WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.090
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.730 --> 00:00:12.910
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

3
00:00:13.070 --> 00:00:17.270
Architektura fascynuje nas od wielu setek tysięcy lat.

4
00:00:17.430 --> 00:00:24.010
Podziwiamy architektoniczne cuda, zwracamy uwagę na budynki, które wyróżniają się pośród tkanki miejskiej.

5
00:00:24.130 --> 00:00:30.270
Pamiętamy o zabytkach, zastanawiamy się co zrobić z tymi budynkami, które niegdyś uważane za piękne i świetne.

6
00:00:30.270 --> 00:00:38.330
Dzisiaj nie wszystkim się podobają i znacząco odbiegają od wypracowanych kanonów i standardów budowli, które chcemy oglądać.

7
00:00:38.430 --> 00:00:49.230
Natomiast wydaje mi się, że w dalszym ciągu niewystarczająco uwagi poświęcamy architektom, ludziom, którzy są odpowiedzialni za to, jak wygląda świat wokół nas, jak wyglądają ulice miast.

8
00:00:49.390 --> 00:00:59.250
Tutaj oczywiście ulicami zajmują się urbaniści, natomiast to, w jakim otoczeniu funkcjonujemy, żyjemy, jakie są miasta, to są projekty, które powstają w biurach architektonicznych.

9
00:00:59.910 --> 00:01:11.010
Nawiązuję tu również do tych procesów odbudowy i cofam się w czasie do lat 40., 50., 60., no bo też o tej architekturze związanej z Polską Ludową będziemy dzisiaj rozmawiać.

10
00:01:11.010 --> 00:01:26.570
Bardzo dziękuję za to za sprawą książki Słowo Architekta. Opowieści o architekturze Polski Ludowej, której autor, dr Błażej Ciarkowski, architekt, historyk architektury związany z Uniwersytetem Łódzkim, przyjął zaproszenie i jest dzisiaj Waszym i moim gościem.

11
00:01:26.570 --> 00:01:29.370
Bardzo jest mi miło gościć Pana w audycjach kulturalnych.

12
00:01:29.550 --> 00:01:34.210
Bardzo dziękuję za zaproszenie i dzień dobry Państwu.

13
00:01:34.430 --> 00:01:41.450
Powiedziałam, że skupimy się na architektach. Mam nadzieję, że Pan się na to zgodzi, bo też w swojej książce poświęca im bardzo dużo uwagi.

14
00:01:41.730 --> 00:01:51.190
W książce możemy znaleźć fragmenty wywiadów, które Pan z wieloma znakomitymi architektami przeprowadził, ale zanim przejdziemy do nich, zapytam o Słowo Architekta.

15
00:01:51.190 --> 00:01:58.830
Tej frazie, temu znaczeniu poświęca Pan sporo uwagi we wstępie do książki, tłumacząc trochę, jaki był Pana zamysł z tym związany.

16
00:01:59.030 --> 00:02:04.890
No bo też Słowo sugeruje nam pewną narracyjność, a we wstępie używa Pan też określenia storytelling.

17
00:02:05.310 --> 00:02:11.290
Teraz zastanawiam się, czy można powiedzieć, że właśnie architektura to też jest taki storytelling, taka opowieść.

18
00:02:12.010 --> 00:02:16.850
Zdecydowanie możemy w ten sposób na architekturę spojrzeć, w ten sposób ją odczytywać.

19
00:02:16.850 --> 00:02:25.550
Inna będzie historia opowiedziana odnośnie konkretnego budynku, czy zespołu budynków opowiedziana przez zleceniodawcę, inwestora.

20
00:02:25.990 --> 00:02:28.290
Inna będzie historia opowiedziana przez architekta.

21
00:02:28.570 --> 00:02:32.150
Jeszcze inna historia będzie opowiedziana przez użytkowników.

22
00:02:32.390 --> 00:02:34.330
Inna oczywiście przez historyka architektury.

23
00:02:34.690 --> 00:02:41.670
Więc mamy tutaj kilka narracji, które mogą się wykluczać, mogą się uzupełniać, mogą funkcjonować niezależnie od siebie.

24
00:02:41.670 --> 00:02:48.010
Ale ja się ostatnio nad tym tytułem, czy ostatnio, czyli dzisiaj zastanawiałem, czy ktoś o to zapyta.

25
00:02:48.230 --> 00:02:49.810
Pani pyta, więc ja się bardzo cieszę.

26
00:02:50.310 --> 00:02:52.110
To jeszcze można inaczej odczytać.

27
00:02:52.610 --> 00:02:53.710
Tego we wstępie nie ma.

28
00:02:54.170 --> 00:02:56.290
Słowo architekta to jak słowo harcerza.

29
00:02:56.510 --> 00:03:03.330
Też związane z tym, czy moi rozmówcy, te wywiady, o których Pani wspomniała, czy oni mi powiedzieli prawdę.

30
00:03:03.790 --> 00:03:07.230
Rozmawialiście na różne tematy, bo też tych architektów było bardzo wielu.

31
00:03:07.230 --> 00:03:11.590
Każdy sięgał po trochę inne zagadnienia, czy też Pan dopytywał o różne zagadnienia.

32
00:03:11.710 --> 00:03:18.950
Ale pierwsze, co przyszło mi do głowy, to czy prawdą architekta, i takim powiedzeniem sprawdzam, jest spojrzenie na budynek, który on stworzył.

33
00:03:19.350 --> 00:03:27.970
Tak byłoby najłatwiej, ale wtedy trochę architekta obarczamy odpowiedzialnością za to, za co nie zawsze odpowiada.

34
00:03:27.970 --> 00:03:33.230
Bo mamy pewne czynniki ekonomiczne, polityczne.

35
00:03:33.750 --> 00:03:38.690
Ja zajmuję się historią architektury przede wszystkim z czasów Polski Ludowej.

36
00:03:38.930 --> 00:03:47.670
No i mamy takie okresy, gdzie o ostatecznym kształcie budynku zdecydowanie w większym stopniu nie decydował wykonawca niż architekt.

37
00:03:47.790 --> 00:03:54.210
Więc to, co architekt narysował, zaprojektował, a to, co ostatecznie powstało, to nie do końca musiało być to samo.

38
00:03:54.210 --> 00:04:02.790
Więc takie podejście, że mówimy architektowi, sprawdzam i jeśli budynek jest dobry, to znaczy, że projekt był dobry, to nie zawsze musi się sprawdzać.

39
00:04:03.030 --> 00:04:06.250
To mogą też potwierdzić słowa wielu pana rozmówców.

40
00:04:06.270 --> 00:04:09.650
Ja sobie zapisałam wypowiedź pana Przemysława Gawora.

41
00:04:09.790 --> 00:04:20.630
Padły przy okazji rozmowy o schronisku w Dolinie Rybiego Potoku, bo on przyznał, nie wiem czy z rezygnacją, czy z pewnym zmęczeniem, że o wszystko musieliśmy walczyć trzy razy.

42
00:04:20.730 --> 00:04:24.110
To jest motyw, wątek, który w pana książce pojawia się wielokrotnie.

43
00:04:24.210 --> 00:04:27.290
Że tak naprawdę architekci nieustannie walczyli.

44
00:04:27.450 --> 00:04:33.170
Musieli bronić swoich projektów, no bo może nie zawsze one były zgodne z kierunkiem partii.

45
00:04:33.350 --> 00:04:37.030
Musieli walczyć z wykonawcami, musieli walczyć z ograniczeniami finansowymi.

46
00:04:37.190 --> 00:04:39.190
Oni byli w nieustannym boju.

47
00:04:41.070 --> 00:04:54.210
Można tak to określić, a naprawdę oni tak te czasy wspominają, właśnie jako taką walkę, gdzie w zasadzie trzeba było wszystko sobie wywalczyć.

48
00:04:54.210 --> 00:05:02.190
I u władz, i potem u wykonawcy, a potem jeszcze dziennikarze albo użytkownicy krytykowali.

49
00:05:02.330 --> 00:05:07.630
Niektórzy architekci z dziennikarzami też potrafili na łamach prasy podejmować walkę.

50
00:05:07.630 --> 00:05:15.970
Jeszcze a propos tych rozbieżności, też padły takie słowa, to akurat przy okazji rozmowy o tych ogromnych budynkach mieszkalnych.

51
00:05:16.070 --> 00:05:23.870
No bo ostatecznie architektura mieszkaniowa można powiedzieć, że była taką perłą w koronie chyba architektury PRL-u, czy budownictwa PRL-u może powinnam powiedzieć.

52
00:05:23.870 --> 00:05:35.110
Przez 45 lat, jak pan przywołuje, powstało 5 milionów lokali, a w samej tylko tak zwanej epoce Gierka ponad 2,5 miliona, więc to są ogromne liczby, które muszą budzić jakiś respekt przynajmniej.

53
00:05:35.310 --> 00:05:46.350
No i przy rozmowie na temat superjednostki w Katowicach padło takie stwierdzenie, że architekci ciągle mierzyli się z rozbieżnościami między zamysłem, a ostateczną realizacją.

54
00:05:46.350 --> 00:05:54.910
Czy oni byli uwzględniani, czy oni zawsze wiedzieli o zmianach, które muszą zostać wprowadzone, żeby budynek można było zrealizować?

55
00:05:55.150 --> 00:06:06.110
Jakiś architekt o tych zmianach musiał wiedzieć, bo musiał projekt zamienny stworzyć, ale nie zawsze to był ten sam architekt, który tworzył pierwotną koncepcję.

56
00:06:06.110 --> 00:06:20.090
I na to środowisko projektantów w latach 70-tych bardzo, bardzo narzekał w koniec 60-tych, ale w latach 70-tych, że ktoś inny wykonuje koncepcję, ktoś inny robi jakąś pierwszą fazę projektu, potem ten projekt jest zmieniany,

57
00:06:20.210 --> 00:06:28.930
a to, że cała inwestycja jeszcze ciągnie się długie lata powoduje, że w zasadzie tam rzucono pytanie, no czy jest ten projekt, czy jest ten finalny budynek.

58
00:06:29.210 --> 00:06:35.830
Takie problemy też były, więc jakiś architekt za ten ostateczny kształt zawsze, można powiedzieć, jest odpowiedzialny.

59
00:06:35.830 --> 00:06:43.110
Tutaj Pani wspomniała o superjednostce, takim ciekawym przykładem zmian są falowce na Przymorzu w Gdańsku,

60
00:06:44.050 --> 00:06:49.430
gdzie architektka Danuta Oleńska w pierwszym wariancie zaprojektowała zupełnie inny układ.

61
00:06:49.730 --> 00:06:58.410
Oczywiście to były też takie wielkie, meandrujące bloczyska na Przymorzu, ale mieszkania, galerie i tak dalej miały mieć zupełnie inną formę,

62
00:06:58.410 --> 00:07:08.390
o czym okazało się, że zwyczajnie budżet się nie spina i cena jednego metra kwadratowego inwestycji musi być znacznie niższa i zaczęło się obcinanie projektu.

63
00:07:08.390 --> 00:07:11.510
Jak nie wiadomo o co chodzi, to zawsze chodzi o pieniądze.

64
00:07:11.690 --> 00:07:11.890
Tak.

65
00:07:12.070 --> 00:07:16.750
Ale kiedy Pana słuchałam, i to też było pytanie, które towarzyszyło mi w trakcie lektury książki,

66
00:07:16.890 --> 00:07:21.650
dotyczy ono tego, jaki był status architekta w czasie PRL-u.

67
00:07:21.730 --> 00:07:26.770
Ja wiem, że mówimy o przestrzeni 45 lat, więc to się na pewno na przestrzeni tych dekad zmieniało,

68
00:07:27.150 --> 00:07:32.850
ale wyobrażam sobie, też pisze Pan o tym w książce, że zaraz po wojnie to byli ludzie na wagę złota.

69
00:07:32.850 --> 00:07:37.930
Oni byli potrzebni, żeby ten kraj odbudować, odbudować stolice, ale tak naprawdę odbudować cały kraj,

70
00:07:38.050 --> 00:07:41.190
ale chyba z czasem trochę to się zaczęło zmieniać.

71
00:07:41.330 --> 00:07:49.030
Pierwsze lata powojenne to zdecydowanie sytuacja, kiedy ten architekt, Pani mówi, był na wagę złota,

72
00:07:49.270 --> 00:07:56.470
to poniekąd przewijało się w rozmowach z projektantami, którzy urodzili się gdzieś tam w latach dwudziestych,

73
00:07:56.470 --> 00:08:03.770
czyli tuż po wojnie mogli już wykonywać zawód i mieli niejednokrotnie akowską przeszłość,

74
00:08:03.890 --> 00:08:09.250
powstanie warszawskie za sobą i tak dalej. Mówili, że absolutnie władza o tym wiedziała,

75
00:08:09.410 --> 00:08:13.590
władza się ich, powiedzmy, kolokwialnie nie czepiała, bo byli potrzebni.

76
00:08:13.910 --> 00:08:19.010
Mieli tylko się pilnować, żeby w żadne polityczne historie, awantury się nie mieszać.

77
00:08:19.150 --> 00:08:23.570
Oczywiście w tym okresie też byli ci architekci, którzy mieli silniejszą pozycję,

78
00:08:23.570 --> 00:08:29.590
jak Bogdan Tniewski i ci, którzy mieli pozycję słabszą, to taki dość naturalny chyba w każdej epoce układ,

79
00:08:29.850 --> 00:08:35.870
to jak bardzo byli potrzebni architekci wpłynęło też na zmianę systemu nauczania,

80
00:08:36.030 --> 00:08:43.710
bo wprowadzono studia dwustopniowe po to, żeby już po tym pierwszym trzy i półletnim okresie

81
00:08:43.710 --> 00:08:49.790
młody człowiek z tytułem inżyniera mógł projektować. Dopiero potem dyplom magisterski się robiło,

82
00:08:49.790 --> 00:08:54.450
niektórych się to przyciągało dość długo, więc coś, co mamy od stosunkowo niedawna,

83
00:08:54.650 --> 00:08:57.890
było gdzieś w latach 50. już praktykowane.

84
00:08:58.090 --> 00:09:04.950
A potem ta sytuacja faktycznie się zmieniła, bo mamy przywołane już przeze mnie lata 70.,

85
00:09:04.950 --> 00:09:09.410
gdzie architekt staje się trochę persona non grata na placu budowy,

86
00:09:09.410 --> 00:09:17.090
bo musimy budować przede wszystkim w przypadku osiedli szybciej, więcej i jeszcze więcej i jeszcze szybciej.

87
00:09:17.190 --> 00:09:21.510
I ten architekt, który ma jakieś swoje fanaberie, że tak powiem,

88
00:09:21.910 --> 00:09:25.690
no tylko w czymś takim przeszkadza, więc zdarzały się historie,

89
00:09:26.010 --> 00:09:33.960
jak wspominali moi rozmówcy, gdzie projektant w zasadzie nie mógł doglądać realizacji swojego projektu,

90
00:09:36.760 --> 00:09:47.010
Po raz kolejny przywołam słowa, cytat, który pojawia się w książce,

91
00:09:47.070 --> 00:09:50.810
ale robię to bez wyrzutów sumienia, bo o tych architektach właśnie rozmawiamy.

92
00:09:50.910 --> 00:09:54.830
To są słowa ówczesnego prezesa SARP-u Tadeusza Mrówczyńskiego,

93
00:09:54.970 --> 00:09:57.790
który powiedział, wydaje mi się, że to jest taka bardzo gorzka refleksja,

94
00:09:57.950 --> 00:10:02.010
architekci nie są autorami projektów, a producentami dokumentacji.

95
00:10:02.390 --> 00:10:05.310
I wydaje mi się, że to jest bardzo przykre, no nie tylko dlatego,

96
00:10:05.310 --> 00:10:09.270
że on się o taką refleksję pokusił, ale też dlatego, że chyba odebrano architektom

97
00:10:09.270 --> 00:10:12.890
tę część ich pracy związaną z wizjonerstwem i z kreacją.

98
00:10:13.050 --> 00:10:17.550
Do pewnego stopnia tak. Szczególnie druga połowa lat siedemdziesiątych

99
00:10:17.550 --> 00:10:21.170
to jest takie dość duże zubożenie krajobrazu architektonicznego.

100
00:10:21.630 --> 00:10:26.570
Z drugiej strony to jest realizacja tego, o czym niektórzy awangardowi architekci

101
00:10:26.570 --> 00:10:30.710
przed wojną marzyli, czyli mamy przedsiębiorstwa produkujące projekty

102
00:10:30.710 --> 00:10:34.550
i produkujące budynki, a architekt jako taki na poły inżynier,

103
00:10:34.550 --> 00:10:37.710
na poły artysta w ogóle już odchodzi do lamusa.

104
00:10:37.830 --> 00:10:42.550
Były takie opinie w latach trzydziestych, one ziściły się w takiej dość przewrotnej,

105
00:10:43.690 --> 00:10:47.830
wykrzywionej formie. Natomiast a propos kreatywności,

106
00:10:48.130 --> 00:10:50.630
tak jak w pierwszych latach powojennych mamy sytuację,

107
00:10:50.730 --> 00:10:53.050
gdzie młodzi architekci, jeszcze nie ukończywszy studiów,

108
00:10:53.170 --> 00:10:57.130
w zasadzie projektują ważne rzeczy i od razu widzą, jak te ich projekty

109
00:10:57.130 --> 00:10:59.710
zamieniają się w realne budynki.

110
00:11:00.050 --> 00:11:05.530
Tak w latach siedemdziesiątych, to jeden z moich rozmówców opowiadał,

111
00:11:05.730 --> 00:11:11.770
mogli sobie tylko zastanawiać się nad tym, jaki będzie układ okien

112
00:11:11.770 --> 00:11:16.950
w wielkim bloku, czyli czy będą miały tę wąską część od strony lewej

113
00:11:16.950 --> 00:11:20.470
czy od prawej tego typu drobiazgi rozważyć.

114
00:11:20.470 --> 00:11:24.050
Tak, ale historia w tej książce nie ma, którą opowiadał Jakub Wujek,

115
00:11:24.710 --> 00:11:25.490
który w książce jest.

116
00:11:25.850 --> 00:11:29.710
Przywołał pan Jakuba Wujka. Myślę, że to jest taka dobra okazja,

117
00:11:29.710 --> 00:11:34.270
żeby zwrócić uwagę, jak szerokie grono jest reprezentowane w książce.

118
00:11:34.350 --> 00:11:37.870
Przede wszystkim, co zwróciło moją uwagę, jeżeli chodzi o regiony

119
00:11:37.870 --> 00:11:40.250
czy części krajów, w których oni pracowali.

120
00:11:40.390 --> 00:11:43.610
Są przywoływani architekci, którzy byli odpowiedzialni za to,

121
00:11:43.670 --> 00:11:46.390
co się działo w Poznaniu, za to, co się działo na Śląsku,

122
00:11:46.490 --> 00:11:48.910
za to, co się działo oczywiście w Warszawie, w Łodzi,

123
00:11:48.910 --> 00:11:52.850
ale też w Szczecinie. I wydaje mi się, że oprócz technicznego kunsztu,

124
00:11:52.950 --> 00:11:56.210
który musi mieć każdy architekt, do tego chyba dochodzi taka znajomość

125
00:11:56.210 --> 00:11:59.770
regionu czy okolicy, w której się pracuje, zwłaszcza jeżeli mówimy

126
00:11:59.770 --> 00:12:01.350
o tych terenach ziem odzyskanych.

127
00:12:01.630 --> 00:12:04.230
Tam z tą znajomością terenu, przynajmniej w momencie,

128
00:12:04.270 --> 00:12:07.950
kiedy ci projektanci przyjeżdżali, bywało różnie.

129
00:12:08.410 --> 00:12:12.730
Akurat mój szczeciński rozmówca, profesor Adam Szynski,

130
00:12:12.930 --> 00:12:15.250
do Szczecina dotarł troszkę, troszkę później.

131
00:12:15.250 --> 00:12:19.510
To nie była ta pierwsza fala odbudowy tak zwanych ziem odzyskanych,

132
00:12:19.830 --> 00:12:22.490
ale w jego wypowiedzi przewijało się i tak to samo,

133
00:12:22.510 --> 00:12:24.870
co opowiadał mi we Wrocławiu Stefan Miller,

134
00:12:25.130 --> 00:12:30.270
czyli że te ziemie odzyskane, Wrocław, ale także Szczecin,

135
00:12:30.350 --> 00:12:34.190
zupełnie swoją formą, swoją skalą zaskoczyły projektantów,

136
00:12:34.290 --> 00:12:37.450
którzy tam przybyli, oni nie bardzo, zdaniem Millera,

137
00:12:37.510 --> 00:12:40.970
wiedzieli, co z tym zrobić, jak się w tej takiej bardzo wielkomiejskiej skali

138
00:12:40.970 --> 00:12:44.770
odnaleźć, więc takie dość faktycznie trudne wyzwanie,

139
00:12:45.270 --> 00:12:49.930
zdaniem Millera nie do końca mu podołali projektanci.

140
00:12:50.330 --> 00:12:54.430
Przyszedł też czas rozliczeń, właściwie my jesteśmy cały czas w tym momencie,

141
00:12:54.590 --> 00:12:57.230
kiedy PRL-owska architektura jest oceniana.

142
00:12:57.490 --> 00:13:00.110
Niektóre z budynków zostają znane za zabytki,

143
00:13:00.230 --> 00:13:03.790
za tak zwane perły architektury, no a inne wręcz przeciwnie.

144
00:13:04.070 --> 00:13:07.150
Na inne patrzymy dosyć krzywo, innych w ogóle już nie ma.

145
00:13:07.150 --> 00:13:11.410
Tutaj chyba możemy przywołać przykład dworca kolejowego w Katowicach.

146
00:13:11.950 --> 00:13:17.310
Może nie toczyły się o niego walki, ale zdecydowanie słychać było głosy obrońców tejże bryły.

147
00:13:17.770 --> 00:13:21.010
Tu dochodzimy do takiego momentu oceny architektów,

148
00:13:21.090 --> 00:13:26.350
to znaczy mijają lata, zmieniają się okoliczności, zmieniają się czasy, zmieniają się warunki.

149
00:13:26.530 --> 00:13:28.910
Natomiast jak oni odnoszą się do własnych projektów?

150
00:13:29.450 --> 00:13:32.750
Ich stanowisko jest bardzo, bardzo różne.

151
00:13:32.750 --> 00:13:37.990
Z jednej strony jest Przemysław Gawur, który konsultował właśnie projekt modernizacji

152
00:13:37.990 --> 00:13:44.170
zaprojektowanego przy siebie wspólnie z kolegami, koleżankami Domów Czasowego Harnas w Łukowinie Tatrzańskiej.

153
00:13:44.410 --> 00:13:47.750
I on bardzo mocno podczas tych konsultacji obstawał przy tym,

154
00:13:47.830 --> 00:13:51.850
żeby jak najwięcej z tego oryginalnego zamysłu projektowego zostało.

155
00:13:52.050 --> 00:13:55.350
Potem był rozczarowany tym, co ostatecznie z tego wyszło.

156
00:13:55.570 --> 00:13:57.570
Więc to jest jedna strona.

157
00:13:57.570 --> 00:14:03.250
Drugą stroną jest Szczepan Baum, czy był Szczepan Baum, bo już nie żyje.

158
00:14:03.450 --> 00:14:07.510
Gdański architekt, który projektował już nieistniejący dom wczasowym

159
00:14:07.510 --> 00:14:10.410
byli śmijarze w Jastrzębiej Górze.

160
00:14:10.630 --> 00:14:14.530
I jak go zapytałem właśnie, jak się odnosi do tego, że ten budynek rozebrano,

161
00:14:14.530 --> 00:14:18.730
on stwierdził, że nie było innego wyjścia, bo on absolutnie do współczesnych norm,

162
00:14:18.910 --> 00:14:21.590
współczesnych potrzeb nie przystawał, więc dla niego było naturalnym,

163
00:14:21.670 --> 00:14:23.710
że trzeba było to wyburzyć.

164
00:14:23.710 --> 00:14:31.490
I gdzieś między tymi dwiema postawami jest jeszcze, czy była jeszcze Halina Skibniewska

165
00:14:31.490 --> 00:14:36.290
albo Jadwiga Grabowska-Hawrylak, które opiniowały modernizację swoich osiedli

166
00:14:36.290 --> 00:14:41.350
i odpowiednio Sady Żoliborskie i Plac Grunwaldzki we Wrocławiu

167
00:14:41.350 --> 00:14:44.330
i rozumiały, że trzeba docieplić.

168
00:14:44.990 --> 00:14:48.870
Zastanawiały się razem z młodymi projektantami, którzy te projekty przygotowali,

169
00:14:49.030 --> 00:14:53.050
jak docieplić tak, żeby jak najmniej z tej oryginalnej formy stracić.

170
00:14:53.050 --> 00:14:58.750
Na koniec dzisiejszej rozmowy chciałabym zapytać, to jest oczywiście pytanie bardzo ogólne,

171
00:14:58.890 --> 00:15:03.350
ale wydaje mi się, że takich prób klasyfikowania, które nie do końca są sprawiedliwe

172
00:15:03.350 --> 00:15:07.550
ani wobec budynków, wobec brył, ani wobec architektów jest całkiem sporo.

173
00:15:07.730 --> 00:15:12.790
Czy pan mógłby zaryzykować jakąś opinię, jakiś wniosek na temat tego,

174
00:15:12.850 --> 00:15:15.210
jak ta PRL-owska architektura nam się zestarzała?

175
00:15:15.730 --> 00:15:18.690
Możemy patrzeć pod względem samej formy.

176
00:15:18.690 --> 00:15:24.130
No i mamy budynki, które do dzisiaj są nowoczesne, czy wyglądają nowocześnie.

177
00:15:24.630 --> 00:15:27.090
Mamy z drugiej strony kwestię materiałów.

178
00:15:27.530 --> 00:15:30.550
I inaczej będzie starzała się zabudowa Placu Konstytucji w Warszawie,

179
00:15:30.630 --> 00:15:34.470
gdzie mamy okładzinę z piaskowca, więc taki bardzo, bardzo tradycyjny materiał.

180
00:15:34.610 --> 00:15:38.170
No a inaczej będzie starzał się tynk, czy wielka płyta,

181
00:15:38.330 --> 00:15:43.150
czy jakieś materiały takie na poły eksperymentalne, które starano się stosować.

182
00:15:43.150 --> 00:15:50.130
Ale tak starając się to troszkę bardziej ogólnie ująć, powiedziałbym, że modernizm w ogóle,

183
00:15:50.570 --> 00:15:54.890
a szczególnie ten powojenny modernizm, czy w przypadku KF Blok Wschodniego,

184
00:15:54.910 --> 00:15:57.610
tak zwany socmodernizm, starzeje się nie najlepiej.

185
00:15:57.850 --> 00:16:02.170
Bo jest to kwestia materiałów, technologii, jeszcze w przypadku Polski,

186
00:16:02.450 --> 00:16:04.510
ludowej wykonawstwa na niskim poziomie.

187
00:16:04.670 --> 00:16:07.930
I to wszystko na niestety po latach, po latach wychodzi.

188
00:16:08.210 --> 00:16:12.090
Więcej o architekturze, ale wydaje mi się, co szczególnie ważne, o architektach.

189
00:16:12.090 --> 00:16:17.650
Możecie przeczytać w książce Słowo architekta, opowieści o architekturze Polski ludowej,

190
00:16:17.790 --> 00:16:22.130
której autor, dr Błażej Ciarkowski, architekt, historyk architektury

191
00:16:22.130 --> 00:16:26.490
związany z Uniwersytetem Łódzkim, opowiadał dzisiaj w audycjach kulturalnych.

192
00:16:26.650 --> 00:16:28.610
Bardzo panu dziękuję za tę rozmowę.

193
00:16:28.730 --> 00:16:29.330
Dziękuję bardzo.