WEBVTT

1
00:00:01.460 --> 00:00:05.180
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.680 --> 00:00:10.780
Dzień dobry Państwu. Martyna Matwiłk przy mikrofonie. To jest podcast Narodowego Centrum Kultury.

3
00:00:11.300 --> 00:00:16.800
Dziś ze mną w studiu konserwatorki sztuki dr Anna Tomkowska i Diana Kułakowska. Dzień dobry.

4
00:00:16.980 --> 00:00:17.380
Dzień dobry.

5
00:00:17.600 --> 00:00:18.060
Dzień dobry.

6
00:00:18.260 --> 00:00:23.900
Spotykamy się, by opowiedzieć Państwu o właśnie wydanym poradniku dla artysty współczesnego.

7
00:00:23.900 --> 00:00:34.220
Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków zaprezentował właśnie pierwszą część Wadamekum, które pozwala spojrzeć, jak to jest opisane pod podszewkę dzieł.

8
00:00:34.360 --> 00:00:44.640
Materiały i techniki. Taki jest tytuł tego poradnika, zawierającego informacje dotyczące tradycyjnych dziedzin sztuki, takich jak malarstwo, jak rzeźba, jak tkanina czy grafika.

9
00:00:45.300 --> 00:00:52.420
Jak oceniłyby Panie miejsce i znaczenie też tej publikacji w świecie artystów i w ogóle osób zajmujących się sztuką?

10
00:00:52.420 --> 00:01:00.600
Myślę, że jest to unikat, zwłaszcza wśród publikacji XXI-wiecznych, ponieważ nie mamy zbyt wielu poradników tego typu.

11
00:01:00.980 --> 00:01:11.760
Większość książek, które dostępne są na rynku, są to książki z XX wieku i to jest z pierwszej jego połowy, ponieważ wtedy technologie malarstwa zwłaszcza były dosyć szeroko badane i opisywane.

12
00:01:11.760 --> 00:01:24.100
A później mamy wielką, wielką lukę i właściwie dopiero teraz wracamy znowu do rewidowania niejako tych dawnych technik, już z punktu widzenia też trochę konserwatorskiego, bo więcej wiemy, więcej też jesteśmy w stanie zbadać.

13
00:01:24.240 --> 00:01:28.720
Więc ta publikacja myślę, że otwiera jakiś nowy rozdział w tego typu wydawnictwach.

14
00:01:28.720 --> 00:01:38.820
Ja też czuję, czytając poszczególne artykuły, że Panie jako konserwatorki, autorki niejako zachęcają artystów do tego, by te techniki czy porady były stosowane.

15
00:01:39.400 --> 00:01:44.460
Czy to jest tak, że artyści tej wiedzy nie mają, że ona nie jest przekazywana w procesie kształcenia?

16
00:01:44.660 --> 00:01:47.760
Czy może ona jest, ale jest czymś niewygodnym?

17
00:01:47.760 --> 00:01:59.720
Trudno nam odpowiadać za artystów i za proces kształcenia artystów, ponieważ same jesteśmy konserwatorkami i możemy opowiadać o tym, jak my byłyśmy kształcone.

18
00:01:59.920 --> 00:02:07.240
Na pewno celem tej książki nie było narzucanie nikomu odpowiednich technik. Artyści sami eksperymentują.

19
00:02:07.760 --> 00:02:17.260
Naszym celem było podzielenie się z twórcami naszą wiedzą, naszym doświadczeniem, naszymi przede wszystkim obserwacjami w pracy z obiektami sztuki.

20
00:02:17.760 --> 00:02:21.320
Natomiast muszę podkreślić, że praca ta jest niejako dwudzielna.

21
00:02:21.480 --> 00:02:26.780
Pierwsza część skierowana jest właśnie do twórców i odnosi się do technik i materiałów.

22
00:02:26.900 --> 00:02:31.700
Natomiast druga część skierowana jest do szerokiego grona odbiorców rynku sztuki.

23
00:02:31.880 --> 00:02:38.200
I tutaj mam na myśli te części, które mówią o przechowywaniu, transporcie i zabezpieczaniu obiektów sztuki.

24
00:02:38.340 --> 00:02:44.360
Przypomniała mi się taka wystawa, która była organizowana kilka lat temu w Fundacji Stefana Gierowskiego, Życie obrazów.

25
00:02:44.360 --> 00:02:51.860
I między innymi jednym z tematów, które poruszała były losy dzieł artystów, nazwijmy to spoza takiego ścisłego kanonu,

26
00:02:52.420 --> 00:02:57.820
gdzie bardzo często prace przechowywane były na przykład w zawilgotniałych piwnicach.

27
00:02:58.020 --> 00:03:02.720
Oczywiście powodów dla tego stanu rzeczy jest dużo, bardzo często są to powody finansowe.

28
00:03:02.720 --> 00:03:11.560
Ale pamiętam, że zwrócono tam wtedy też uwagę na fakt, że brakuje dostępu do wiedzy o tym, jak po prostu przechowywać dzieła sztuki.

29
00:03:11.640 --> 00:03:15.860
W pewnym sensie też to wademekum jest taką odpowiedzią na to zapotrzebowanie.

30
00:03:15.960 --> 00:03:21.420
Tak, właśnie warto może wspomnieć, dlaczego, jak się narodziła koncepcja tej książki, dlaczego ona w ogóle powstała.

31
00:03:21.900 --> 00:03:25.180
Ona się wspiera na takich jakby dwóch nóżkach niezależnych.

32
00:03:25.180 --> 00:03:34.920
Pierwsza to są rozmowy z artystami i nasze obserwacje, że rzeczywiście ta wiedza technologiczna w niektórych obszarach mogłaby być może poszerzona, może pogłębiona,

33
00:03:34.940 --> 00:03:37.100
może po prostu warto wspomnieć o niektórych kwestiach.

34
00:03:37.180 --> 00:03:43.080
A druga to są nasze obserwacje wynikające z naszej działalności konserwatorskiej i ze współpracy z galeriami,

35
00:03:43.160 --> 00:03:49.680
ale też z właścicielami kolekcji, z artystami, którzy mierzą się właśnie z problemem przechowywania dużej ilości prac.

36
00:03:49.680 --> 00:03:57.360
I zaobserwowałyśmy, że rzeczywiście jest duże pole do popisu, jeśli chodzi o to zagadnienie, że rzeczywiście potrzeby są duże,

37
00:03:57.520 --> 00:04:03.780
bo brakuje wiedzy i brakuje takich nawet czasami oczywistych spraw, które powinny być wyjaśnione,

38
00:04:03.880 --> 00:04:08.720
które dla nas są bardzo proste i podstawowe, a niekoniecznie dla kogoś, kto nie jest konserwatorem

39
00:04:08.720 --> 00:04:12.680
i kto po prostu ma dzieła sztuki i z nimi obcuje w jakiś tam sposób,

40
00:04:12.680 --> 00:04:20.120
ale niekoniecznie myśli o tym, jak one będą niszczeć, jak różne materiały wykorzystywane na przykład do produkcji opakowań

41
00:04:20.120 --> 00:04:24.300
będą wpływać na warstwy malarskie, na podobrazia, na spoiwa.

42
00:04:24.540 --> 00:04:29.840
My to wiemy, a reszta populacji być może nie i z tego względu ta książka w ogóle powstała,

43
00:04:29.860 --> 00:04:32.400
żeby o takich rzeczach zacząć mówić, bo potrzeba jest wielka.

44
00:04:32.980 --> 00:04:36.710
To wróćmy może właśnie do codziennej praktyki pracy konserwatora.

45
00:04:37.600 --> 00:04:40.460
Od jak dawna w zasadzie możemy mówić o konserwacji dzieł sztuki,

46
00:04:40.460 --> 00:04:45.920
o takim podejmowaniu świadomego działania zabezpieczania czy naprawiania właśnie prac.

47
00:04:46.220 --> 00:04:49.900
Chciałabym, byśmy umiejscowiły zawód konserwatora na osi czasu.

48
00:04:50.160 --> 00:04:55.680
Myślę, że jest on tak samo stary, jak potrzeba ludzi tworzenia.

49
00:04:55.900 --> 00:05:03.560
Wiemy, że w starożytności już prace naprawcze, które dzisiaj określalibyśmy mianem konserwacji, miały miejsce.

50
00:05:03.840 --> 00:05:07.180
Więc jest to dość dawny zawód.

51
00:05:07.180 --> 00:05:10.260
Natomiast rzeczywiście konserwacja bardzo się zmienia.

52
00:05:10.440 --> 00:05:20.080
Kiedyś byli konserwatorami artyści, którzy z szerokiego kręgu czerpali z nauk chemicznych, biologicznych.

53
00:05:20.320 --> 00:05:22.080
Teraz wygląda to bardzo podobnie.

54
00:05:22.220 --> 00:05:25.400
Teraz konserwator to zawód interdyscyplinarny.

55
00:05:25.660 --> 00:05:31.760
Współpracujemy z chemikami, fizykami, artystami, biologami, historykami sztuki, archeologami.

56
00:05:31.760 --> 00:05:39.520
Rzeczywiście ten zawód ewoluuje i na pewno wygląda zupełnie inaczej niż u swoich początków.

57
00:05:39.680 --> 00:05:48.860
Tak, przyglądając się rozdziałom poświęconym klejom, miałam takie skojarzenie z tym, że praca konserwatora, konserwatorki to trochę przypomina pracę w kuchni.

58
00:05:48.860 --> 00:05:56.960
Zapytałam o tę historię konserwacji, dlatego że ciekawi mnie też konfrontacja tych materiałów naturalnych z syntetycznymi.

59
00:05:57.100 --> 00:06:08.320
To znaczy dzisiaj mamy znacznie lepsze możliwości, ale z drugiej strony nasza świadomość środowiskowa też być może kieruje nas w stronę tych naturalnych materiałów, które były też wykorzystywane dawniej.

60
00:06:08.320 --> 00:06:19.180
Absolutnie. Wywołała pani do tablicy mój temat. Dwa rozdziały poświęcone klejom. Pierwszy dotyczy klejów naturalnych, drugi klejów syntetycznych.

61
00:06:19.360 --> 00:06:28.420
I rzeczywiście te rozdziały przypominają trochę książkę kucharską i tak lubię o nich myśleć. Są one proste, pełne przepisów i porad.

62
00:06:28.420 --> 00:06:44.140
Natomiast faktycznie tutaj ten rozdział o klejach naturalnych kierowany jest do tych artystów, dla których środowisko jest istotnym zagadnieniem i w swoich pracach chcą używać materiałów jak najbliższych naturze.

63
00:06:44.320 --> 00:06:52.240
I chociaż te przepisy dla nas na kleje naturalne są oczywiste, moim celem było przypomnieć je twórcom.

64
00:06:52.240 --> 00:06:59.560
Ale z drugiej strony mówiły też panie o tym, jak ten rynek materiałów się zmienia i zastanawiam się, jak długo takie wademyku może pozostać aktualnym.

65
00:06:59.680 --> 00:07:06.960
Myślę, że długo, ponieważ my tutaj nie podajemy konkretnych produktów, tylko raczej mówimy o pewnych zjawiskach, które są uniwersalne.

66
00:07:07.080 --> 00:07:19.060
I tłumaczymy pewne mechanizmy degradacji na przykład, które oczywiście w obrębie różnych grup materiałów są różne, ale generalnie, co do zasady takiej najbardziej ogólnej, tutaj raczej nic się nie zmieni.

67
00:07:19.060 --> 00:07:25.580
To znaczy każdy materiał będzie degradował. Warto wiedzieć, w jaki sposób degraduje konkretny materiał, który stosujemy.

68
00:07:25.800 --> 00:07:35.960
Warto mieć taką wiedzę materiałoznawczą. Co do zasady zdecydowana większość materiałów z biegiem czasu staje się coraz bardziej krucha i sztywna, bez względu na to, czy są one naturalne, czy syntetyczne.

69
00:07:36.260 --> 00:07:44.580
Więc te rzeczy się nie zmienią. Więc pod tym względem nasza książka myślę, że długo pozostanie aktualna, bo ona mówi ogólnie o zjawiskach, a nie o konkretnych produktach.

70
00:07:44.580 --> 00:07:52.000
Nie zmieni się też pewnie to, że artyści będą mieli bardzo różnorodne spojrzenia na trwałość swoich prac, na chęć zachowania tej trwałości.

71
00:07:52.120 --> 00:07:57.180
Nie każdemu musi na tym zależeć. Jaki jest największy koszmar konserwatora?

72
00:07:57.180 --> 00:08:08.500
Wydaje mi się z mojej perspektywy, że to mogą być dwie grupy obiektów. Po pierwsze takie, które mają błąd technologiczny jakiś bardzo poważny, który napędza autodestrukcję i on nie był zamierzony.

73
00:08:08.680 --> 00:08:17.120
A druga to jest duża ilość złych konserwacji niestety. I to są takie dwa koszmary konserwatorskie, które ja jestem w stanie tutaj w tym momencie sobie przywołać.

74
00:08:17.120 --> 00:08:31.760
Czyli jeżeli obiekt był na przykład bardzo mocno przesączony jakimiś niewłaściwymi spoiwami przez konserwatora albo został sklejony czymś, czego nie jestem w stanie usunąć i w związku z tym pojawiły się jakieś deformacje albo przebarwienia,

75
00:08:31.880 --> 00:08:35.460
to to są bardzo nieprzyjemne sytuacje i z nimi jest ciężko walczyć.

76
00:08:35.800 --> 00:08:41.320
Ale myślę, że ciekawsze są jednak te technologiczne błędy artystów, takie niezamierzone.

77
00:08:41.320 --> 00:08:49.580
I tutaj zdarza się, że jest wprowadzona warstwa pośrednia. Ja w tej książce piszę o warstwach pośrednich, więc jest to temat mi bliski.

78
00:08:49.860 --> 00:09:01.080
Warstwa pośrednia na przykład z niewłaściwego materiału, takiego, który jest higroskopijny, czyli chłonie wodę z powietrza, ma duży skurcz podczas wysychania i podczas pęcznienia.

79
00:09:01.540 --> 00:09:05.560
Objętość jego zmienia się znacząco, a został użyty w warstwie wierzchniej.

80
00:09:05.560 --> 00:09:12.460
I wtedy tak użyty materiał powoduje, że wszystko, co leży pod nim jest zdzierane z podobrazia i łuszczy się.

81
00:09:12.620 --> 00:09:20.360
I niestety nie da się tego za bardzo ustabilizować, bo trzeba by było stworzyć totalną barierę z obu stron obiektu, tak żeby całkowicie odciąć go od wilgoci.

82
00:09:20.520 --> 00:09:27.360
To jest niemożliwe w praktyce i w efekcie taki obiekt będzie zawsze niształ, a jego konserwacja będzie bardzo, bardzo trudna.

83
00:09:27.500 --> 00:09:32.540
Więc tego typu problemy mogę tutaj ze swojej praktyki wymienić.

84
00:09:32.540 --> 00:09:35.600
Czyli to taka sytuacja, kiedy chcemy dobrze, a wychodzi jeszcze gorzej.

85
00:09:35.760 --> 00:09:36.940
Może tak być niestety.

86
00:09:37.500 --> 00:09:38.320
Może tak być.

87
00:09:39.200 --> 00:09:47.600
Rozmawiamy niedługo po premierze tej książki, ale pewnie już jakieś pierwsze reakcje na nią do paniego autorek docierają.

88
00:09:47.720 --> 00:09:49.940
Czy sami artyści sięgną po tę książkę?

89
00:09:50.140 --> 00:09:50.960
Wiemy, że tak.

90
00:09:51.180 --> 00:09:52.960
Już mamy informacje.

91
00:09:53.240 --> 00:09:58.660
Sam nasz wydawca informuje nas o tym, jak dużym zainteresowaniem cieszy się publikacja.

92
00:09:58.660 --> 00:10:12.780
Publikacja będzie rozesłana też do bibliotek, natomiast z naszych spotkań promujących publikację wynika, że cieszy się ona zarówno dużym zainteresowaniem wśród artystów, jak i kolekcjonerów, posiadaczy dzieł sztuki.

93
00:10:13.080 --> 00:10:20.460
Jest to pierwsza pozycja otwierająca serię poradników wydawanych przez Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków.

94
00:10:20.980 --> 00:10:26.020
Jej współautorkami są moje dzisiejsze gościnie, dr Anna Tomkowska i Diana Kułakowska.

95
00:10:26.240 --> 00:10:26.820
Bardzo dziękuję.

96
00:10:26.820 --> 00:10:32.200
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.
