WEBVTT

1
00:00:01.140 --> 00:00:05.140
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.720 --> 00:00:09.960
Dzień dobry Państwu, Anna Karna. Kłaniam się w audycjach kulturalnych.

3
00:00:10.320 --> 00:00:18.060
Mistyk słowa, językowy akrobata, słowo żerca, czarnoksiężnik prostoty, kolekcjoner słów.

4
00:00:18.160 --> 00:00:22.240
To zaledwie kilka określeń charakteryzujących Juliana Tuwima.

5
00:00:22.420 --> 00:00:28.720
Dziś chcemy porozmawiać o poecie, a powodem do tego jest najnowsze wydawnictwo Narodowego Centrum Kultury,

6
00:00:28.720 --> 00:00:34.660
będące studium twórczości i postaci pisarza pod tytułem Uwięzione wypuszczam żywioły.

7
00:00:34.840 --> 00:00:41.860
Książka ta ukazała się pod redakcją Pawła Panasa, literaturoznawcy z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego,

8
00:00:42.200 --> 00:00:45.340
który dziś jest naszym gościem. Dzień dobry Panu.

9
00:00:45.500 --> 00:00:46.500
Witam serdecznie.

10
00:00:47.060 --> 00:00:52.820
Uwięzione wypuszczam żywioły to tytuł tej książki, który jest frazą z Biblii cygańskiej pisarza.

11
00:00:52.820 --> 00:00:59.000
To zresztą cytat o samym autorze. Jak o swojej twórczości myślał Tuwim?

12
00:00:59.140 --> 00:01:01.300
Czym dla niego było bycie poetą?

13
00:01:01.460 --> 00:01:09.220
Tę frazę Uwięzione wypuszczam żywioły zaczerpnęliśmy z wiersza Tuwima, z wiersza, który notabene ma tytuł Wiersz.

14
00:01:09.360 --> 00:01:14.580
Ponieważ w moim przekonaniu ona mówi nam coś więcej, ta fraza i ten wiersz cały,

15
00:01:14.580 --> 00:01:21.880
o samym Tuwimie, o jego sposobie tworzenia. I ten wiersz, i ta fraza dobrze oddaje pewien stosunek Tuwima,

16
00:01:22.100 --> 00:01:26.920
poety, twórcy wybitnego, do świata i do opisywania tego świata.

17
00:01:27.180 --> 00:01:33.700
I jak czytamy ten wiersz, strofa po strofie, to możemy prześledzić kolejne etapy tego tworzenia.

18
00:01:33.900 --> 00:01:36.140
Zachęcam bardzo do dosięgnięcia tego wiersza.

19
00:01:36.640 --> 00:01:39.620
Otóż wszystko zaczyna się od tego, że patrzymy na świat.

20
00:01:39.800 --> 00:01:41.740
Patrzymy na świat w sposób uwrażliwiony.

21
00:01:41.740 --> 00:01:45.840
To uwrażliwienie polega nie na jakiejś emocjonalności, tylko na odkrywaniu w świecie żywiołów

22
00:01:45.840 --> 00:01:50.700
i kolekcjonowaniu tych żywiołów, które buzują gdzieś tam pod podszewką tej rzeczywistości.

23
00:01:50.940 --> 00:01:53.960
Jak patrzymy na rzeczywistość, która nam się wydaje jakoś uporządkowana,

24
00:01:54.000 --> 00:01:57.580
ale jak zaczniemy się bardziej temu przyglądać, to tam dostrzegamy pewne żywioły,

25
00:01:57.700 --> 00:02:02.260
które buzują różnego rodzaju żywioły, estetyczne, etyczne, piękno, brzydota.

26
00:02:02.680 --> 00:02:05.080
I to jest pierwszy etap, czyli dostrzegamy te żywioły.

27
00:02:05.220 --> 00:02:09.320
Drugi etap tworzenia, tak jak Tuwim je rozumie i jak praktykował,

28
00:02:09.320 --> 00:02:13.160
to jest próba jakby zamknięcia tych żywiołów w pewien nawias.

29
00:02:13.300 --> 00:02:15.980
I tym nawiasem jest właśnie tworzenie, pisanie.

30
00:02:16.180 --> 00:02:21.320
Próbujemy oddać za pomocą języka tą żywiołową świata i natury wokół nas.

31
00:02:21.500 --> 00:02:26.280
Trzeci element i jednocześnie trzecia strofa tego wiersza to jest otwarcie tego nawiasu.

32
00:02:26.400 --> 00:02:29.440
Otwarcie nawiasu, czyli wypuszczenie wiersza do publiczności.

33
00:02:29.580 --> 00:02:33.300
Czyli ten wiersz zaczyna żyć, a łącznie z otwarciem tego wiersza

34
00:02:33.300 --> 00:02:34.700
odbuchają z niego te żywioły.

35
00:02:34.780 --> 00:02:37.080
I to jest to właśnie fraza, która się pojawia w naszym tytule.

36
00:02:37.300 --> 00:02:40.860
Czyli właśnie uwięzione wcześniej w języku wypuszczam żywioły.

37
00:02:40.960 --> 00:02:44.360
Ta żywiołowość odkrywam na nowo wyrażoną w naszym języku.

38
00:02:44.500 --> 00:02:46.700
I czwarta wreszcie fraza to jest miłość.

39
00:02:46.820 --> 00:02:47.840
I wtedy się zaczyna miłość.

40
00:02:48.140 --> 00:02:51.040
Miłość do świata, miłość do poezji, miłość do literatury.

41
00:02:51.180 --> 00:02:53.220
Ta fraza i dlatego ona znalazła się właśnie w tytule,

42
00:02:53.340 --> 00:02:56.320
ona dobrze oddaje ten sposób myślenia o otworzeniu przez Tuwima.

43
00:02:56.720 --> 00:02:59.860
Taką charakterystyczną cechą tej postawy twórczej Tuwima,

44
00:02:59.860 --> 00:03:03.280
skoro o niej już jest mowa, był pewien rodzaj perfekcjonizmu,

45
00:03:03.380 --> 00:03:07.240
ale nie perfekcjonizmu rozumianego jako jakieś takie techniczne podejście

46
00:03:07.240 --> 00:03:10.640
do tworzenia, tylko raczej takie dążenie do arcydzielności.

47
00:03:10.780 --> 00:03:15.220
A mam tutaj na myśli to, że jak spojrzymy na aktywność twórczą Tuwima,

48
00:03:15.560 --> 00:03:18.720
to dostrzegamy, że czegokolwiek on by się nie imał,

49
00:03:18.920 --> 00:03:21.600
to zawsze to było na najwyższym możliwym poziomie.

50
00:03:21.720 --> 00:03:24.260
Jak tworzył poezję, to do dzisiaj uważamy,

51
00:03:24.340 --> 00:03:28.240
że to jest jeden z najwybitniejszych przykładów polskiej poezji w ogóle.

52
00:03:28.240 --> 00:03:30.840
Jak patrzymy na jego tłumaczenia,

53
00:03:31.000 --> 00:03:33.080
na przykład wielkiej literatury rosyjskiej,

54
00:03:33.280 --> 00:03:35.300
no to dochodzimy do wniosku, że one są kongenialne.

55
00:03:35.460 --> 00:03:37.980
Wiele tych utworów tej literatury rosyjskiej

56
00:03:37.980 --> 00:03:41.020
przyswojone mamy właśnie za pomocą frastu Wima,

57
00:03:41.120 --> 00:03:42.320
a nie frastów finalnych.

58
00:03:42.500 --> 00:03:46.080
Potem wiersze dla dzieci, kolejny jakby etap jego twórczości.

59
00:03:46.220 --> 00:03:48.080
No te wiersze dla dzieci to są wiersze,

60
00:03:48.160 --> 00:03:50.340
które są arcydziełami literatury dziecięcej.

61
00:03:50.580 --> 00:03:51.660
Twórczość kabaretowa.

62
00:03:51.760 --> 00:03:54.380
On bardzo dużo czasu i energii twórczej poświęcił

63
00:03:54.380 --> 00:03:58.140
na tworzeniu do kabaretów warszawskich międzywojennych.

64
00:03:58.400 --> 00:04:00.440
I proszę zwrócić uwagę, że ta twórczość

65
00:04:00.440 --> 00:04:02.560
znowu była na najwyższym możliwym poziomie

66
00:04:02.560 --> 00:04:03.800
w tym swoim gatunku.

67
00:04:04.000 --> 00:04:06.780
Opisał niesamowite i wystawiane w tych kabaretach

68
00:04:06.780 --> 00:04:08.220
i bardzo doceniane skecze

69
00:04:08.220 --> 00:04:10.160
ze świetnym poczuciem humoru,

70
00:04:10.440 --> 00:04:12.160
z bardzo ostrą satyrą.

71
00:04:12.280 --> 00:04:14.760
Ale jednocześnie też w tych samych kabaretach

72
00:04:14.760 --> 00:04:17.320
pojawiają się piosenki liryczne miłosne,

73
00:04:17.580 --> 00:04:18.880
które do dzisiaj są uważane

74
00:04:18.880 --> 00:04:21.780
za jakiś wzorzec pisania piosenek o miłości.

75
00:04:21.780 --> 00:04:24.480
Na przykład miłości wszystko wybaczy do dzisiaj znane.

76
00:04:24.580 --> 00:04:28.160
W związku z tym główną cechą postawy twórczy Tuwima

77
00:04:28.160 --> 00:04:30.700
właśnie było to takie pełne zaangażowanie jego

78
00:04:30.700 --> 00:04:32.360
i dążenie do akcji dzielności,

79
00:04:32.520 --> 00:04:35.260
taki perfekcjonizm swoiście rozumiany.

80
00:04:35.360 --> 00:04:37.740
O tych wszystkich wątkach piszą Państwo

81
00:04:37.740 --> 00:04:39.920
w książce Uwięzione wypuszczam żywioły.

82
00:04:40.440 --> 00:04:42.800
O kilku przynajmniej chciałabym powiedzieć,

83
00:04:42.820 --> 00:04:44.860
czy zatrzymać się ciut dłużej.

84
00:04:45.040 --> 00:04:47.480
Skamandryci, do których Tuwim należą,

85
00:04:47.660 --> 00:04:49.640
których był współzałożycielem.

86
00:04:49.640 --> 00:04:53.180
Zresztą według wielu był najbardziej skamandryckim ze wszystkich.

87
00:04:53.540 --> 00:04:58.140
Wtedy byli objawieniem polskiej sceny poetyckiej 1918 roku.

88
00:04:58.400 --> 00:05:00.080
Co to był za nowy świat?

89
00:05:00.280 --> 00:05:02.540
Co oni nieśli zatem ze sobą?

90
00:05:02.720 --> 00:05:07.940
Rok 1918 to jest niezwykła data w biografii Tuwima.

91
00:05:08.200 --> 00:05:09.560
To nieczęsto się zdarza,

92
00:05:09.620 --> 00:05:11.040
że w życiu jednego człowieka

93
00:05:11.040 --> 00:05:13.860
dochodzi do takiego skumulowania pewnych faktów.

94
00:05:13.960 --> 00:05:15.680
Przede wszystkim to jest data związana

95
00:05:15.680 --> 00:05:18.520
z pełnym odzyskaniem niepodległości przez Polskę.

96
00:05:18.520 --> 00:05:19.640
To jest pierwsza rzecz.

97
00:05:19.780 --> 00:05:21.900
Być może na jego istotne tło jest.

98
00:05:22.020 --> 00:05:23.160
Warto to podkreślić.

99
00:05:23.220 --> 00:05:24.160
To jest niezwykła data.

100
00:05:24.440 --> 00:05:25.940
Druga rzecz, która się wtedy dzieje,

101
00:05:26.040 --> 00:05:27.600
w 1918 roku,

102
00:05:27.780 --> 00:05:32.560
Julian Tuwim drukuje w takiej niszowej gazecie,

103
00:05:32.580 --> 00:05:34.600
czasopiśmiewy, uniwersyteckim,

104
00:05:35.100 --> 00:05:36.660
utwór pod tytułem Wiosna.

105
00:05:37.000 --> 00:05:37.840
Dlaczego o tym mówię?

106
00:05:37.900 --> 00:05:39.680
Dlatego tu mówię, że to był wielki skandal.

107
00:05:39.680 --> 00:05:42.160
Tuwim drukuje utwór,

108
00:05:42.340 --> 00:05:44.280
który powszechnie jest uważany

109
00:05:44.280 --> 00:05:45.900
za coś niegodnego.

110
00:05:46.340 --> 00:05:48.700
Studenckie organizacje w Warszawie

111
00:05:48.700 --> 00:05:49.900
piszą protesty,

112
00:05:50.120 --> 00:05:52.640
że jak można było coś takiego opublikować.

113
00:05:53.120 --> 00:05:54.040
Krytycy mówią,

114
00:05:54.260 --> 00:05:56.060
że to należy to czasopismo zamknąć,

115
00:05:56.140 --> 00:05:57.360
nigdy więcej tego poety,

116
00:05:57.500 --> 00:05:58.840
młodego, tego studenta

117
00:05:58.840 --> 00:06:00.420
nie drukować żadnych tekstów,

118
00:06:00.460 --> 00:06:01.980
że to jest czysta pornografia.

119
00:06:02.120 --> 00:06:03.780
Nawet ci, którzy go bronią wtedy,

120
00:06:03.900 --> 00:06:04.680
a byli tacy,

121
00:06:05.000 --> 00:06:05.900
to oni raczej bronią,

122
00:06:06.180 --> 00:06:07.000
bardziej go bronią,

123
00:06:07.000 --> 00:06:08.620
znaczy nie tyle Tuwima bronią,

124
00:06:08.660 --> 00:06:10.040
co bronią wolności słowa.

125
00:06:10.160 --> 00:06:11.460
Może to jest i słabe,

126
00:06:11.580 --> 00:06:13.360
może to jest jakieś obrazom burcze.

127
00:06:13.520 --> 00:06:14.940
No ale w końcu niech pisze.

128
00:06:15.060 --> 00:06:16.080
Co nam to szkodzi,

129
00:06:16.160 --> 00:06:17.420
to jakieś niszowe czasopismo.

130
00:06:17.560 --> 00:06:19.780
Więc to jest też 1918 rok.

131
00:06:19.880 --> 00:06:21.400
A kilka tygodni później

132
00:06:21.400 --> 00:06:23.180
ukazuje się tom,

133
00:06:23.480 --> 00:06:24.940
to jest pierwszy tom Tuwima

134
00:06:24.940 --> 00:06:26.820
i tutaj właśnie zaczynamy zmierzać

135
00:06:26.820 --> 00:06:28.260
do tej rewolucji poetyckiej.

136
00:06:28.520 --> 00:06:29.560
To jest Czechanie na Boga.

137
00:06:29.800 --> 00:06:31.020
To jest pierwszy jego tom,

138
00:06:31.180 --> 00:06:32.600
debiut, a jednocześnie

139
00:06:32.600 --> 00:06:34.960
to jest kamień milowy rewolucji

140
00:06:34.960 --> 00:06:36.120
w polskiej literaturze,

141
00:06:36.120 --> 00:06:37.060
w polskiej poezji.

142
00:06:37.120 --> 00:06:38.480
Od tej pory polska poezja

143
00:06:38.480 --> 00:06:39.760
już nigdy nie była taka sama.

144
00:06:40.020 --> 00:06:41.520
Powiedzmy trochę więcej zatem,

145
00:06:41.700 --> 00:06:43.620
jaka była ta nowa poezja.

146
00:06:43.900 --> 00:06:45.140
Dla nas ona może dzisiaj

147
00:06:45.140 --> 00:06:46.680
brzmieć dosyć naiwnie,

148
00:06:46.740 --> 00:06:48.160
albo możemy myśleć sobie,

149
00:06:48.280 --> 00:06:48.760
że to przecież

150
00:06:48.760 --> 00:06:50.100
cóż wielkiego się stało.

151
00:06:50.200 --> 00:06:51.180
Ale w tamtym czasie

152
00:06:51.180 --> 00:06:52.180
nikt tak nie pisał.

153
00:06:52.260 --> 00:06:53.380
Nikt nie pisał poezji,

154
00:06:53.640 --> 00:06:54.680
która by opisywała

155
00:06:54.680 --> 00:06:56.300
rzeczywistość codzienną.

156
00:06:56.560 --> 00:06:57.660
Zwykły świat,

157
00:06:57.700 --> 00:06:59.180
albo nie codzienność,

158
00:06:59.460 --> 00:07:00.860
ale opisywana za pomoc

159
00:07:00.860 --> 00:07:02.740
zwykłego codziennego języka,

160
00:07:03.340 --> 00:07:04.340
wkracza do poezji.

161
00:07:04.340 --> 00:07:05.820
I to jest wielka rewolucja.

162
00:07:05.940 --> 00:07:07.220
Od wtedy, od tego momentu,

163
00:07:07.300 --> 00:07:08.480
kiedy Turim to publikuje,

164
00:07:08.800 --> 00:07:09.500
rodzi się jakby

165
00:07:09.500 --> 00:07:11.920
spełnie nowy nurt w poezji,

166
00:07:12.100 --> 00:07:13.000
który nam dzisiaj

167
00:07:13.000 --> 00:07:14.340
wydaje się nurtem naturalnym.

168
00:07:15.060 --> 00:07:16.460
Dla nas naturalnym jest to,

169
00:07:16.500 --> 00:07:17.960
że jest codzienność w poezji.

170
00:07:18.100 --> 00:07:20.600
Że się pisze wiersze o mieście,

171
00:07:20.720 --> 00:07:21.820
jak się pisze o uczuciach,

172
00:07:21.820 --> 00:07:23.580
to można pisać w sposób przyziemny.

173
00:07:23.760 --> 00:07:25.340
Może być pozbawione patosu,

174
00:07:25.440 --> 00:07:26.800
albo ten patos ewentualny

175
00:07:26.800 --> 00:07:27.740
może być osłabiany

176
00:07:28.360 --> 00:07:29.240
kolokwializmami językowymi.

177
00:07:29.460 --> 00:07:30.120
Wcześniej to było

178
00:07:30.120 --> 00:07:30.980
nie do pomyślenia.

179
00:07:31.100 --> 00:07:32.340
To była ta wielka rewolucja.

180
00:07:32.340 --> 00:07:34.040
I stąd się też wzięło to połączenie

181
00:07:34.040 --> 00:07:35.220
wielkiej poezji

182
00:07:35.220 --> 00:07:36.480
i bycia poetą

183
00:07:36.480 --> 00:07:37.920
z życiem codziennym.

184
00:07:38.020 --> 00:07:39.060
Na przykład z tym,

185
00:07:39.100 --> 00:07:40.520
co widzieliśmy potem

186
00:07:40.520 --> 00:07:42.480
w wszelkiego rodzaju kabaretach,

187
00:07:42.640 --> 00:07:43.820
w teatrach.

188
00:07:43.900 --> 00:07:45.720
Że to życie kawiarniane,

189
00:07:45.780 --> 00:07:46.420
to się zaczęło

190
00:07:46.420 --> 00:07:47.840
po prostu ze sobą zazębiać.

191
00:07:48.080 --> 00:07:49.400
Dzisiaj dla nas to jest oczywiste.

192
00:07:49.480 --> 00:07:49.960
Wtedy nie było.

193
00:07:49.960 --> 00:07:52.440
Jarosław Iwaszkiewicz pisał po latach

194
00:07:52.440 --> 00:07:54.260
z niczym nie da się już dziś

195
00:07:54.260 --> 00:07:55.480
porównać wrażenia,

196
00:07:55.700 --> 00:07:57.940
jakie wiersze Tuwima zrobiły na nas.

197
00:07:58.220 --> 00:08:00.200
Niewątpliwie odczuliśmy to wszystko

198
00:08:00.200 --> 00:08:02.600
jako początek nowej ery poetyckiej.

199
00:08:02.780 --> 00:08:04.620
Czym tak zachwycił już na początku

200
00:08:04.620 --> 00:08:05.900
swojej drogi Tuwim

201
00:08:05.900 --> 00:08:07.920
innych wielkich pisarzy?

202
00:08:08.040 --> 00:08:09.560
Tuwim dla nich był kimś,

203
00:08:09.640 --> 00:08:12.020
kto odkrywał zupełnie nowe światy.

204
00:08:12.220 --> 00:08:13.620
Tuwim był takim poetą

205
00:08:13.620 --> 00:08:14.580
i nadal jest,

206
00:08:14.840 --> 00:08:16.680
który cały czas niepokoił i drażnił.

207
00:08:16.760 --> 00:08:17.300
W sensie takim,

208
00:08:17.300 --> 00:08:19.080
że dotykał takich spraw

209
00:08:19.080 --> 00:08:20.480
i robił to w sposób

210
00:08:20.480 --> 00:08:22.320
taki nie do końca oczywisty,

211
00:08:22.480 --> 00:08:23.500
który każdego z nas

212
00:08:23.500 --> 00:08:24.340
nie jakoś niepokoił

213
00:08:24.340 --> 00:08:25.920
egzystencjalnych, ale codziennych.

214
00:08:26.080 --> 00:08:27.200
To był jeden element,

215
00:08:27.340 --> 00:08:28.080
a drugi element

216
00:08:28.080 --> 00:08:29.540
to była nieprawdopodobna,

217
00:08:30.460 --> 00:08:31.600
trudna do porównania

218
00:08:31.600 --> 00:08:32.900
z kimkolwiek innym.

219
00:08:33.060 --> 00:08:34.240
Wcześniej i też później

220
00:08:34.240 --> 00:08:36.760
nieprawdopodobna wyobraźnia językowa

221
00:08:36.760 --> 00:08:39.360
i jakby poszerzenie granic

222
00:08:39.360 --> 00:08:40.980
wyrażania w języku polskim.

223
00:08:41.100 --> 00:08:41.760
To jest ktoś,

224
00:08:41.840 --> 00:08:44.040
kto całkowicie wytyczył granicę tego,

225
00:08:44.040 --> 00:08:45.260
co i w jaki sposób

226
00:08:45.260 --> 00:08:46.060
można powiedzieć

227
00:08:46.060 --> 00:08:47.280
za pomocą polskiego języku.

228
00:08:47.300 --> 00:08:48.200
To było coś,

229
00:08:48.220 --> 00:08:50.280
czego oni wcześniej nie słyszeli,

230
00:08:50.360 --> 00:08:50.980
nie czytali,

231
00:08:51.100 --> 00:08:52.680
nie doświadczali

232
00:08:52.680 --> 00:08:53.580
i co było dla nich

233
00:08:53.580 --> 00:08:54.480
jakim przeżyciem.

234
00:08:54.580 --> 00:08:55.340
To właściwie do dzisiaj

235
00:08:55.340 --> 00:08:56.120
trochę tak jest,

236
00:08:56.260 --> 00:08:56.840
że każdy,

237
00:08:56.860 --> 00:08:57.900
kto jest wrażliwy

238
00:08:57.900 --> 00:08:59.220
na tą warstwę językową,

239
00:08:59.360 --> 00:09:00.840
to dobrze będzie sobie

240
00:09:00.840 --> 00:09:01.980
zdało sprawę z tego,

241
00:09:02.120 --> 00:09:02.940
że cały czas,

242
00:09:03.020 --> 00:09:03.820
pomimo tylu lat,

243
00:09:03.940 --> 00:09:04.620
które upłynęły,

244
00:09:04.800 --> 00:09:06.540
cały czas trochę myślimy,

245
00:09:06.780 --> 00:09:07.600
trochę mówimy

246
00:09:07.600 --> 00:09:08.820
i trochę piszemy

247
00:09:09.380 --> 00:09:09.860
językiem,

248
00:09:10.000 --> 00:09:11.280
który nam pokazał Tuwi.

249
00:09:11.280 --> 00:09:12.940
Rośniemy z lokomotywą,

250
00:09:13.040 --> 00:09:14.300
mówimy lokomotywą,

251
00:09:14.420 --> 00:09:16.600
lokomotywy znają chyba wszyscy,

252
00:09:16.760 --> 00:09:17.500
którzy wychowali się

253
00:09:17.500 --> 00:09:19.020
w kulturze języka polskiego.

254
00:09:19.400 --> 00:09:20.260
Oczywiście tak.

255
00:09:20.400 --> 00:09:21.360
To jest w ogóle ciekawe,

256
00:09:21.440 --> 00:09:22.380
jeśli chodzi o Tuwima,

257
00:09:22.960 --> 00:09:24.760
że Tuwim wiedzie takie życie

258
00:09:24.760 --> 00:09:25.960
w naszych czasach,

259
00:09:26.080 --> 00:09:26.940
teraz w naszej codzienności,

260
00:09:27.040 --> 00:09:28.760
takie życie nieco utajone.

261
00:09:28.900 --> 00:09:30.180
I to życie nieco utajone

262
00:09:30.180 --> 00:09:31.140
polegałoby na tym,

263
00:09:31.480 --> 00:09:32.840
że często bardzo słyszymy

264
00:09:32.840 --> 00:09:33.560
pewne frazy,

265
00:09:33.640 --> 00:09:34.520
albo posługujemy się

266
00:09:34.520 --> 00:09:35.300
pewnymi frazami,

267
00:09:35.380 --> 00:09:36.200
albo są nam znane

268
00:09:36.200 --> 00:09:37.540
pewne frazy z Tuwima

269
00:09:37.540 --> 00:09:38.520
i nawet nie wiemy,

270
00:09:38.540 --> 00:09:39.400
że one są z Tuwima.

271
00:09:39.600 --> 00:09:40.820
No wszystkim znana

272
00:09:40.820 --> 00:09:42.400
słynna oedycja

273
00:09:42.400 --> 00:09:43.580
Ojczyzna Polszczyzna

274
00:09:43.580 --> 00:09:44.640
profesora Miodka.

275
00:09:44.760 --> 00:09:45.500
No przecież to jest

276
00:09:45.500 --> 00:09:46.680
fragment zaczerpnięty,

277
00:09:46.760 --> 00:09:48.120
czy cytat zaczerpnięty

278
00:09:48.120 --> 00:09:49.480
z wiersza Tuwima.

279
00:09:49.680 --> 00:09:51.440
Są też piosenki przecież.

280
00:09:51.640 --> 00:09:52.880
Oczywiście tak, dokładnie.

281
00:09:53.220 --> 00:09:53.940
Wspomnienie,

282
00:09:54.040 --> 00:09:55.280
przez niebę naśpiewane,

283
00:09:55.540 --> 00:09:56.360
z Tuwima.

284
00:09:56.780 --> 00:09:58.120
Grand Valsbriand,

285
00:09:58.260 --> 00:09:58.980
Demarczyk,

286
00:09:59.180 --> 00:10:00.460
Miłości wszystko wybaczy.

287
00:10:00.740 --> 00:10:01.940
Ale żeby przejść

288
00:10:01.940 --> 00:10:03.420
na inny trochę rejest,

289
00:10:03.580 --> 00:10:05.540
chociaż też kultury popularnej,

290
00:10:05.540 --> 00:10:07.920
no to słynny wiersz,

291
00:10:08.100 --> 00:10:09.360
może jeden z najsłynniejszych

292
00:10:09.360 --> 00:10:10.560
wierszy Tuwima,

293
00:10:10.680 --> 00:10:12.040
choć on sam prawdopodobnie

294
00:10:12.040 --> 00:10:13.260
by tego nie oczekiwał,

295
00:10:14.040 --> 00:10:14.800
czyli wiersz,

296
00:10:14.860 --> 00:10:15.580
który wywołał

297
00:10:15.580 --> 00:10:16.620
jedno z największych

298
00:10:16.620 --> 00:10:17.880
awantur w jego życiu

299
00:10:17.880 --> 00:10:19.160
do prostego człowieka.

300
00:10:19.380 --> 00:10:19.960
Ten wiersz,

301
00:10:20.240 --> 00:10:20.960
stary wiersz

302
00:10:20.960 --> 00:10:22.500
z dwustolecia międzywojennego,

303
00:10:22.660 --> 00:10:23.200
on przecież jest

304
00:10:23.200 --> 00:10:24.700
cały czas odświeżany,

305
00:10:24.880 --> 00:10:25.820
na przykład przez

306
00:10:25.820 --> 00:10:26.640
różnego rodzaju

307
00:10:26.640 --> 00:10:27.540
wykonawców

308
00:10:27.540 --> 00:10:28.680
poruszających się

309
00:10:28.680 --> 00:10:29.480
w takich kręgach

310
00:10:29.480 --> 00:10:30.540
kontrkulturowych,

311
00:10:30.700 --> 00:10:31.600
albo takich bardziej

312
00:10:31.600 --> 00:10:32.120
rokowych,

313
00:10:32.220 --> 00:10:32.980
zbultowanych.

314
00:10:33.100 --> 00:10:34.140
Ten wiersz ma taką

315
00:10:34.140 --> 00:10:34.940
wymowę nieco

316
00:10:34.940 --> 00:10:35.920
pacyfistyczną

317
00:10:35.920 --> 00:10:37.060
i sam w sobie

318
00:10:37.060 --> 00:10:38.140
jakby zachęca trochę

319
00:10:38.140 --> 00:10:38.500
do tego,

320
00:10:38.560 --> 00:10:39.800
żeby go aktualizować.

321
00:10:40.220 --> 00:10:40.780
Prawdopodobnie

322
00:10:40.780 --> 00:10:42.020
Tuwim się nie spodziewał,

323
00:10:42.040 --> 00:10:42.840
że taką karierę

324
00:10:42.840 --> 00:10:44.300
może ten wiersz zrobić,

325
00:10:44.620 --> 00:10:45.340
a przy okazji

326
00:10:45.340 --> 00:10:45.940
mogę powiedzieć,

327
00:10:46.040 --> 00:10:47.480
że jak ten wiersz się ukazał,

328
00:10:47.580 --> 00:10:48.080
jak wybuchła

329
00:10:48.080 --> 00:10:48.840
wielka awantura

330
00:10:48.840 --> 00:10:50.000
związana z tym wierszem,

331
00:10:50.160 --> 00:10:51.240
ponieważ zarzucano mu,

332
00:10:51.340 --> 00:10:52.160
że on jest taki,

333
00:10:52.280 --> 00:10:53.200
że nie chciałby

334
00:10:53.200 --> 00:10:54.100
bronić ojczyzny

335
00:10:54.100 --> 00:10:54.960
przed najeźdżą,

336
00:10:55.060 --> 00:10:55.840
że taki jest

337
00:10:55.840 --> 00:10:56.920
abnegat narodowy

338
00:10:56.920 --> 00:10:58.660
i bliscy przyjaciele

339
00:10:58.660 --> 00:10:59.800
Tuwima próbowali mu

340
00:10:59.800 --> 00:11:00.360
tłumaczyć,

341
00:11:00.360 --> 00:11:01.220
na czym polegała

342
00:11:01.220 --> 00:11:02.180
niezręczność

343
00:11:02.180 --> 00:11:02.920
tego tekstu

344
00:11:02.920 --> 00:11:03.860
publikowanego

345
00:11:03.860 --> 00:11:04.860
w tym, a nie innym

346
00:11:04.860 --> 00:11:05.540
okresie,

347
00:11:05.720 --> 00:11:06.820
że jest prowokacyjny,

348
00:11:06.920 --> 00:11:08.040
chociaż Tuwim tego nie chciał,

349
00:11:08.100 --> 00:11:08.740
to Tuwim na to

350
00:11:08.740 --> 00:11:09.780
miał jedną odpowiedź,

351
00:11:09.860 --> 00:11:10.400
mianowicie taką,

352
00:11:10.580 --> 00:11:11.380
że no ale jak on jest

353
00:11:11.380 --> 00:11:12.280
świetnie napisany

354
00:11:12.280 --> 00:11:13.300
i to pokazuje

355
00:11:13.300 --> 00:11:14.600
jego podejście twórcze.

356
00:11:14.860 --> 00:11:15.960
Perfekcjonizm twórczy

357
00:11:15.960 --> 00:11:16.880
i ta arcydzielność

358
00:11:16.880 --> 00:11:18.100
była dla niego ważniejsza

359
00:11:18.100 --> 00:11:19.500
niż nawet pewne reperkusje

360
00:11:19.500 --> 00:11:20.020
oczywiste

361
00:11:20.020 --> 00:11:21.260
dosyć niektórych tekstów.

362
00:11:21.460 --> 00:11:23.360
W tym opracowaniu

363
00:11:23.360 --> 00:11:24.620
poruszają Państwo

364
00:11:24.620 --> 00:11:25.540
także temat

365
00:11:26.860 --> 00:11:27.940
najważniejszego utworu,

366
00:11:28.040 --> 00:11:30.140
bo tak o nim pisał sam Tuwim,

367
00:11:30.300 --> 00:11:30.940
a mianowicie

368
00:11:30.940 --> 00:11:32.240
Kwiatów Polskich.

369
00:11:32.340 --> 00:11:33.880
Kiedy powstawał ten utwór?

370
00:11:34.100 --> 00:11:34.740
Jaki to był

371
00:11:34.740 --> 00:11:35.360
moment

372
00:11:35.360 --> 00:11:36.560
życia Tuwima?

373
00:11:36.760 --> 00:11:38.240
Ten tekst pojawił się

374
00:11:38.240 --> 00:11:39.560
w bardzo specyficznych

375
00:11:39.560 --> 00:11:40.380
okolicznościach.

376
00:11:40.480 --> 00:11:41.280
W momencie, kiedy

377
00:11:41.280 --> 00:11:42.060
Tuwim

378
00:11:42.060 --> 00:11:42.680
znalazł się

379
00:11:42.680 --> 00:11:43.540
na emigracji.

380
00:11:43.680 --> 00:11:44.680
On go zaczął pisać

381
00:11:44.680 --> 00:11:45.340
w Brazylii.

382
00:11:45.420 --> 00:11:46.600
Tuwim w pierwszych dniach

383
00:11:46.600 --> 00:11:47.520
po wybuchu wojny

384
00:11:47.520 --> 00:11:48.420
ewakuuje się

385
00:11:48.420 --> 00:11:49.340
przez Rumunię

386
00:11:49.340 --> 00:11:50.240
do Francji,

387
00:11:50.320 --> 00:11:51.740
z Francji do Portugalii.

388
00:11:51.860 --> 00:11:52.780
Tam udaje mu się

389
00:11:52.780 --> 00:11:53.440
zdobyć wizę

390
00:11:53.440 --> 00:11:54.440
i popłynąć

391
00:11:54.440 --> 00:11:55.080
statkiem

392
00:11:55.080 --> 00:11:56.120
do Brazylii,

393
00:11:56.180 --> 00:11:57.020
gdzie spędza

394
00:11:57.020 --> 00:11:58.200
blisko rok

395
00:11:58.200 --> 00:11:59.140
i stamtąd trafia

396
00:11:59.140 --> 00:12:00.280
do Stanów Zjednoczonych

397
00:12:00.280 --> 00:12:01.120
na kilka lat

398
00:12:01.120 --> 00:12:01.920
do końca wojny.

399
00:12:02.100 --> 00:12:03.300
I w tejże Brazylii

400
00:12:03.300 --> 00:12:04.380
on i w ogóle

401
00:12:04.380 --> 00:12:05.300
w czasie swojego

402
00:12:05.300 --> 00:12:06.380
pobytu na emigracji

403
00:12:06.380 --> 00:12:07.260
bardzo cierpi.

404
00:12:07.380 --> 00:12:08.180
To jest oczywiście

405
00:12:08.180 --> 00:12:08.900
jakiś rodzaj

406
00:12:08.900 --> 00:12:10.320
takiego powszechnego

407
00:12:10.320 --> 00:12:11.880
dosyć doświadczenia

408
00:12:11.880 --> 00:12:12.660
emigrantów.

409
00:12:12.820 --> 00:12:13.760
Większość z nich,

410
00:12:13.980 --> 00:12:14.580
nawet ci,

411
00:12:14.680 --> 00:12:15.900
którym powiodło się

412
00:12:15.900 --> 00:12:16.700
w jakimś stopniu

413
00:12:16.700 --> 00:12:17.240
życiowo,

414
00:12:17.400 --> 00:12:18.460
ale mówimy oczywiście

415
00:12:18.460 --> 00:12:19.280
o emigrantach,

416
00:12:19.400 --> 00:12:19.860
o twórcach,

417
00:12:19.980 --> 00:12:20.540
o pisarzach,

418
00:12:20.660 --> 00:12:21.040
o poetach,

419
00:12:21.200 --> 00:12:22.540
to oni odczuwali

420
00:12:22.540 --> 00:12:23.640
wielką tęsknotę

421
00:12:23.640 --> 00:12:24.440
za Polską.

422
00:12:24.600 --> 00:12:26.080
I Tuwim też ją odczuwał.

423
00:12:26.080 --> 00:12:28.140
I on wprost pisał

424
00:12:28.140 --> 00:12:28.760
o tym,

425
00:12:28.880 --> 00:12:29.640
czy to w listach,

426
00:12:29.720 --> 00:12:30.760
czy w jakichś wystąpieniach,

427
00:12:30.840 --> 00:12:31.760
czy po wielu latach,

428
00:12:31.840 --> 00:12:32.760
jak wspominał o te czasy,

429
00:12:32.840 --> 00:12:33.240
to mówił,

430
00:12:33.280 --> 00:12:33.880
że to, czego mu

431
00:12:33.880 --> 00:12:34.940
najbardziej brakowało,

432
00:12:35.020 --> 00:12:36.060
to nie było to,

433
00:12:36.120 --> 00:12:37.120
że nie miał na przykład

434
00:12:37.120 --> 00:12:37.760
co jeść,

435
00:12:37.900 --> 00:12:38.960
nie miał jak się ubrać.

436
00:12:39.060 --> 00:12:40.200
On cierpiał biedę,

437
00:12:40.200 --> 00:12:40.940
ale twórczą.

438
00:12:41.160 --> 00:12:42.200
I o tym wprost mówił.

439
00:12:42.480 --> 00:12:43.420
Tęsknił za Polską,

440
00:12:43.480 --> 00:12:44.480
za Polską mową,

441
00:12:44.660 --> 00:12:46.640
za Polskim środowiskiem,

442
00:12:46.800 --> 00:12:48.200
za Polską rzeczywistością.

443
00:12:48.320 --> 00:12:49.680
I z tej tęsknoty

444
00:12:50.080 --> 00:12:51.100
zaczął rodzić się

445
00:12:51.100 --> 00:12:52.300
wielki poemat.

446
00:12:52.600 --> 00:12:53.680
I ten wielki poemat

447
00:12:53.680 --> 00:12:55.020
był pisany przez niego

448
00:12:55.020 --> 00:12:56.180
właśnie w tej Brazylii

449
00:12:56.180 --> 00:12:57.440
w takich jakichś napadach.

450
00:12:57.540 --> 00:12:58.300
Tak przynajmniej o tym

451
00:12:58.300 --> 00:12:59.400
wspominali inni.

452
00:12:59.580 --> 00:13:00.280
I on też sam o tym

453
00:13:00.280 --> 00:13:00.900
tak wspominał

454
00:13:00.900 --> 00:13:02.600
w takich napadach twórczych.

455
00:13:02.720 --> 00:13:03.000
To znaczy,

456
00:13:03.060 --> 00:13:04.080
że on wiele wersów

457
00:13:04.080 --> 00:13:05.180
naraz pisał.

458
00:13:05.300 --> 00:13:06.320
I potrafił nie wychodzić

459
00:13:06.320 --> 00:13:06.700
z łóżka

460
00:13:06.700 --> 00:13:07.380
i tylko pisać

461
00:13:07.380 --> 00:13:08.460
i pisać kolejne wersy,

462
00:13:08.580 --> 00:13:09.260
kolejne wersy.

463
00:13:09.420 --> 00:13:11.220
I przerastał ten utwór.

464
00:13:11.360 --> 00:13:12.020
Ale on nie miał

465
00:13:12.020 --> 00:13:13.720
dosyć takiej szczęśliwej historii,

466
00:13:13.800 --> 00:13:14.880
ponieważ ten utwór

467
00:13:14.880 --> 00:13:15.720
w całości został

468
00:13:15.720 --> 00:13:16.700
dosyć późno wydany.

469
00:13:16.820 --> 00:13:17.440
Miał problemy

470
00:13:17.440 --> 00:13:18.200
nawet po powrocie

471
00:13:18.200 --> 00:13:18.820
już do kraju,

472
00:13:18.880 --> 00:13:19.640
gdzie wydawano mu

473
00:13:19.640 --> 00:13:20.280
właściwie wszystko,

474
00:13:20.280 --> 00:13:20.740
co chciało,

475
00:13:20.780 --> 00:13:21.400
to miał problemy

476
00:13:21.400 --> 00:13:22.040
z cenzurą.

477
00:13:22.200 --> 00:13:22.860
I w tym sensie

478
00:13:22.860 --> 00:13:23.780
jest to taki tekst

479
00:13:23.780 --> 00:13:24.460
niezwykły,

480
00:13:24.540 --> 00:13:26.100
ale to jest schyłek

481
00:13:26.100 --> 00:13:27.400
wielkości Tuwima.

482
00:13:27.520 --> 00:13:28.820
To znaczy taki pik.

483
00:13:29.260 --> 00:13:30.440
Wspiął się na sam szczyt

484
00:13:30.440 --> 00:13:31.620
i to już był koniec.

485
00:13:31.960 --> 00:13:32.660
Trzeba pamiętać,

486
00:13:32.660 --> 00:13:34.340
że Tuwim jako twórca,

487
00:13:34.520 --> 00:13:35.400
taką datą,

488
00:13:35.560 --> 00:13:36.660
o której możemy mówić,

489
00:13:36.700 --> 00:13:38.280
że już jako twórca,

490
00:13:38.420 --> 00:13:39.540
poważny twórca

491
00:13:39.540 --> 00:13:40.480
w literaturze polskiej

492
00:13:40.480 --> 00:13:41.480
właściwie się nie liczy,

493
00:13:41.620 --> 00:13:43.140
to jest koniec jego emigracji.

494
00:13:43.280 --> 00:13:44.740
Nic wielkiego nie stworzył

495
00:13:44.740 --> 00:13:45.540
później,

496
00:13:45.700 --> 00:13:46.460
a nic na miarę,

497
00:13:46.520 --> 00:13:47.900
w każdym razie nic na miarę

498
00:13:47.900 --> 00:13:48.780
tych tekstów

499
00:13:48.780 --> 00:13:50.560
z dwudziestolecia międzywojennego

500
00:13:50.560 --> 00:13:52.240
i tych kwiatów polskich.

501
00:13:52.420 --> 00:13:53.020
I w tym tomie,

502
00:13:53.060 --> 00:13:54.000
o którym tutaj mówimy,

503
00:13:54.120 --> 00:13:55.160
który stał się powodem

504
00:13:55.160 --> 00:13:55.900
naszej rozmowy,

505
00:13:56.060 --> 00:13:56.980
pojawia się tekst

506
00:13:56.980 --> 00:13:57.960
na ten temat.

507
00:13:58.800 --> 00:13:59.820
Bardzo polecam Państwu

508
00:13:59.820 --> 00:14:00.340
ten tekst.

509
00:14:00.560 --> 00:14:01.940
Napisał Stanisław Gawliński

510
00:14:01.940 --> 00:14:03.140
i klęska Juliana Tuwima,

511
00:14:03.240 --> 00:14:04.260
gdzie pokazuje właśnie,

512
00:14:04.520 --> 00:14:05.760
że największą klęskę

513
00:14:05.760 --> 00:14:06.440
poniósł wtedy,

514
00:14:06.560 --> 00:14:07.620
kiedy właśnie to życie

515
00:14:07.620 --> 00:14:08.660
się zmieniło w życie

516
00:14:08.660 --> 00:14:10.020
w Polsce po powrocie.

517
00:14:10.280 --> 00:14:11.580
Znaczy wtedy się skończył poeta.

518
00:14:11.780 --> 00:14:13.200
A dlaczego się skończył ten poeta?

519
00:14:13.320 --> 00:14:14.100
I tu możemy wrócić

520
00:14:14.100 --> 00:14:15.300
do tej frazy tytułowej.

521
00:14:15.440 --> 00:14:16.320
Mianowicie on trafił

522
00:14:16.320 --> 00:14:17.540
do rzeczywistości,

523
00:14:17.540 --> 00:14:19.160
w której pisanie

524
00:14:19.160 --> 00:14:20.060
nie oznaczało już

525
00:14:20.060 --> 00:14:21.260
wypuszczanie żywiołów.

526
00:14:21.500 --> 00:14:22.280
Wręcz przeciwnie.

527
00:14:22.580 --> 00:14:23.820
Nie mógł w swojej poezji

528
00:14:23.820 --> 00:14:24.900
po powrocie do kraju

529
00:14:24.900 --> 00:14:25.640
po wojnie,

530
00:14:25.760 --> 00:14:27.360
w tej rzeczywistości komunistycznej,

531
00:14:27.480 --> 00:14:28.420
która tam wtedy

532
00:14:28.420 --> 00:14:29.660
obowiązywała i panowała,

533
00:14:29.760 --> 00:14:30.740
nie mógł wypuszczać

534
00:14:30.740 --> 00:14:31.180
z poezji

535
00:14:31.180 --> 00:14:32.300
ze swobodnie tych żywiołów.

536
00:14:32.320 --> 00:14:33.080
To się skończyło.

537
00:14:33.140 --> 00:14:33.800
Wręcz odwrotnie.

538
00:14:33.900 --> 00:14:34.960
Musiał je więzić

539
00:14:34.960 --> 00:14:35.820
i nie wypuszczać.

540
00:14:36.100 --> 00:14:36.860
Kwiaty polskie

541
00:14:36.860 --> 00:14:37.980
to są takim ostatnim

542
00:14:37.980 --> 00:14:39.420
i moim zdaniem

543
00:14:39.420 --> 00:14:40.560
najwyższym poziomem

544
00:14:40.560 --> 00:14:41.680
jego twórczości.

545
00:14:41.960 --> 00:14:43.540
To pierwszy masowy

546
00:14:43.540 --> 00:14:44.540
polski poeta.

547
00:14:44.780 --> 00:14:45.920
Tu mała ciekawostka.

548
00:14:45.920 --> 00:14:47.480
Tuwim posługiwał się

549
00:14:47.480 --> 00:14:49.800
ponad czterdziestoma pseudonimami,

550
00:14:49.980 --> 00:14:51.120
ale mówi się o nim

551
00:14:51.120 --> 00:14:52.960
poeta sprzeczności.

552
00:14:53.380 --> 00:14:54.540
Z czego wynikało

553
00:14:54.540 --> 00:14:55.400
to rozdarcie?

554
00:14:55.580 --> 00:14:56.500
Tuwim urodził się

555
00:14:56.500 --> 00:14:56.940
w Łodzi

556
00:14:56.940 --> 00:15:00.300
w 1894 roku

557
00:15:00.300 --> 00:15:01.680
w rodzinie

558
00:15:01.680 --> 00:15:03.060
zasymilowanych Żydów.

559
00:15:03.240 --> 00:15:04.020
I dlaczego to miało

560
00:15:04.020 --> 00:15:05.080
takie znaczenie dla niego?

561
00:15:05.220 --> 00:15:05.820
Dlatego, że

562
00:15:05.820 --> 00:15:07.180
czy tego chciał,

563
00:15:07.260 --> 00:15:08.220
czy nie chciał,

564
00:15:08.300 --> 00:15:09.380
to przez całe jego

565
00:15:09.380 --> 00:15:10.260
twórcze życie

566
00:15:10.260 --> 00:15:12.620
ten fundamentalny konflikt,

567
00:15:12.680 --> 00:15:13.460
który się pojawia

568
00:15:13.460 --> 00:15:14.600
na samym początku,

569
00:15:14.600 --> 00:15:15.600
wybrzmiewał

570
00:15:15.600 --> 00:15:16.580
na różne sposoby.

571
00:15:16.800 --> 00:15:17.420
To rozdarcie

572
00:15:17.420 --> 00:15:18.220
dobrze jest widoczne

573
00:15:18.220 --> 00:15:19.320
w okresie dwudziestolecia

574
00:15:19.320 --> 00:15:20.260
międzywojennego,

575
00:15:20.420 --> 00:15:22.180
kiedy on jest poddawany

576
00:15:22.960 --> 00:15:23.560
nieustannej,

577
00:15:23.820 --> 00:15:25.140
bardzo silnej,

578
00:15:25.340 --> 00:15:26.600
często przybierającej

579
00:15:26.600 --> 00:15:27.800
formy zupełnie

580
00:15:28.460 --> 00:15:29.060
nieakceptowalne

581
00:15:29.060 --> 00:15:29.880
krytyce,

582
00:15:30.180 --> 00:15:31.060
ale z różnych stron.

583
00:15:31.220 --> 00:15:31.880
I to jest ciekawe.

584
00:15:31.980 --> 00:15:32.880
On sam o tym mówi

585
00:15:32.880 --> 00:15:34.120
z takim wielkim żalem,

586
00:15:34.280 --> 00:15:35.580
że dla krytyki

587
00:15:35.580 --> 00:15:36.660
endeckiej polskiej

588
00:15:37.120 --> 00:15:38.340
to on jest Żydem,

589
00:15:38.580 --> 00:15:39.580
który mówi Polakom,

590
00:15:39.740 --> 00:15:40.800
co mają myśleć,

591
00:15:40.940 --> 00:15:42.060
jak mają myśleć,

592
00:15:42.060 --> 00:15:43.320
jak mają pisać,

593
00:15:43.660 --> 00:15:44.720
jak język polski

594
00:15:44.720 --> 00:15:45.740
ma wyglądać,

595
00:15:46.000 --> 00:15:47.080
ale dla części

596
00:15:47.080 --> 00:15:47.780
tej krytyki

597
00:15:47.780 --> 00:15:48.600
jeszcze jest w ogóle

598
00:15:48.600 --> 00:15:50.140
przedstawicielem Żydokomu.

599
00:15:50.220 --> 00:15:51.680
I to jest jeden element,

600
00:15:51.840 --> 00:15:52.640
który wiązał się jeszcze

601
00:15:52.640 --> 00:15:53.040
w dodatku

602
00:15:53.040 --> 00:15:53.660
z pewnym takim

603
00:15:53.660 --> 00:15:55.360
zagrożeniem fizycznym.

604
00:15:55.520 --> 00:15:56.040
I to nie jest

605
00:15:56.040 --> 00:15:56.800
takie gołosłowne,

606
00:15:56.840 --> 00:15:57.360
to co mówię,

607
00:15:57.460 --> 00:15:58.580
bo jest taki głośny

608
00:15:58.580 --> 00:15:59.200
przypadek

609
00:15:59.200 --> 00:16:00.720
wieczoru poetyckiego

610
00:16:00.720 --> 00:16:01.560
w Drohobyczu.

611
00:16:01.720 --> 00:16:02.560
Wieczór poetycki

612
00:16:02.560 --> 00:16:03.060
Tuwima

613
00:16:03.060 --> 00:16:05.280
i Słonimskiego,

614
00:16:05.640 --> 00:16:06.600
gdzie ten wieczór

615
00:16:06.600 --> 00:16:07.580
został przerwany

616
00:16:07.580 --> 00:16:08.460
przez wtaknięcie

617
00:16:08.460 --> 00:16:09.440
takich bojówek.

618
00:16:09.440 --> 00:16:10.320
I te bojówki tam

619
00:16:10.320 --> 00:16:11.040
zaczęły rzucać

620
00:16:11.040 --> 00:16:12.100
jakimiś przedmiotami,

621
00:16:12.220 --> 00:16:13.100
grozić pobiciem

622
00:16:13.100 --> 00:16:14.100
i to się nieprzyjemnie

623
00:16:14.100 --> 00:16:14.720
skończyło.

624
00:16:14.960 --> 00:16:15.900
A z drugiej strony,

625
00:16:16.020 --> 00:16:16.800
Tuwim też mówi,

626
00:16:16.980 --> 00:16:17.640
za każdym razem

627
00:16:17.640 --> 00:16:18.540
to podkreślał,

628
00:16:18.680 --> 00:16:19.960
że z drugiej strony

629
00:16:19.960 --> 00:16:22.120
też przez środowiska

630
00:16:22.120 --> 00:16:23.100
dosyć aktywne

631
00:16:23.100 --> 00:16:23.780
krytyków

632
00:16:23.780 --> 00:16:24.560
ze strony

633
00:16:24.560 --> 00:16:25.920
nacjonalistów żydowskich

634
00:16:25.920 --> 00:16:26.860
jest oceniany

635
00:16:26.860 --> 00:16:27.380
jako ten,

636
00:16:27.520 --> 00:16:28.020
który jest właśnie

637
00:16:28.020 --> 00:16:28.920
zasymilowany

638
00:16:28.920 --> 00:16:30.600
i który całą swoją karierę

639
00:16:30.600 --> 00:16:31.980
oparł na współpracę

640
00:16:31.980 --> 00:16:33.240
z tymi innymi,

641
00:16:33.360 --> 00:16:34.120
czyli z Polakami.

642
00:16:34.320 --> 00:16:35.700
Więc on był tak trochę

643
00:16:35.700 --> 00:16:37.280
jakby na takim rozdarciu.

644
00:16:37.360 --> 00:16:39.040
To jest fundamentalne rozdarcie

645
00:16:39.040 --> 00:16:39.800
dla człowieka

646
00:16:39.800 --> 00:16:40.560
takiego jak on.

647
00:16:40.720 --> 00:16:41.580
I z tego rozdarcie

648
00:16:41.580 --> 00:16:43.000
się tworzą następne

649
00:16:43.000 --> 00:16:43.800
i ono jakby

650
00:16:43.800 --> 00:16:44.620
promieniuje

651
00:16:44.620 --> 00:16:45.780
na jego twórczość.

652
00:16:46.000 --> 00:16:46.760
I to dobrze widać.

653
00:16:46.880 --> 00:16:47.600
To jest twórczość,

654
00:16:47.700 --> 00:16:48.780
która z jednej strony

655
00:16:48.780 --> 00:16:49.740
nie zapomina

656
00:16:49.740 --> 00:16:50.740
o swoich korzeniach

657
00:16:50.740 --> 00:16:51.240
żydowskich,

658
00:16:51.360 --> 00:16:52.180
a z drugiej strony

659
00:16:52.180 --> 00:16:53.200
jest arcypolska.

660
00:16:53.300 --> 00:16:54.340
On to wspaniale potrafi

661
00:16:54.340 --> 00:16:55.540
łączyć jak mało kto.

662
00:16:55.700 --> 00:16:56.440
To jest niezwykłe.

663
00:16:56.500 --> 00:16:56.980
Dlaczego mówię

664
00:16:56.980 --> 00:16:57.680
o promieniowaniu

665
00:16:57.680 --> 00:16:58.500
tego rozdarcia?

666
00:16:58.560 --> 00:16:59.340
Dlatego, że możemy

667
00:16:59.340 --> 00:17:00.420
potem to obserwować

668
00:17:00.420 --> 00:17:01.480
w jego kolejnych

669
00:17:01.480 --> 00:17:02.300
okresach życiowych.

670
00:17:02.420 --> 00:17:03.060
To się odliło,

671
00:17:03.140 --> 00:17:03.640
to takie właśnie

672
00:17:03.640 --> 00:17:04.640
bycie pomiędzy.

673
00:17:04.820 --> 00:17:05.320
To cały czas

674
00:17:05.320 --> 00:17:06.780
jakoś było istotne

675
00:17:06.780 --> 00:17:07.720
dla jego biografii.

676
00:17:07.820 --> 00:17:09.500
To rozdarcie fundamentalne

677
00:17:09.500 --> 00:17:10.020
pojawia się

678
00:17:10.020 --> 00:17:10.820
na samym początku,

679
00:17:11.000 --> 00:17:12.180
a potem ono cały czas

680
00:17:12.180 --> 00:17:12.820
się pojawia

681
00:17:12.820 --> 00:17:13.720
i to w tej twórczości

682
00:17:13.720 --> 00:17:14.520
też się pojawia.

683
00:17:14.720 --> 00:17:16.700
Co by nam Pan polecił?

684
00:17:16.820 --> 00:17:18.040
Bo wszyscy znamy

685
00:17:18.040 --> 00:17:18.820
doskonale

686
00:17:18.820 --> 00:17:20.280
jego arcydzieła

687
00:17:20.280 --> 00:17:21.540
literatury dziecięcej.

688
00:17:21.740 --> 00:17:23.180
A może jak inaczej

689
00:17:23.180 --> 00:17:24.720
przeczytać Tuwima?

690
00:17:24.980 --> 00:17:25.840
Tuwim to jest

691
00:17:25.840 --> 00:17:26.540
jeden z takich

692
00:17:26.540 --> 00:17:28.540
nielicznych poetów

693
00:17:28.540 --> 00:17:29.420
polskich,

694
00:17:30.040 --> 00:17:31.040
niewspółczesnych zupełnie,

695
00:17:31.460 --> 00:17:32.700
którzy cały czas

696
00:17:32.700 --> 00:17:33.440
żyją jakby

697
00:17:33.440 --> 00:17:34.480
w takiej legendzie

698
00:17:34.480 --> 00:17:36.000
dosyć powszechnej

699
00:17:36.000 --> 00:17:37.780
sięgniecie do jego tekstów

700
00:17:37.780 --> 00:17:39.200
z pewną intencją.

701
00:17:39.420 --> 00:17:40.360
Mówię o wierszach

702
00:17:40.360 --> 00:17:41.360
jego poezji.

703
00:17:41.620 --> 00:17:42.620
Sięgniecie do tych tekstów

704
00:17:42.620 --> 00:17:43.940
po to, żeby zobaczyć

705
00:17:43.940 --> 00:17:44.500
w nich

706
00:17:44.500 --> 00:17:45.280
pewien taki

707
00:17:45.940 --> 00:17:46.480
podskórny

708
00:17:47.040 --> 00:17:47.580
niepokój

709
00:17:47.580 --> 00:17:48.860
i taki pulsujący

710
00:17:48.860 --> 00:17:50.060
właśnie żywiołowość.

711
00:17:50.180 --> 00:17:51.020
To jest żywiołowość,

712
00:17:51.040 --> 00:17:51.800
o której mówi

713
00:17:51.800 --> 00:17:52.920
tytuł naszego tomu.

714
00:17:53.040 --> 00:17:54.340
Nie zawsze tak się czyta,

715
00:17:54.420 --> 00:17:55.580
szczególnie w szkołach.

716
00:17:55.720 --> 00:17:56.720
W szkołach trochę się czyta

717
00:17:56.720 --> 00:17:57.300
tego Tuwima

718
00:17:57.300 --> 00:17:57.860
jak do takiego

719
00:17:57.860 --> 00:17:59.200
poety uładzonego,

720
00:17:59.260 --> 00:18:00.300
właśnie takiego poety

721
00:18:00.300 --> 00:18:02.100
pięknego polskiego języka.

722
00:18:02.260 --> 00:18:03.100
Ja proponuję Państwu

723
00:18:03.100 --> 00:18:04.340
sięgnąć do jego wierszy,

724
00:18:04.480 --> 00:18:05.580
z taką intencją,

725
00:18:05.700 --> 00:18:07.040
żeby dostrzec w nich

726
00:18:07.040 --> 00:18:08.360
to, co pod tą taką

727
00:18:08.360 --> 00:18:10.120
uładzoną powierzchnią

728
00:18:10.120 --> 00:18:11.000
pulsuje.

729
00:18:11.220 --> 00:18:12.440
Taką żywą poezję.

730
00:18:12.540 --> 00:18:13.380
To może o tyle

731
00:18:13.380 --> 00:18:14.560
niezwykło dać efekty,

732
00:18:14.700 --> 00:18:15.660
że dostrzeżemy w nim

733
00:18:15.660 --> 00:18:16.180
kogoś,

734
00:18:16.240 --> 00:18:17.260
kto nie jest poetą,

735
00:18:17.400 --> 00:18:18.980
który kilkowsze lat temu

736
00:18:18.980 --> 00:18:19.700
zmarł,

737
00:18:19.800 --> 00:18:20.320
ratworzył w ogóle

738
00:18:20.320 --> 00:18:21.480
w jakimś zapomnianym

739
00:18:21.480 --> 00:18:22.620
zupełnie dwudziestoleciu

740
00:18:22.620 --> 00:18:23.500
międzywojennym,

741
00:18:23.800 --> 00:18:25.600
od którego nas tak wiele dzieli.

742
00:18:25.980 --> 00:18:26.940
Wszystko nas dzieli,

743
00:18:27.060 --> 00:18:27.760
przepaść cała.

744
00:18:27.900 --> 00:18:28.520
Tylko okaże się,

745
00:18:28.580 --> 00:18:29.280
że to jest ktoś,

746
00:18:29.400 --> 00:18:30.660
kto po prostu opowiada

747
00:18:30.660 --> 00:18:32.600
o naszym odczuwaniu świata,

748
00:18:32.600 --> 00:18:33.920
o naszym odczuwaniu,

749
00:18:34.120 --> 00:18:35.200
naszej współczesności,

750
00:18:35.320 --> 00:18:36.100
nie jego przecież,

751
00:18:36.180 --> 00:18:36.720
tylko naszej,

752
00:18:36.780 --> 00:18:37.980
że daje nam język,

753
00:18:38.140 --> 00:18:38.900
który cały czas

754
00:18:38.900 --> 00:18:40.560
ma w sobie potencjał

755
00:18:40.560 --> 00:18:41.180
opisywania

756
00:18:41.180 --> 00:18:42.740
naszego doświadczenia

757
00:18:42.740 --> 00:18:44.260
dwudziestego pierwszego wieku.

758
00:18:44.260 --> 00:18:46.540
Uwięzione wypuszczam żywioły

759
00:18:46.540 --> 00:18:48.540
to niezwykle bogate

760
00:18:48.540 --> 00:18:50.180
i wnikliwe studium

761
00:18:50.180 --> 00:18:51.800
twórczości i postaci

762
00:18:51.800 --> 00:18:52.840
Juliana Tuwima.

763
00:18:52.960 --> 00:18:55.280
Bardzo Państwu tę książkę polecamy.

764
00:18:55.660 --> 00:18:57.040
To najnowsze wydawnictwo

765
00:18:57.040 --> 00:18:58.680
Narodowego Centrum Kultury,

766
00:18:58.840 --> 00:18:59.800
które ukazało się

767
00:18:59.800 --> 00:19:00.560
pod redakcją

768
00:19:00.560 --> 00:19:01.700
Pawła Panasa,

769
00:19:01.940 --> 00:19:02.940
literaturoznawcy

770
00:19:02.940 --> 00:19:03.740
z Katolickiego

771
00:19:03.740 --> 00:19:05.300
Uniwersytetu Lubelskiego,

772
00:19:05.580 --> 00:19:06.800
dzisiejszego gościa

773
00:19:06.800 --> 00:19:08.180
audycji kulturalnych.

774
00:19:08.360 --> 00:19:09.580
Bardzo Panu dziękuję

775
00:19:09.580 --> 00:19:10.460
za to spotkanie.

776
00:19:10.700 --> 00:19:12.160
Bardzo dziękuję serdecznie

777
00:19:12.160 --> 00:19:14.180
i bardzo polecam Tuwima jako poeta.

778
00:19:16.300 --> 00:19:18.080
Audycje kulturalne

779
00:19:18.080 --> 00:19:20.060
w dobrym tonie.
