WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.510 --> 00:00:09.150
Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.

3
00:00:09.490 --> 00:00:14.650
Ja nazywam się Martyna Matwiejuk i zapraszam na kolejny odcinek audycji kulturalnych.

4
00:00:14.830 --> 00:00:18.290
Jak doświadczać sztuki, nie widząc jej?

5
00:00:18.510 --> 00:00:23.730
Sposobów jest kilka. Jednym z nich jest percepcja haptyczna, percepcja dotykowa.

6
00:00:23.950 --> 00:00:30.090
O tym będę dziś rozmawiała z dr Anną Beatą Barańską, inicjatorką i kuratorką wystawy

7
00:00:30.090 --> 00:00:33.430
Dotyk sztuki Touch of Art. Dzień dobry pani doktor.

8
00:00:33.730 --> 00:00:35.410
Dzień dobry, witam Państwa serdecznie.

9
00:00:35.730 --> 00:00:42.630
W Galerii Bielskiej BWA w Bielsku Białej do 25 lutego można oglądać wystawę

10
00:00:42.630 --> 00:00:47.550
stworzoną i zaprojektowaną z myślą o osobach z niepełnosprawnością wzroku.

11
00:00:47.810 --> 00:00:51.810
Na tę wystawę składają się prace przeznaczone do percepcji dotykowej.

12
00:00:52.070 --> 00:00:55.470
To już jest druga odsłona drugiej edycji projektu Dotyk sztuki.

13
00:00:55.470 --> 00:01:00.190
Wcześniej w czerwcu można było tę wystawę zobaczyć w Lubelskim Centrum Spotkania Kultur.

14
00:01:00.830 --> 00:01:08.210
Jaki klucz towarzyszył wyborowi tych 40 obiektów autorstwa artystek i artystów współczesnych?

15
00:01:08.350 --> 00:01:13.570
Klucz oczywiście był jeden. Możliwość poznania prac haptycznie.

16
00:01:13.730 --> 00:01:17.090
Dla odbiorców widzących sztuka jest dostępna szeroko.

17
00:01:17.090 --> 00:01:20.570
Mamy wiele galerii, muzeów, w których pracę możemy doświadczać,

18
00:01:20.710 --> 00:01:23.790
ale oczywiście, tak jak cała nazwa wskazuje, są to sztuki wizualne

19
00:01:23.790 --> 00:01:26.150
i przede wszystkim doświadczamy je wzrokiem.

20
00:01:26.490 --> 00:01:29.890
Ekspozycji dostępnych haptycznie jest naprawdę bardzo małe.

21
00:01:29.970 --> 00:01:34.230
Czasami są wydzielone w ramach wystawy pojedyncze eksponaty,

22
00:01:34.530 --> 00:01:38.210
ale ta dostępność jest ograniczona.

23
00:01:38.370 --> 00:01:44.230
Więc głównym założeniem zespołu kuratorskiego, zespołu, który pracuje przy tym projekcie,

24
00:01:44.230 --> 00:01:49.990
było wyłonienie takich prac, których poznanie byłoby pełne,

25
00:01:49.990 --> 00:01:53.710
nawet jeżeli odbiorca nie jest odbiorcą widzącym,

26
00:01:53.810 --> 00:01:58.670
czyli albo nie widzi, albo ma jakieś dysfunkcje wzroku.

27
00:01:58.930 --> 00:02:02.470
Artyści, którzy zostali zakwalifikowani do projektu,

28
00:02:02.590 --> 00:02:08.270
to zarówno artyści, którzy są dydaktykami w Instytucie Sztuk Pięknych,

29
00:02:08.490 --> 00:02:12.010
ale również wytworzyliśmy otwarty nabór do projektu.

30
00:02:12.010 --> 00:02:17.170
Był to nabór ogólnopolski, otrzymaliśmy ponad 100 zgłoszeń

31
00:02:17.170 --> 00:02:22.710
i jury wyłoniło prace, które okazały się bardzo trafne

32
00:02:22.710 --> 00:02:26.710
i które możemy oglądać obecnie w Galerii Bielskiej BWA.

33
00:02:26.950 --> 00:02:31.510
Pierwsza taka zasada, która kojarzy nam się z wizytą w muzeum czy w galerii,

34
00:02:31.610 --> 00:02:32.790
to nie dotykać.

35
00:02:32.890 --> 00:02:36.330
Tymczasem tutaj właśnie te obiekty można, nawet trzeba dotykać,

36
00:02:36.890 --> 00:02:40.750
można je głaskać, wtulać się w nie, a nawet ich smakować.

37
00:02:40.750 --> 00:02:45.610
Więc po pierwsze, tak jak pani wspomniała, ta ekspozycja jest w pełni dostępna

38
00:02:45.610 --> 00:02:49.790
dla osób niewidomych i słabowidzących, które mogą dzięki temu

39
00:02:49.790 --> 00:02:53.030
tę sztukę w pełni odbierać, ale po drugie też umożliwia

40
00:02:53.030 --> 00:02:57.790
osobom widzącym doświadczenie tego, co zazwyczaj w muzeum jest niemożliwe,

41
00:02:57.990 --> 00:03:00.510
bo ten odbiór się po prostu poszerza.

42
00:03:00.950 --> 00:03:04.610
Patrząc na obiekty w galerii, nieraz jedynie je omiatamy wzrokiem.

43
00:03:04.610 --> 00:03:08.970
Natomiast kiedy możemy je chwytać, dotykać, poświęcamy im więcej czasu.

44
00:03:09.410 --> 00:03:11.150
One angażują naszą uwagę.

45
00:03:11.870 --> 00:03:16.550
Zastanawiam się zatem, w jaki sposób z tej wystawy korzystają właśnie osoby widzące.

46
00:03:16.690 --> 00:03:19.450
Co zyskuje sztuka odbierana przez dotyk?

47
00:03:19.850 --> 00:03:24.930
Pani redaktor bardzo trafnie określiła nasze, jakby drugie założenie.

48
00:03:25.030 --> 00:03:29.850
Po pierwsze założeniem to jest dostępnienie kultury osobom niewidomym, niedowidzącym.

49
00:03:29.850 --> 00:03:34.830
Ale taką drugą częścią tego projektu to jest poszerzenie percepcji osób widzących

50
00:03:34.830 --> 00:03:40.410
i zaangażowanie tej grupy odbiorców, która odwiedzając muzeum tego czasu

51
00:03:40.410 --> 00:03:43.030
na poznawanie ekspoznatów poświęca mnie.

52
00:03:43.230 --> 00:03:47.040
Ja jako artystka wizualna i osoba, która często odwiedza galerię,

53
00:03:47.690 --> 00:03:52.010
bardzo często mam ten niedosyt, że nie mogę dotknąć.

54
00:03:52.130 --> 00:03:58.050
Widzę coś intrygującego, interesującego i jakby pełnym dopełnieniem tej percepcji

55
00:03:58.050 --> 00:03:59.610
byłoby dla mnie dotknięcie.

56
00:03:59.850 --> 00:04:05.610
Oczywiście to zależy od eksponatu, więc taka w pełni dostępna ekspozycja

57
00:04:05.610 --> 00:04:09.790
dla wszystkich grup odbiorców wydaje mi się ciekawą propozycją,

58
00:04:10.070 --> 00:04:13.310
a szczególnie ciekawą dla młodszych grup odbiorców.

59
00:04:13.550 --> 00:04:16.790
Jako kuratorka miałam okazję oprowadzać różne grupy.

60
00:04:17.070 --> 00:04:20.810
Były to oczywiście beneficjenci naszego projektu, były to osoby dorosłe,

61
00:04:21.070 --> 00:04:25.110
ale to co dawało mi, daje wciąż najwięcej radości,

62
00:04:25.110 --> 00:04:31.930
to prowadzenie grup dziecięcych i dzieciaki w sposób tak bezpośredni,

63
00:04:32.030 --> 00:04:36.430
tak otwarty wchodzą w tę wystawę, w te wszystkie eksponaty

64
00:04:36.430 --> 00:04:42.870
i naprawdę w galerii zostają znacznie dłużej, aniżeli ten czas był zaplanowany.

65
00:04:42.870 --> 00:04:48.950
Ta pełna percepcja myślę, że jest takim pełnym doświadczeniem kontaktu ze sztuką,

66
00:04:49.050 --> 00:04:55.290
ze sztuką współczesną i możliwość odbioru jej na poziomie tych zmysłów,

67
00:04:55.590 --> 00:04:59.250
które dane eksponaty dają nam możliwość ich percepcji.

68
00:04:59.250 --> 00:05:02.450
To jest ciekawe, co powiedziała Pani o najmłodszych odbiorcach,

69
00:05:02.670 --> 00:05:05.950
bo myślę, że my jako dorośli mamy, czy chcemy, czy nie,

70
00:05:06.150 --> 00:05:11.270
w pewnym sensie wdrukowany pewien model odwiedzania takich miejsc jak muzea czy galerie.

71
00:05:11.530 --> 00:05:17.210
No i jednak to oderwanie kawałka czekolady, który tworzy obraz i zjedzenie go w muzeum,

72
00:05:17.270 --> 00:05:21.090
no to nie jest naturalny ruch, który wykonujemy bez zastanowienia,

73
00:05:21.210 --> 00:05:25.310
kiedy widzimy taki obraz składający się z kawałków czekoladek.

74
00:05:25.310 --> 00:05:29.250
W jaki sposób właśnie dorośli zachowują się na tej wystawie?

75
00:05:29.350 --> 00:05:32.270
Czy nie trzeba ich przypadkiem trochę zachęcać?

76
00:05:32.490 --> 00:05:34.030
Tak, dokładnie tak jest.

77
00:05:34.250 --> 00:05:35.650
Powiedzmy, przychodzi rodzina.

78
00:05:35.810 --> 00:05:36.970
Są rodzice i są dzieciaki.

79
00:05:37.050 --> 00:05:38.150
Dzieciaki od razu wchodzą.

80
00:05:38.330 --> 00:05:43.270
Wchodzą i bez żadnego skrępowania odbierają pracę.

81
00:05:43.410 --> 00:05:47.950
Jak są czekoladki, no to po prostu odpokowują i smakują.

82
00:05:48.330 --> 00:05:51.430
Jak jest kołyska, kładą się i się kołyszą, tak?

83
00:05:51.430 --> 00:05:56.350
Jak są kamienie, rzeźby miękkie, albieryczne dne, to kładą się, przytulają.

84
00:05:56.590 --> 00:06:00.030
Jak jest praca Magdaleny Hołniak, to też przytulają się.

85
00:06:00.150 --> 00:06:06.390
A dorośli mają ten dystans i czekają na takie przyzwolenie.

86
00:06:06.430 --> 00:06:13.630
Oczywiście w większości, bo są sytuacje, że dorosły również bardzo łatwo aklimatyzuje się

87
00:06:13.630 --> 00:06:17.070
i tą wystawę bez żadnych skrupułów poznaje.

88
00:06:17.150 --> 00:06:22.630
Ale generalnie osoba dorosła czeka na takie przyzwolenie albo na taką zachęty.

89
00:06:22.770 --> 00:06:24.970
Tak? Można dotykać. Tak? Można smakować.

90
00:06:25.170 --> 00:06:26.390
Nie ma żadnych barier.

91
00:06:26.490 --> 00:06:31.770
Ta wystawa jest dla państwa i wszelkie takie bariery,

92
00:06:31.870 --> 00:06:35.830
którymi spotykamy się na co dzień w galerii, my tutaj ich nie mamy.

93
00:06:36.050 --> 00:06:39.370
Oczywiście pod warunkiem, że eksponaty nie są niszczone.

94
00:06:39.370 --> 00:06:44.550
To pójdźmy jeszcze o krok dalej, bo dzięki tej percepcji haptycznej, dzięki dotykowi,

95
00:06:44.730 --> 00:06:48.750
przy niektórych z tych prac ich odbiorcy stają się także kreatorami,

96
00:06:48.850 --> 00:06:50.190
bo mogą coś pozmieniać.

97
00:06:50.650 --> 00:06:54.830
Obiekt zmienia swój stan po właśnie takim spotkaniu z odbiorcą.

98
00:06:54.970 --> 00:06:59.590
I mam takie poczucie, że to się w ogóle bardzo też łączy z odbieraniem sztuki współczesnej,

99
00:06:59.790 --> 00:07:04.910
która często przy takim pobieżnym kontakcie nie jest dla nas czytelna.

100
00:07:05.150 --> 00:07:08.790
I sztuka współczesna, która wymaga przemyślenia tego, czego doświadczamy.

101
00:07:09.370 --> 00:07:11.170
Wymaga pewnej interpretacji.

102
00:07:11.310 --> 00:07:13.530
Tutaj ten dotyk może bardzo w tym pomóc.

103
00:07:13.910 --> 00:07:14.650
Dokładnie tak.

104
00:07:14.830 --> 00:07:18.750
I nasze eksponaty, oprócz tego, że są działami sztuki haptycznej,

105
00:07:18.830 --> 00:07:23.370
że ten dotyk jest istotny, to również bardzo często są te prace,

106
00:07:23.610 --> 00:07:26.050
które prezentują określone treści.

107
00:07:26.230 --> 00:07:30.810
I artyści sami mówią, jest przestrzeń, w której możemy się znaleźć,

108
00:07:30.870 --> 00:07:33.870
w której możemy wyciszyć swoje zmysły, swoje emocje

109
00:07:33.870 --> 00:07:39.390
i zagłębić się w temat, o którym artysta chce powiedzieć.

110
00:07:39.810 --> 00:07:46.370
Więc ta wielowątkowość prac, to zagłębienie się, tak jest istotne,

111
00:07:46.550 --> 00:07:50.510
ale dzięki temu, że ta ekspozycja ma ten specyficzny charakter,

112
00:07:50.770 --> 00:07:53.850
to rzeczywiście pozwala zatrzymać odbiorcę w galerii na dłużej,

113
00:07:53.930 --> 00:07:56.870
w każdej grupie wiekowej, posłuchać audiodeskrypcji

114
00:07:56.870 --> 00:08:02.510
i być może zastanowić się nad problemami bardzo często

115
00:08:02.510 --> 00:08:06.150
współczesnego świata, o których artyści poprzez swoje prace mówią.

116
00:08:06.610 --> 00:08:11.210
Nie sposób oczywiście opowiedzieć o 40 pracach w ramach jednego podcastu.

117
00:08:11.470 --> 00:08:15.270
Ja może powiem tym z Państwa, którzy nie mają możliwości pojawienia się

118
00:08:15.270 --> 00:08:20.550
na tej wystawie, że wszystkie obiekty wraz z towarzyszącymi im

119
00:08:20.550 --> 00:08:24.670
audiodeskrypcjami można znaleźć na stronie Wydziału Artystycznego UMCS

120
00:08:24.670 --> 00:08:26.990
w zakładce Projekt Dotyk Sztuki.

121
00:08:27.710 --> 00:08:31.070
Znalazła się wśród nich także praca mojej dzisiejszej gościni.

122
00:08:31.190 --> 00:08:33.930
Może właśnie o niej poproszę, by Pani opowiedziała.

123
00:08:34.030 --> 00:08:36.330
Pszczoły budzą się do życia. Taki nosi tytuł.

124
00:08:36.490 --> 00:08:41.390
Tak, jest to praca, która wpisuje się w moje zainteresowania artystyczne,

125
00:08:41.430 --> 00:08:44.010
bo bardzo często w swoich pracach obnoszę się do natury

126
00:08:44.010 --> 00:08:45.830
i do relacji człowieka z naturą.

127
00:08:46.110 --> 00:08:50.070
W pracy Pszczoły budzą się do życia działam nie tylko zmysłem dotyku,

128
00:08:50.290 --> 00:08:53.390
ale również zmysłem węchu i słuchu,

129
00:08:53.390 --> 00:08:57.670
dlatego, że wykonałam pszczoły z wosku jeden do jednego.

130
00:08:57.950 --> 00:09:01.270
W związku z tym, że materiałem głównym jest wosk pszczeli,

131
00:09:01.570 --> 00:09:03.850
no to wosk pszczeli wydziela naturalny zapach,

132
00:09:03.850 --> 00:09:05.650
więc jeżeli zbliżymy się do tej pracy,

133
00:09:05.970 --> 00:09:08.190
to zapach tego plastra wyczuwamy,

134
00:09:08.210 --> 00:09:10.370
a zbliżając swoje dłonie do pracy,

135
00:09:10.490 --> 00:09:12.690
kiedy rzeczywiście chcemy ją poznawać dotykiem,

136
00:09:12.970 --> 00:09:15.870
uruchamia się dźwięk roju pszczół.

137
00:09:16.110 --> 00:09:17.310
Więc to, co było dla mnie ważne,

138
00:09:17.410 --> 00:09:20.490
to była ta wielosmysłowość, multisensoryczność pracy,

139
00:09:20.490 --> 00:09:22.530
ale również chciałam podkreślić,

140
00:09:22.760 --> 00:09:25.790
jak ważne w naszym ekosystemie są pszczoły

141
00:09:25.790 --> 00:09:29.780
i niejednokrotnie przez niewłaściwe działanie człowieka

142
00:09:30.010 --> 00:09:32.850
populacja pszczół stale się zmniejsza.

143
00:09:33.010 --> 00:09:35.290
Więc ważna była dla mnie oczywiście wizualność pracy,

144
00:09:35.650 --> 00:09:38.330
wielosmysłowość i przesłanie,

145
00:09:38.830 --> 00:09:43.630
które powinno czasami dać nam namysły nad tym,

146
00:09:43.930 --> 00:09:46.830
jak dzisiaj współczesny człowiek funkcjonuje.

147
00:09:46.830 --> 00:09:49.970
Bardzo wiele prac, które zobaczył państwo na tej wystawie

148
00:09:49.970 --> 00:09:51.510
nawiązuje do natury.

149
00:09:51.650 --> 00:09:55.510
Te organiczne formy gdzieś ciągle w tle się przewijają.

150
00:09:56.510 --> 00:09:59.690
Zastanawiam się, tak myśląc też o właśnie pracach

151
00:09:59.690 --> 00:10:02.210
należących do tego zbioru sztuki współczesnej,

152
00:10:02.270 --> 00:10:05.410
jakie wyzwania one stawiają przed konserwatorami sztuki,

153
00:10:05.690 --> 00:10:08.550
ale to jest może zagadnienie na inną rozmowę.

154
00:10:08.690 --> 00:10:12.950
Czy tworzenie tego typu wystaw jest dużym wyzwaniem organizacyjnym?

155
00:10:13.070 --> 00:10:15.550
Też myśląc pod kątem charakteru tych obiektów,

156
00:10:15.630 --> 00:10:16.490
które tam znajdziemy.

157
00:10:16.490 --> 00:10:20.270
Ja myślę, że organizacja każdego projektu tego typu,

158
00:10:20.390 --> 00:10:23.570
która skupia tak dużą ilość artystów, obiektów,

159
00:10:23.670 --> 00:10:25.690
jest dużym wyzwaniem organizacyjnym

160
00:10:25.690 --> 00:10:30.950
i jest wiele pracy, której wchodząc do galerii my nie widzimy,

161
00:10:31.050 --> 00:10:32.570
a którą po prostu trzeba wykonać.

162
00:10:32.650 --> 00:10:34.490
W przypadku tego projektu wiele wysiłku.

163
00:10:35.490 --> 00:10:38.970
Musieliśmy włożyć na początku nawet przygotowanie,

164
00:10:39.090 --> 00:10:40.930
audiodeskrepcji, opisów.

165
00:10:40.930 --> 00:10:46.750
To wszystko jest niezwykle ważne, szczególnie, że beneficjenci projektu potrzebują

166
00:10:46.750 --> 00:10:51.630
audiodeskrypcji innej niż na co dzień możemy spotkać w galerii.

167
00:10:51.890 --> 00:10:58.770
Na szczęście nie działam sama i pomoc osób, która jest dookoła, mamy zespół,

168
00:10:58.770 --> 00:11:02.940
no na pewno bardzo pracę przy takim projekcie ułatwia.

169
00:11:02.940 --> 00:11:05.700
Ja tylko dodam, że jest to dwoletni sekw wystawienniczy,

170
00:11:05.780 --> 00:11:08.040
więc wystawę będzie można jeszcze zobaczyć.

171
00:11:08.120 --> 00:11:10.860
Na pewno BWA w Kielcach, w Galerii Sztuki,

172
00:11:11.160 --> 00:11:12.160
Wozownia w Toruniu.

173
00:11:12.160 --> 00:11:16.880
Jeszcze porozmawiajmy chwilę na zakończenie o dostępności sztuki w ogóle,

174
00:11:17.160 --> 00:11:21.720
bo audiodeskrypcje, tyflografiki, oznaczenia, ścieżek zwiedzania,

175
00:11:21.840 --> 00:11:24.500
to są elementy, z którymi już się spotykamy od lat,

176
00:11:25.100 --> 00:11:28.780
ale przyznaję, że na takiej wystawie zaprojektowanej w całości

177
00:11:28.780 --> 00:11:31.760
pod kątem percepcji dotykowej jeszcze nie byłam.

178
00:11:32.360 --> 00:11:36.180
Na ile muzea i galerie i prezentowane przez nie wystawy

179
00:11:36.180 --> 00:11:38.100
w Pani opinii są dzisiaj dostępne?

180
00:11:38.280 --> 00:11:40.720
Wszystko zależy o jakiej grupie odbiorców myślimy.

181
00:11:40.720 --> 00:11:45.020
Ja oczywiście cały czas na uwadze mam beneficjantów naszego projektu,

182
00:11:45.140 --> 00:11:48.460
osoby, które nie widzą albo są ociemniały, osoby ze funkcją wzroku

183
00:11:48.460 --> 00:11:54.120
i wydaje mi się, że takie tradycyjne wystawy, które są dostosowywane,

184
00:11:54.300 --> 00:11:57.700
które mają tyflografiki, które mają audiodeskrypcje,

185
00:11:57.780 --> 00:12:00.580
oczywiście to jest coś bardzo wartościowego,

186
00:12:00.880 --> 00:12:06.680
ale czy można poznać dzieło sztuki tylko na podstawie tyflografiki,

187
00:12:06.880 --> 00:12:10.200
bez bezpośredniego namacalnego kontaktu z tą pracą?

188
00:12:10.200 --> 00:12:12.940
Wydaje mi się, że ten odbiór nigdy nie będzie pełny.

189
00:12:13.140 --> 00:12:18.520
Więc jak najbardziej wysiłki, które są wkładane przez instytucje kultury i sztuki

190
00:12:18.520 --> 00:12:24.480
są niezwykle cenne, ale nie zawsze w pełni wystarczające.

191
00:12:24.740 --> 00:12:31.140
Stąd też nasz projekt, który wychodzi do tej specyficznej grupy odbiorców.

192
00:12:31.140 --> 00:12:37.540
Te ekspozycje zatytułowaną Dotyk sztuki mogą Państwo zobaczyć jeszcze do 25 lutego

193
00:12:37.540 --> 00:12:41.280
w Galerii Bielskiej BWA w Bielsku Białej.

194
00:12:41.440 --> 00:12:45.080
Powtórzmy jeszcze, gdzie wystawa później będzie dostępna, w których miastach?

195
00:12:45.340 --> 00:12:50.100
W BWA w Kielcach i Galerii Sztuki Wozownie w Toruniu.

196
00:12:50.100 --> 00:12:55.900
Myślę, że zarówno dla osób widzących, jak i tych z dysfunkcjami wzroku

197
00:12:55.900 --> 00:12:59.200
to będzie bardzo cenne doświadczenie.

198
00:12:59.320 --> 00:13:02.580
Inicjatorka tego projektu, dr Anna Beata Barańska,

199
00:13:02.920 --> 00:13:05.900
była dziś gościnią audycji kulturalnych. Bardzo dziękuję.

200
00:13:06.160 --> 00:13:11.380
Bardzo dziękuję i zapraszam do odwiedzania ekspozycji w Galerii Bielskiej BWA.

201
00:13:11.380 --> 00:13:16.800
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.