890 --> 00:07:31.330
czy to w Nadłym Królestwie Polskim,

102
00:07:31.410 --> 00:07:32.230
zaborze rosyjskim,

103
00:07:32.290 --> 00:07:33.650
czy w zaborze pruskim.

104
00:07:34.090 --> 00:07:35.150
No zwłaszcza zabór pruski,

105
00:07:35.230 --> 00:07:36.810
przez to, że tam koleje rozwinęły się

106
00:07:36.810 --> 00:07:37.890
najwcześniej, najszybciej.

107
00:07:38.110 --> 00:07:40.170
Największa, najbardziej gęsta jest ta sieć,

108
00:07:40.250 --> 00:07:41.630
to tam chyba ta różnorodność

109
00:07:42.470 --> 00:07:44.870
zarówno stylów architektonicznych wykorzystanych,

110
00:07:45.290 --> 00:07:46.450
jak i formy dworca

111
00:07:46.450 --> 00:07:47.770
jest chyba największa.

112
00:07:48.090 --> 00:07:50.890
Można zobaczyć i dworce neogotyckie

113
00:07:50.890 --> 00:07:53.070
i właśnie czasami neobarokowe,

114
00:07:53.430 --> 00:07:54.770
chociaż chyba trochę rzadziej,

115
00:07:55.670 --> 00:07:56.270
neorenesansowe,

116
00:07:56.370 --> 00:07:57.590
też secesyjne,

117
00:07:57.890 --> 00:07:59.030
wykorzystują ten styl

118
00:07:59.030 --> 00:08:01.170
manieryzmu gdańskiego tak zwanego,

119
00:08:01.250 --> 00:08:02.270
bo nie tylko w Gdańsku,

120
00:08:02.370 --> 00:08:03.730
ale co zaskakujące w Opolu

121
00:08:03.730 --> 00:08:05.910
jest dworzec w tym stylu wybudowany.

122
00:08:06.170 --> 00:08:08.750
Dworce budowane na łuku linii kolejowej,

123
00:08:08.890 --> 00:08:11.190
co od razu wymusza inny cały układ budowli,

124
00:08:11.290 --> 00:08:13.050
nie tylko taka podłużna

125
00:08:13.050 --> 00:08:14.850
z dwoma skrzydłami centralnym

126
00:08:14.850 --> 00:08:16.330
i rezelitem bocznymi pawilonami,

127
00:08:16.410 --> 00:08:18.450
jak to miało miejsce w innych regionach Polski.

128
00:08:24.180 --> 00:08:26.700
Myślę, że ten wątek możemy teraz rozwinąć,

129
00:08:26.700 --> 00:08:28.480
również dlatego, że on już się kilkukrotnie

130
00:08:28.480 --> 00:08:30.440
w pana wcześniejszych wypowiedziach pojawił,

131
00:08:30.520 --> 00:08:32.300
mianowicie ta zdobność dworców.

132
00:08:32.460 --> 00:08:34.980
To jest coś, co mnie zaskoczyło,

133
00:08:35.060 --> 00:08:37.720
bo rzeczywiście nawet na moim dworcu,

134
00:08:37.820 --> 00:08:39.440
to znaczy na dworcu w moim rodzinnym mieście

135
00:08:39.440 --> 00:08:42.300
w Ostrowie Wielkopolskim są wielkie mozaiki.

136
00:08:42.520 --> 00:08:46.220
Natomiast mimo to zaskoczyła mnie zdobność niektórych dworców.

137
00:08:46.320 --> 00:08:48.640
Mówimy o mozaikach, o witrażach,

138
00:08:48.820 --> 00:08:51.700
o fryzach, o kolumnach, o kaflach.

139
00:08:51.700 --> 00:08:54.660
Biorąc pod uwagę, że zaczęliśmy od słowa obskurny,

140
00:08:54.740 --> 00:08:56.840
to nadal zaskakuje, że kiedyś te dworce

141
00:08:56.840 --> 00:08:59.400
projektowano z tak wielką pieczołowitością,

142
00:08:59.580 --> 00:09:01.180
no i z taką drobiazgowością

143
00:09:01.180 --> 00:09:02.880
i przywiązaniem do detalu je wykańczano.

144
00:09:03.140 --> 00:09:04.740
Tu oczywiście trzeba zwrócić uwagę na to,

145
00:09:04.820 --> 00:09:07.840
że ta zdobność dworców bardzo się zmieniała

146
00:09:07.840 --> 00:09:09.640
w ciągu kolejnych dziesięcioleci

147
00:09:09.640 --> 00:09:11.080
wraz z rozwojem kolei

148
00:09:11.080 --> 00:09:13.040
i rozwojem modnych stylów architektonicznych.

149
00:09:13.140 --> 00:09:15.320
No bo jeśli podejdziemy, jako taki przykład,

150
00:09:15.440 --> 00:09:17.940
niesłychanie pełnego przepychu dworca

151
00:09:17.940 --> 00:09:19.380
zawsze mi się nasuwa na myśl

152
00:09:19.380 --> 00:09:21.740
dworzec główny w Przemyślu, który rzeczywiście,

153
00:09:21.800 --> 00:09:23.160
jeśli tam się podchodzi ulicą,

154
00:09:23.280 --> 00:09:26.080
można by sądzić, że tam perspektywę ulicy

155
00:09:26.080 --> 00:09:28.160
prowadzącej do dworca placu przed dworcem

156
00:09:28.160 --> 00:09:30.680
zamyka fasada jakiegoś imponującego,

157
00:09:30.780 --> 00:09:32.500
neobarokowego pałacu,

158
00:09:32.580 --> 00:09:34.720
którego nie powstydziłby się bogaty fabrykant

159
00:09:34.720 --> 00:09:37.680
z Łodzi czy z innych takich dużych miast przemysłowych,

160
00:09:37.860 --> 00:09:39.620
czy jakaś rezydencja magnacka.

161
00:09:39.760 --> 00:09:42.660
A jest to właśnie taki pełen niesamowitego,

162
00:09:42.740 --> 00:09:44.880
neobarokowego przepychu dworzec.

163
00:09:45.040 --> 00:09:48.960
A przecież on powstawał w latach dziewięćdziesiątych XIX wieku,

164
00:09:48.960 --> 00:09:53.120
już dziesięć lat później powstawał dworzec w Tarnowie.

165
00:09:53.520 --> 00:09:56.260
Równie wielki, nawet jeśli nie większy ten budynek,

166
00:09:56.460 --> 00:09:58.840
ale architektura od razu po tych dziesięciu latach

167
00:09:58.840 --> 00:09:59.760
dużo bardziej stonowana.

168
00:09:59.860 --> 00:10:00.980
To jest dworzec secesyjny,

169
00:10:01.380 --> 00:10:04.180
powiedziałbym z takimi elementami architektury neoklasycznej,

170
00:10:04.460 --> 00:10:06.760
którą ubrano w kostium dekoracji secesyjnych.

171
00:10:06.940 --> 00:10:08.780
Mija kolejne dziesięć lat,

172
00:10:09.020 --> 00:10:12.240
czy może nieco więcej po zakończeniu I wojny światowej.

173
00:10:12.400 --> 00:10:15.620
Powstają dworce w stylu modernizmu, bardzo surowym.

174
00:10:15.620 --> 00:10:19.960
Nawet jeśli są olbrzymimi założeniami z wielkim rozwachem zaplanowanymi,

175
00:10:20.020 --> 00:10:22.720
jak na przykład dworzec w Gliwicach na Górnym Śląsku,

176
00:10:23.020 --> 00:10:27.380
to tutaj zdobienia z fasad czy z takich dworców

177
00:10:27.380 --> 00:10:28.740
praktycznie zupełnie znikają.

178
00:10:29.160 --> 00:10:32.640
Tam zgodnie z założeniami modernizmu już tylko ta elegancka forma,

179
00:10:33.160 --> 00:10:34.560
proste geometryczne kształty.

180
00:10:34.800 --> 00:10:37.740
Więc nie tylko zdobność charakteryzuje też dworca,

181
00:10:37.820 --> 00:10:41.420
ale to, że też ponieważ były tak ważnymi budowlami w każdym mieście,

182
00:10:41.860 --> 00:10:44.380
kolej bardzo długo była tym synonimem nowoczesności.

183
00:10:44.380 --> 00:10:47.980
Właściwie teraz też od nowa powinna nią być.

184
00:10:48.180 --> 00:10:51.960
W związku z tym te budynki dworcowe właśnie szły absolutnie zgodnie

185
00:10:51.960 --> 00:10:56.400
z trendami najnowszych, najnowszymi trendami w architekturze, w sztuce.

186
00:10:56.500 --> 00:10:59.420
I to właśnie bardzo wyraźnie widać w tych budowlach dworcowych

187
00:10:59.420 --> 00:11:02.320
rozrzuconych w różnych ziemiach polskich.

188
00:11:02.460 --> 00:11:04.760
Poza tym te dworce teraz chyba też,

189
00:11:04.920 --> 00:11:08.540
ale kiedyś w zdecydowanie większym stopniu były taką wizytówką miasta.

190
00:11:08.700 --> 00:11:12.780
Były przecież pierwszym miejscem, które po przyjeździe się widziało,

191
00:11:12.780 --> 00:11:15.560
które być może zapamiętywało się, no bo przecież, jak to się mówi,

192
00:11:15.640 --> 00:11:17.820
pierwsze wrażenie zawsze pozostaje w pamięci.

193
00:11:17.980 --> 00:11:21.700
Natomiast też rozmawialiśmy już trochę o tym przy okazji zaborów,

194
00:11:21.920 --> 00:11:26.520
ale rzeczywiście wydaje mi się też, że dworce są takim bardzo dobrym odbiciem historii.

195
00:11:26.640 --> 00:11:29.520
Kiedy mówimy o dworcach, nie mówimy tylko o ich architekturze

196
00:11:29.520 --> 00:11:32.720
i o samym kolejnictwie, ale też o różnych zmianach,

197
00:11:32.920 --> 00:11:37.120
które pojawiały się na przestrzeni historii i dotyczyły zarówno architektury,

198
00:11:37.120 --> 00:11:41.740
jak i różnych procesów społecznych są takim, wydaje mi się, odbiciem świata.

199
00:11:42.360 --> 00:11:46.600
Tutaj warto podkreślić też, widoczne nieraz w dekoracjach,

200
00:11:46.780 --> 00:11:50.000
teraz zwłaszcza przy okazji remontów odtwarzanych, historycznych dekoracjach,

201
00:11:50.200 --> 00:11:54.960
da się dostrzec dzięki temu, jakie były koleje losu danej miejscowości,

202
00:11:55.260 --> 00:11:58.520
choćby zmiany związane ze zmianami granic państwowych.

203
00:11:58.740 --> 00:12:02.780
Zwłaszcza to jest widoczne w dekoracjach obiektów znajdujących się w dawnym zaborze pruskim.

204
00:12:02.780 --> 00:12:08.360
Taki na przykład dworzec w Malborku, w którym w głównej sali jest cała bogata dekoracja malarska.

205
00:12:08.740 --> 00:12:11.620
Przedstawione są herby najważniejszych miast,

206
00:12:11.820 --> 00:12:14.380
którymi można dostać się pociągami z Malborka,

207
00:12:14.740 --> 00:12:19.520
przy czym nazwy pod tymi miastami były zapisane oczywiście po niemiecku.

208
00:12:19.660 --> 00:12:21.980
Potem w okresie powojennym przemalowano je.

209
00:12:22.700 --> 00:12:26.040
Zamalowano między innymi też orły, czarne orły pruskie,

210
00:12:26.160 --> 00:12:28.300
które tam się w tym dworcu w dekoracjach znajdowały.

211
00:12:28.480 --> 00:12:31.080
Jeden z nich tylko zamieniono w orła polskiego,

212
00:12:31.080 --> 00:12:34.820
a teraz przy okazji ostatniego remontu dworca w Malborku

213
00:12:34.820 --> 00:12:38.400
odsłonięto, z powrotem odtworzono te orły, czarne orły.

214
00:12:38.540 --> 00:12:40.380
Pozostawiono oczywiście to polskie godło.

215
00:12:40.780 --> 00:12:45.140
Pod nazwami miast pozostały nazwy polskie,

216
00:12:45.260 --> 00:12:46.960
tak jak je zmieniono po wojnie,

217
00:12:47.040 --> 00:12:50.620
ale w wypadku dwóch miejscowości jednak przywrócono nazwy niemieckie.

218
00:12:50.960 --> 00:12:54.620
Stąd też właśnie w ten sposób da się też zbostrzeć takie zmiany.

219
00:12:54.680 --> 00:12:57.540
To jest bardzo częsty motyw dekoracyjny na dworcach,

220
00:12:57.540 --> 00:13:01.700
te herby różnych miejscowości czy ziem pojawiających się w obrębie

221
00:13:01.700 --> 00:13:06.040
budynku dworcowego, odwołujące się czy to do połączeń kolejowych

222
00:13:06.040 --> 00:13:10.400
z danej miejscowości i nieraz to właśnie są sygnały tych dawnych dziejów

223
00:13:10.400 --> 00:13:14.640
ziem polskich, które kiedyś znajdowały się w granicach innych państw.

224
00:13:14.700 --> 00:13:18.680
Jeśli chodzi o też z kolei bogactwo tego, jak dworce obrazowały

225
00:13:18.680 --> 00:13:23.480
zróżnicowanie społeczne, wydaje mi się, że w tej chwili to jest mniej widoczne

226
00:13:23.480 --> 00:13:26.240
niż bywało dawniej w dawnych latach, bo w tej chwili dworce są jednak,

227
00:13:26.260 --> 00:13:28.160
można powiedzieć, takie bardziej uniwersalne.

228
00:13:28.500 --> 00:13:31.980
Nie ma podziału na poczekalnie pierwszej klasy, poczekalnie drugiej klasy,

229
00:13:32.080 --> 00:13:35.960
trzeciej klasy, restaurację tą wielką, elegancką, dworcową

230
00:13:35.960 --> 00:13:38.880
i jakiś taki pomniejszy bar dla biedoty.

231
00:13:38.980 --> 00:13:41.420
Nie ma już tak wyraźnych tych podziałów społecznych

232
00:13:41.420 --> 00:13:44.080
związanych ze statusem majątkowym, statusem urodzenia,

233
00:13:44.240 --> 00:13:46.680
które były odzwierciedlone dawniej w dworcach.

234
00:13:46.800 --> 00:13:48.400
Teraz już tego oczywiście nie ma.

235
00:13:48.660 --> 00:13:50.920
O tutaj właśnie, jeśli chodzi jeszcze o ten status urodzenia,

236
00:13:50.920 --> 00:13:55.460
bardzo istotny element w wielu dworcach, czyli osobne, specjalne pomieszczenia,

237
00:13:55.920 --> 00:13:58.380
można powiedzieć dla, teraz by się powiedziało, dla VIP-ów,

238
00:13:58.780 --> 00:14:01.320
a w dawnych latach przygotowane przede wszystkim z myślą

239
00:14:01.320 --> 00:14:03.220
o rodzinach panujących w danych krajach.

240
00:14:03.300 --> 00:14:07.280
To zwłaszcza są wspaniałe wnętrza sal cesarskich i pomieszczeń

241
00:14:07.280 --> 00:14:11.740
dla członków rodziny dynastii panującej w dworcach w zaborze pruskim.

242
00:14:12.100 --> 00:14:14.340
No w tej chwili to oczywiście już nie ma takiego znaczenia.

243
00:14:14.480 --> 00:14:17.660
Teraz jest tylko taka ciekawostka architektoniczna z tym związana,

244
00:14:17.700 --> 00:14:20.100
ale rzeczywiście to jest jeszcze taki kolejny element ciekawy,

245
00:14:20.100 --> 00:14:21.380
który się w tych dworcach pojawiały.

246
00:14:21.420 --> 00:14:23.820
Odrobina a propos tego, co pan mówił o renowacjach,

247
00:14:23.920 --> 00:14:26.780
ale też o tych renowacjach i szanowaniu historii,

248
00:14:27.060 --> 00:14:29.440
to wydaje mi się, że dwie bardzo trudne realizacje

249
00:14:29.440 --> 00:14:31.320
związane z bardzo trudną historią.

250
00:14:31.560 --> 00:14:33.880
To jest Oświęcim, to jest dworzec w Oświęcimiu,

251
00:14:33.920 --> 00:14:35.380
a także dworzec w Tarnowie,

252
00:14:35.560 --> 00:14:38.980
gdzie remontując i odświeżając dworzec,

253
00:14:39.040 --> 00:14:41.620
uszanowano tragiczną historię tych regionów,

254
00:14:41.680 --> 00:14:45.020
którą trudno jest opowiadać, na którą trudno jest też znaleźć słowa.

255
00:14:45.140 --> 00:14:49.300
A na koniec naszej rozmowy chciałam pana zapytać o to, co wszyscy lubimy,

256
00:14:49.300 --> 00:14:53.560
co wszystkich ciekawi i co bardzo miło mi było zobaczyć w tym przewodniku.

257
00:14:53.680 --> 00:14:55.820
Mianowicie, że oprócz historii obiektów,

258
00:14:55.960 --> 00:14:58.360
przywoływania różnych detali architektonicznych,

259
00:14:58.540 --> 00:15:00.340
państwo sięgnęli też po legendy,

260
00:15:00.460 --> 00:15:02.040
które z tymi dworcami są związane.

261
00:15:02.400 --> 00:15:03.920
Mi się wydaje, że to również świadczy o tym,

262
00:15:04.000 --> 00:15:07.020
że to są miejsca bardzo ważne i na mapie miast,

263
00:15:07.100 --> 00:15:08.580
ale też dla mieszkańców kraju,

264
00:15:08.700 --> 00:15:10.300
dla użytkowników tychże dworców.

265
00:15:10.420 --> 00:15:14.280
No bo mówimy zarówno o legendarnej właściwie historii

266
00:15:14.280 --> 00:15:15.880
z Wałbrzycha i złotym pociągu,

267
00:15:16.040 --> 00:15:18.640
który miał przejechać przez tę Wałbrzyską stację,

268
00:15:18.640 --> 00:15:22.300
no ale mnie niesamowicie zaciekawiła historia

269
00:15:22.300 --> 00:15:24.100
związana z dworcem w Gdańsku,

270
00:15:24.200 --> 00:15:25.420
która chyba nie do końca jest legendą,

271
00:15:25.440 --> 00:15:27.240
co po prostu anegdotą i ciekawostką.

272
00:15:27.400 --> 00:15:29.460
Tutaj wyruszamy aż do Japonii,

273
00:15:29.600 --> 00:15:31.040
bo tam można znaleźć budynek,

274
00:15:31.200 --> 00:15:33.560
który nawiązuje do bryły dworca w Gdańsku,

275
00:15:33.680 --> 00:15:36.040
która jednego z budowniczych japońskich

276
00:15:36.040 --> 00:15:37.560
po prostu zachwyciła do tego stopnia,

277
00:15:37.580 --> 00:15:39.480
że postanowiły ją w ojczyźnie odtworzyć.

278
00:15:39.620 --> 00:15:42.420
To rzeczywiście jest autentyczny budynek

279
00:15:42.420 --> 00:15:44.580
stojący w niedużym mieście japońskim.

280
00:15:44.580 --> 00:15:49.240
Rzeczywiście na jego otwarcie zaproszono ambasadora wówczas PRL w Japonii,

281
00:15:49.340 --> 00:15:51.520
a to jest tym bardziej humorystyczne,

282
00:15:51.580 --> 00:15:56.740
że w okresie PRL-u w Polsce dworce były obiektem tajnym,

283
00:15:56.840 --> 00:15:58.880
nie można było zrobić zdjęć od tak sobie,

284
00:15:58.980 --> 00:16:01.300
jakichś dokładnych szkiców architektonicznych itd.

285
00:16:01.300 --> 00:16:04.280
Stąd też ten budynek Pałacu Ślubów,

286
00:16:04.340 --> 00:16:06.140
bo to jest właśnie, można powiedzieć, dom weselny,

287
00:16:06.240 --> 00:16:07.480
ten obiekt stojący w Japonii.

288
00:16:07.860 --> 00:16:11.320
Stworzony został na podstawie nielicznych dostępnych zdjęć

289
00:16:11.320 --> 00:16:13.960
oraz takich prostych, szybko wykonanych szkiców

290
00:16:13.960 --> 00:16:16.520
przez znajomego inwestora,

291
00:16:17.000 --> 00:16:19.380
takiego artystę japońskiego rysownika,

292
00:16:19.840 --> 00:16:22.100
który na szybko tylko na początku lat 80.

293
00:16:22.100 --> 00:16:23.480
naszkicował ten tworzec

294
00:16:23.480 --> 00:16:24.820
i według tego stworzono ten projekt.

295
00:16:24.960 --> 00:16:26.780
Ten obiekt w Japonii nie jest może identyczny.

296
00:16:26.880 --> 00:16:29.100
No właśnie widać, że to było projektowane

297
00:16:29.100 --> 00:16:30.720
tak jak trochę się dało

298
00:16:30.720 --> 00:16:32.640
według niezbyt dokładnych zdjęć i szkiców,

299
00:16:32.740 --> 00:16:34.700
ale rzeczywiście historia bardzo oryginalna,

300
00:16:34.940 --> 00:16:36.340
ale wcale nie legendarna,

301
00:16:36.360 --> 00:16:39.400
tylko jak najbardziej autentyczna w każdym celu.

302
00:16:39.480 --> 00:16:42.020
Więcej takich historii, legend, anegdot,

303
00:16:42.180 --> 00:16:44.700
ale także bardzo poważnych i merytorycznych danych

304
00:16:44.700 --> 00:16:47.780
dotyczących architektury i historii Polski

305
00:16:47.780 --> 00:16:50.860
znajdziecie w przewodniku Polska na kolejowych szlakach.

306
00:16:50.860 --> 00:16:53.180
To jest przewodnik, który napisali

307
00:16:53.180 --> 00:16:55.720
pani Magdalena Stefajnczyk i pan Krzysztof Bzowski

308
00:16:55.720 --> 00:16:57.280
i właśnie z panem Krzysztofem

309
00:16:57.280 --> 00:17:00.660
miałam przyjemność dzisiaj na temat przewodnika rozmawiać.

310
00:17:00.740 --> 00:17:02.840
Bardzo panu dziękuję za poświęcony czas

311
00:17:02.840 --> 00:17:04.580
i za udział w naszym podcaście.

312
00:17:04.860 --> 00:17:05.120
Dziękuję.

313
00:17:07.140 --> 00:17:10.780
Audycje kulturalne w dobrym tonie.