WEBVTT

1
00:00:01.140 --> 00:00:05.160
Audycje kulturalne w dobrym tonie.

2
00:00:05.680 --> 00:00:10.280
Dzień dobry Państwu, Anna Karna. Zapraszam na rozmowę audycji kulturalnych.

3
00:00:10.460 --> 00:00:18.060
Tej jesieni minęła dziesiąta rocznica śmierci jednej z najbardziej lubianych polskich pisarek, Joanny Chmielewskiej.

4
00:00:18.160 --> 00:00:24.000
Z tej okazji ukazała się powieść biograficzna artystce poświęcona, niełatwą nie zabić.

5
00:00:24.000 --> 00:00:32.660
Gościem audycji kulturalnych jest autorka tej książki, pisarka, dziennikarka, autorka literackich portretów nietuzinkowych kobiet,

6
00:00:32.800 --> 00:00:40.200
m.in. Hanki Ordonówny, Aleksandry Piłsudskiej czy Hanki Bielickiej, pani Katarzyna Droga.

7
00:00:40.340 --> 00:00:41.000
Dzień dobry.

8
00:00:41.260 --> 00:00:42.900
Dzień dobry, witam serdecznie.

9
00:00:43.300 --> 00:00:49.940
Na co pozwala pisarce nie biografia artystki, a właśnie powieść biograficzna?

10
00:00:49.940 --> 00:00:56.260
Zawsze mówię, że to trochę taki sprytny gatunek, bo wiele rzeczy ułatwia.

11
00:00:56.680 --> 00:01:04.440
Pozwala na wyobraźnię, pozwala na tworzenie scen, dialogów, na odtwarzanie epoki dzięki narracji.

12
00:01:04.700 --> 00:01:13.160
Pozwala na to, żeby na przykład niekoniecznie, tak jak biograf, który pisze dzieło rzeczywiście historyczne, dokumentalne,

13
00:01:13.160 --> 00:01:22.960
trzyma się zwykle od urodzin aż po ostatnie dni i śmierć swojej postaci i musi mieć udokumentowany każdy fakt,

14
00:01:23.160 --> 00:01:29.240
to powieść ma swoje prawa i pozwala na to, żeby pewne rzeczy dobudowywać.

15
00:01:29.480 --> 00:01:35.340
Oczywiście, że autor powieści musi trzymać się faktów, nie może nadmyślać, napisać fantazji,

16
00:01:35.340 --> 00:01:38.720
ze względu na to, że straciłby zaufanie czytelników.

17
00:01:38.860 --> 00:01:44.460
Czytelnik, który sięga po powieść biograficzną chce dowiedzieć się jednak czegoś o tej postaci prawdziwego,

18
00:01:44.460 --> 00:01:51.600
ale z drugiej strony jest ten urok fabuły, że oparta o fakty, o na przykład pamiętniki,

19
00:01:51.800 --> 00:01:56.720
czy o sposób mówienia, który mogę dostrzec w wywiadach, których udzielił bohater,

20
00:01:56.960 --> 00:02:02.560
budują rzeczy prawdopodobne, takie, które miały miejsce, ale jednak w sposób literacki.

21
00:02:02.560 --> 00:02:06.080
Można wówczas sięgnąć po opis stroju.

22
00:02:06.320 --> 00:02:13.120
Może nie tańczyła akurat w danym dniu, tak jak pisze właśnie m.in. o tych dziewczynach Warszawy,

23
00:02:13.220 --> 00:02:15.920
które uwielbiały w sukienkach, bombkach tańczyć.

24
00:02:16.060 --> 00:02:19.620
Mimo, że Warszawa była zagruzowana, nie chciały już myśleć o wojnie,

25
00:02:19.780 --> 00:02:25.200
chciały te najmodniejsze kiecki sezonu nałożyć, potańczyć, kochać i być kochane.

26
00:02:25.320 --> 00:02:31.460
Czy akurat ta sukienka, bombka wystąpiła w życiu mojej bohaterki akurat tego dnia?

27
00:02:31.460 --> 00:02:36.000
Nie wiem. Natomiast, że w ogóle była taka moda, a ona modę lubiła?

28
00:02:36.220 --> 00:02:40.280
Tak. I dlatego tu można tworzyć takie barwne obrazy, również epok.

29
00:02:40.400 --> 00:02:41.940
Ja bardzo to lubię w powieści.

30
00:02:42.100 --> 00:02:45.060
W dziełach takich dokumentalnych nie bardzo jest na to miejsce,

31
00:02:45.100 --> 00:02:51.780
żeby zagłębiać się w obyczajowość, w zmiany fryzur, w zmiany cywilizacyjne,

32
00:02:51.940 --> 00:02:57.240
typu telefon jako wielkie wydarzenie, albo wręcz główny bohater jakiejś opowieści.

33
00:02:57.240 --> 00:03:01.360
Natomiast powieść, która wymaga tła i osadzenia w takim klimacie,

34
00:03:01.500 --> 00:03:04.840
bardzo tego potrzebuje, a ja takie sceny lubię tworzyć.

35
00:03:04.980 --> 00:03:10.140
W przypadku Joanny Chmielewskiej dość mocno zahaczałam o czasy, które pamiętam.

36
00:03:10.500 --> 00:03:14.400
Ja sama wychowywałam się na jej książkach, zresztą nietrudno,

37
00:03:14.600 --> 00:03:17.820
bo pięć dekad kobiet się wychowało na jej książkach.

38
00:03:18.000 --> 00:03:23.660
Chociaż powiem też, że czasy PRL-u, w których tutaj ta duża część akcji

39
00:03:23.660 --> 00:03:28.940
przy okazji Janny Chmielewskiej się rozgrywała, to też jest dla wielu młodych

40
00:03:28.940 --> 00:03:33.700
odbiorczy, taka ziemia nieznana kompletnie jak z filmów Barei.

41
00:03:33.900 --> 00:03:39.360
Wyobrażamy sobie, że pisarka przy swoim poczuciu humoru, umiejętności i opowiadania

42
00:03:39.360 --> 00:03:41.300
musiała być duszą towarzystwa.

43
00:03:41.420 --> 00:03:45.960
Zastanawiam się, czy Chmielewska była taka, jaką siebie opisywała,

44
00:03:45.960 --> 00:03:51.700
czy jednak coś Panią zaskoczyło, bo biograf zawsze sprawdza, jaka jest prawda.

45
00:03:51.700 --> 00:03:57.000
Ja zadawałam sobie pytanie, pisząc o Joannie Chmielewskiej, ile was było?

46
00:03:57.200 --> 00:04:03.560
Bo na pewno była Irena Kunt, architektka, matka, żona, rozwódka,

47
00:04:03.680 --> 00:04:08.140
ta kobieta taka bardziej prywatna, a potem była Joanna Chmielewska,

48
00:04:08.240 --> 00:04:13.680
pisarka, podróżniczka, kobieta przygoda, obdarzona niezwykłą wyobraźnię też sukcesem.

49
00:04:13.800 --> 00:04:18.440
Chyba nie było poczytniejsze od niej pisarki i te miliony sprzedanych egzemplarzy

50
00:04:18.440 --> 00:04:23.700
jej książek mówią o sile oddziaływania. Ta druga zwłaszcza była też przedstawiana

51
00:04:23.700 --> 00:04:28.820
światu w książkach. Wydaje mi się, że Joanna, która pojawia się w wielu jej książkach,

52
00:04:29.060 --> 00:04:33.800
jest też często pisarką, albo jest na tropie zbrodni, albo jest architektką.

53
00:04:34.020 --> 00:04:39.940
To jest jej alter ego. Z całą pewnością ta kobieta do przodu, która dawała sobie radę

54
00:04:39.940 --> 00:04:44.240
ze wszystkim i zresztą tego Chmielewska chyba nas Polki nauczyła,

55
00:04:44.320 --> 00:04:49.140
że możemy sobie dać radę ze wszystkim, że możemy się w tym szarym świecie uśmiechnąć

56
00:04:49.140 --> 00:04:53.640
po prostu, uwierzyć w to, że damy radę, bo kobieta rezolutna, inteligentna

57
00:04:53.640 --> 00:04:57.560
poradzi sobie ze wszystkim. I myślę, że wiele w tym jest prawdy,

58
00:04:57.600 --> 00:05:03.920
że ta siła była w Joannie Chmielewskiej, była w niej też ta moc i ten humor,

59
00:05:04.100 --> 00:05:07.920
i ten dystans wobec świata, bo to jest to. Takie zdanie gdzieś tam padło,

60
00:05:07.920 --> 00:05:11.700
że jeżeli życie bawi się z nami, niejednokrotnie, bardzo okrutnie,

61
00:05:11.760 --> 00:05:15.520
to czemu my się nie mamy zabawić z życiem? I tak troszkę podejść do niego

62
00:05:15.520 --> 00:05:19.580
z uśmiechem, z dystansem, z ironią, ze zbagatelizowaniem wydarzeń.

63
00:05:19.720 --> 00:05:24.540
Ta osoba, o której mówię, to kobieta bardzo silna, taka można powiedzieć wręcz twarda.

64
00:05:24.920 --> 00:05:29.880
Natomiast moim zdaniem ze wszystkich tych materiałów, do których w jakiś sposób

65
00:05:29.880 --> 00:05:34.220
dotarłam, wynika, że była jeszcze trzecia, taka trochę Irena, trochę Joanna,

66
00:05:34.220 --> 00:05:40.400
a trochę ona sama, znana sobie, ta, która mówiła, że ma dla świata uśmiechy

67
00:05:40.400 --> 00:05:46.160
i te silne teorie, natomiast te problemy ma dla siebie i jakoś przeżywała je sama,

68
00:05:46.260 --> 00:05:51.320
ale musiała je przeżywać. To były dotkliwe ciosy losu, które przypadły jej w udziale

69
00:05:51.320 --> 00:05:57.600
i tę wrażliwą, tę właśnie kobiecą, wcale niekoniecznie taką silną, twardą,

70
00:05:57.600 --> 00:06:03.160
Joannę chciałam odkryć, no i tak troszkę przypomnieć światu i zaprezentować.

71
00:06:03.500 --> 00:06:08.060
Na tych ponad 300 stronach przekonujemy się, że Joanna Chmielewska,

72
00:06:08.220 --> 00:06:12.460
a wcześniej Irka, bo tak miała na imię, miała bardzo intensywne życie.

73
00:06:12.720 --> 00:06:15.640
Ten pierwszy moment, kiedy my spotykamy się z bohaterką,

74
00:06:15.740 --> 00:06:18.860
to nie są wcale narodziny czy wczesne dzieciństwo,

75
00:06:19.020 --> 00:06:26.640
bo pani tę powieść zaczyna od lat 60., a więc kiedy to Irena Kunt była 30-latką?

76
00:06:26.640 --> 00:06:30.480
To jest właśnie też jedna z cech powieści biograficznej.

77
00:06:30.600 --> 00:06:34.440
Niekoniecznie musi być od początku do końca, może wyjąć jakiś etap,

78
00:06:34.660 --> 00:06:39.120
może wyeksponować jakąś istotną scenę z życia bohaterki.

79
00:06:39.340 --> 00:06:44.560
Wydaje mi się, że ta akurat była przełomowa i tak bardzo podzieliła jej życie

80
00:06:44.560 --> 00:06:48.420
na dwie części, na to, co było przed napisaniem pierwszej powieści,

81
00:06:48.520 --> 00:06:55.560
wejściem w świat literatury i po, że wydała się dobrym punktem też do takiej refleksji.

82
00:06:55.560 --> 00:06:59.800
Ta przemiana literacka też nie jest obca w polskiej literaturze.

83
00:07:00.080 --> 00:07:05.860
Wydało mi się interesujące, że dotknęło to również pisarkę powieści kryminalnych,

84
00:07:06.200 --> 00:07:09.180
moim zdaniem w dużej mierze obyczajowych również.

85
00:07:09.420 --> 00:07:14.560
I dlatego ta scena troszeczkę jest też takim mrugnięciem oka wobec czytelników,

86
00:07:15.220 --> 00:07:18.940
bo my to znamy, kiedy umiera Gustawa, rodzi się Konrad.

87
00:07:18.940 --> 00:07:23.620
I to, że moja bohaterka skrobię sobie coś w tym momencie na ławce,

88
00:07:23.800 --> 00:07:28.840
to też jest takie przypieczętowanie tej przemiany i pewnej decyzji życiowej.

89
00:07:29.000 --> 00:07:31.880
Potem troszeczkę jest retrospekcji, prawda, wspomnień.

90
00:07:32.080 --> 00:07:34.580
Ta młodość jest bardzo burzliwa i pociągająca,

91
00:07:34.740 --> 00:07:37.020
ale to jest też to, o czym mówiłam.

92
00:07:37.280 --> 00:07:38.360
Dwie istoty.

93
00:07:38.620 --> 00:07:41.120
Jedna jest Ireną, druga jest Joanną.

94
00:07:41.400 --> 00:07:43.800
Ten moment, kiedy one się przeistaczają,

95
00:07:43.980 --> 00:07:46.100
przechodzi jedna w drugą, wydał mi się kluczowy,

96
00:07:46.100 --> 00:07:48.060
dlatego też od niego zaczęłam.

97
00:07:48.180 --> 00:07:49.500
Poznajemy epokę.

98
00:07:49.760 --> 00:07:54.520
Na przykład przenosimy się do tuż powojennej Warszawy.

99
00:07:54.760 --> 00:08:00.080
Wtedy Irena była nastolatką i to był bardzo ciekawy moment, jak się okazuje,

100
00:08:00.220 --> 00:08:02.960
bo była oczywiście wielka chęć życia,

101
00:08:03.380 --> 00:08:06.060
ale także rodziła się nowa postawa kobieca.

102
00:08:06.220 --> 00:08:09.920
Sam fakt tego, że kobiety szturmem zdobywały uczelnie,

103
00:08:10.080 --> 00:08:12.320
że tak powiem, zaczęły się kształcić

104
00:08:12.320 --> 00:08:14.520
i zupełnie zmienił się model.

105
00:08:14.520 --> 00:08:17.660
Ten model, w którym kobieta wychowuje dzieci,

106
00:08:17.960 --> 00:08:21.380
siedzi w domu i na przykład zarządza pensją,

107
00:08:21.520 --> 00:08:22.940
którą przynosi mąż,

108
00:08:23.000 --> 00:08:25.900
ale wiele więcej to już od niego nie należy wymagać,

109
00:08:26.040 --> 00:08:28.880
no to zupełnie to jest odwrócenie modelu.

110
00:08:29.080 --> 00:08:33.640
I przykładem jest również biografia samej Joanny Chmielewskiej,

111
00:08:33.740 --> 00:08:34.580
wówczas Ireny,

112
00:08:34.700 --> 00:08:36.800
bo decyduje się na studia,

113
00:08:36.940 --> 00:08:40.040
decyduje się na to, że na studiach ma dziecko bardzo szybko,

114
00:08:40.120 --> 00:08:41.840
więc studiuje, wychowuje.

115
00:08:41.840 --> 00:08:44.980
To były też czasy, w których dziewczyny studiowały

116
00:08:44.980 --> 00:08:46.540
na przykład architekturę,

117
00:08:46.880 --> 00:08:50.280
medycynę w dużej mierze zostawały również inżynierkami.

118
00:08:50.380 --> 00:08:53.740
Zresztą Chmielewska za jakiś czas też takie uprawnienia zrobiła.

119
00:08:54.000 --> 00:08:57.140
Rzeczywiście bardzo się to wszystko zaczęło zmieniać.

120
00:08:57.280 --> 00:08:59.720
Warszawa była morzem ruin wtedy,

121
00:09:00.140 --> 00:09:01.640
ale one chciały żyć,

122
00:09:01.740 --> 00:09:04.000
całe to pokolenie nie chciało mówić o wojnie.

123
00:09:04.160 --> 00:09:05.860
Nawet w autobiografii Chmielewska,

124
00:09:06.380 --> 00:09:07.660
w którymś momencie pisze,

125
00:09:07.780 --> 00:09:08.960
wojna, niech ją szlak trafi,

126
00:09:08.960 --> 00:09:11.120
nie będę o niej mówić, nie będę do niej wracać.

127
00:09:11.300 --> 00:09:13.340
Więc to zaczynało się nowe życie,

128
00:09:13.580 --> 00:09:15.060
ale nawet z racji tego,

129
00:09:15.260 --> 00:09:16.980
że wszystko było potrzebne,

130
00:09:17.240 --> 00:09:19.280
każde ręce były potrzebne do pracy,

131
00:09:19.380 --> 00:09:21.040
to zmieniła się ta rola kobiety,

132
00:09:21.220 --> 00:09:22.960
bo brały udział w odbudowie,

133
00:09:23.140 --> 00:09:26.160
brały udział w tworzeniu tego nowego świata.

134
00:09:26.320 --> 00:09:28.310
To na pewno był taki zakręt historii,

135
00:09:28.310 --> 00:09:31.410
który odmienił modele rodzin,

136
00:09:31.770 --> 00:09:34.230
postrzegania kobiety, pracy kobiet.

137
00:09:34.650 --> 00:09:36.510
Poznajemy życie prywatna,

138
00:09:36.830 --> 00:09:38.150
Ireny Kuhn.

139
00:09:38.350 --> 00:09:41.190
I to, co dziś trudno nam sobie wyobrazić,

140
00:09:41.410 --> 00:09:44.210
to warunki, w jakich wtedy ludzie mieszkali,

141
00:09:44.270 --> 00:09:45.650
w latach pięćdziesiątych.

142
00:09:45.810 --> 00:09:47.710
Jak wyglądał dom Irki?

143
00:09:47.830 --> 00:09:50.690
To też jest taka rzecz dziwna w tej chwili

144
00:09:50.690 --> 00:09:52.210
z perspektywy nas,

145
00:09:52.430 --> 00:09:54.830
pokolenia przyzwyczajonego do tego,

146
00:09:54.870 --> 00:09:56.210
że ma się własny pokój,

147
00:09:56.210 --> 00:09:57.250
czy mieszkanie.

148
00:09:57.330 --> 00:10:00.130
To były sytuacje zresztą słynnego kwaterunku,

149
00:10:00.230 --> 00:10:01.590
kiedy dokwaterowywano,

150
00:10:01.770 --> 00:10:04.270
ponieważ był przydział iluś tam metrów na głowę,

151
00:10:04.290 --> 00:10:05.310
jak był za duży,

152
00:10:05.430 --> 00:10:07.450
to można było dokwaterować lokatora.

153
00:10:07.550 --> 00:10:08.690
No bo nie było mieszkań,

154
00:10:08.790 --> 00:10:11.410
były ruiny i nie ma już mieszkań własnych.

155
00:10:11.610 --> 00:10:13.390
Twoje było, czy nie twoje było.

156
00:10:13.550 --> 00:10:15.990
Teraz mamy tyle osób tutaj mieszkać i już.

157
00:10:16.070 --> 00:10:18.870
I w pewnym momencie i tak jest z wielkim szczęściem,

158
00:10:18.970 --> 00:10:21.930
że rodzina mieszka w tych osób sześć,

159
00:10:22.030 --> 00:10:24.850
ale sami swoje na kilku metrach kwadratowych.

160
00:10:24.850 --> 00:10:27.430
Było to mieszkaniem rodziców.

161
00:10:27.630 --> 00:10:29.610
Tam była wielopokoleniowość,

162
00:10:29.770 --> 00:10:31.990
bo jej rodzice przyjeżdżała babcia

163
00:10:31.990 --> 00:10:33.990
i przyjeżdżała ciotka, która nocowała

164
00:10:33.990 --> 00:10:36.010
i druga ciotka przez jakiś czas mieszkała,

165
00:10:36.090 --> 00:10:38.710
a także ona z mężem i małym dzieckiem.

166
00:10:38.850 --> 00:10:42.130
No więc pragnienie własnego kawałka podłogi

167
00:10:42.130 --> 00:10:43.230
było bardzo silne

168
00:10:43.230 --> 00:10:46.090
i kiedy zdobywają pierwsze mieszkanie,

169
00:10:46.870 --> 00:10:48.130
tam jest jeden pokój.

170
00:10:48.390 --> 00:10:51.110
Jedyne, co ma, to bardzo zapuszczoną podłogę,

171
00:10:51.110 --> 00:10:55.450
ale dębową i Irena klepka po klepce,

172
00:10:55.570 --> 00:10:58.270
żyletką własnoręcznie czyści tą podłogę,

173
00:10:58.870 --> 00:11:01.070
żeby doprowadzić ją do pięknego stanu.

174
00:11:01.350 --> 00:11:04.430
Dla mnie to jest taki akt właśnie pokazujący

175
00:11:04.430 --> 00:11:07.170
raz tamte czasy, pewną mentalność,

176
00:11:07.290 --> 00:11:09.850
umiejętność radości z rzeczy,

177
00:11:10.090 --> 00:11:11.790
no jeden pokój, mój Boże, tak?

178
00:11:11.970 --> 00:11:13.310
Co byśmy gdzieś powiedzieli?

179
00:11:13.410 --> 00:11:17.010
I rodzina, a także tego własnego kreowania świata.

180
00:11:17.010 --> 00:11:20.150
Bohaterki, kobiety, jaką była Chmielewska,

181
00:11:20.370 --> 00:11:22.090
ona ten świat brała w ręce,

182
00:11:22.210 --> 00:11:23.770
przetwarzała narzędziami,

183
00:11:23.850 --> 00:11:26.090
jakimi miała jak mogła najlepiej i najbardziej,

184
00:11:26.310 --> 00:11:27.610
a także upiększała.

185
00:11:27.730 --> 00:11:29.390
I potem już wielkie halo,

186
00:11:29.770 --> 00:11:31.710
dwa pokoje i dwa pokoje,

187
00:11:31.770 --> 00:11:33.830
w których mieszka z mężem,

188
00:11:33.990 --> 00:11:34.910
z dwójką dzieci,

189
00:11:35.170 --> 00:11:36.690
która jest na trzecim piętrze,

190
00:11:36.850 --> 00:11:39.150
bez windy i tam trzeba wnieść zakupy,

191
00:11:39.270 --> 00:11:41.790
węgiel, ponieważ opalanie tego mieszkania

192
00:11:41.790 --> 00:11:42.750
jest tradycyjne,

193
00:11:42.830 --> 00:11:44.550
czyli na piece bardzo długo,

194
00:11:44.550 --> 00:11:46.570
chyba dopiero w latach osiemdziesiątych

195
00:11:46.570 --> 00:11:48.230
udało się jej wyremontować

196
00:11:48.230 --> 00:11:49.870
i zmienić to opalanie,

197
00:11:50.050 --> 00:11:51.730
ale te dwa pokoje to już jest luksus,

198
00:11:52.250 --> 00:11:53.570
to już można pracować,

199
00:11:53.710 --> 00:11:54.990
to już nie musi być tak,

200
00:11:55.050 --> 00:11:56.830
że na środku pokoju jest stół,

201
00:11:57.010 --> 00:11:59.930
który służy do spotkania rodziny przy posiłku,

202
00:12:00.030 --> 00:12:02.170
ale potem jest jej miejscem pracy,

203
00:12:02.350 --> 00:12:04.410
na jakichś tomiszczach stoi lampka,

204
00:12:04.670 --> 00:12:06.830
tutaj jej deska kreślarska,

205
00:12:06.910 --> 00:12:10.390
i jakoś jeszcze jest problem odsłonięcia światła,

206
00:12:10.510 --> 00:12:12.070
bo przecież obok śpią ludzie,

207
00:12:12.310 --> 00:12:13.850
a ona musi w nocy pracować.

208
00:12:13.850 --> 00:12:15.570
To były takie warunki,

209
00:12:15.850 --> 00:12:18.030
ale ona je zawsze opisywała

210
00:12:18.030 --> 00:12:20.290
właśnie z tą swoją filozofią,

211
00:12:20.490 --> 00:12:21.310
dam radę,

212
00:12:21.490 --> 00:12:24.350
jest lepiej przy użyciu dużej ironii

213
00:12:24.350 --> 00:12:25.910
w opisywaniu tego świata.

214
00:12:26.070 --> 00:12:27.750
Sposób, w jaki pani opisuje

215
00:12:27.750 --> 00:12:28.730
Janę Chmielewską,

216
00:12:28.750 --> 00:12:31.170
pozwala nam poznać jej charakter,

217
00:12:31.310 --> 00:12:33.110
a nawet więcej temperament.

218
00:12:33.310 --> 00:12:35.890
Dam radę, w końcu jestem z rodziny silnych bab,

219
00:12:36.150 --> 00:12:37.550
nie z takimi rzeczami,

220
00:12:37.670 --> 00:12:39.190
radziłam sobie śpiewająco.

221
00:12:39.490 --> 00:12:40.010
Życie?

222
00:12:40.190 --> 00:12:41.490
Mięta z bubrem.

223
00:12:41.490 --> 00:12:42.530
To jej powiedzenie,

224
00:12:42.610 --> 00:12:44.050
czy pani fikcja literacka?

225
00:12:44.170 --> 00:12:45.110
To jej powiedzenie,

226
00:12:45.150 --> 00:12:46.950
ja nawet przez chwilę miałam ochotę,

227
00:12:46.970 --> 00:12:48.830
żeby to powiedzenie było tytułem,

228
00:12:49.030 --> 00:12:51.510
bo dla czytelników jej powieści

229
00:12:51.510 --> 00:12:53.030
jest takim troszeczkę hasłem,

230
00:12:53.170 --> 00:12:53.750
może nawet.

231
00:12:54.030 --> 00:12:54.790
Mięta z bubrem,

232
00:12:54.990 --> 00:12:55.510
dociekania,

233
00:12:55.590 --> 00:12:56.590
co to właściwie jest,

234
00:12:56.750 --> 00:12:57.790
jakie to jest zioło,

235
00:12:58.270 --> 00:12:59.650
jakie to jest danie,

236
00:12:59.770 --> 00:13:00.410
czy to napój.

237
00:13:00.530 --> 00:13:01.770
To właśnie jest taki symbol

238
00:13:01.770 --> 00:13:03.030
jej filozofii życiowej,

239
00:13:03.210 --> 00:13:04.350
jej postrzegania świata

240
00:13:04.350 --> 00:13:05.010
i tego,

241
00:13:05.170 --> 00:13:07.030
że można sobie wydobyć się

242
00:13:07.030 --> 00:13:08.150
z każdej sytuacji.

243
00:13:08.310 --> 00:13:10.110
Ja w książce używam tam

244
00:13:10.110 --> 00:13:12.050
takiej troszeczkę gry literackiej.

245
00:13:12.530 --> 00:13:15.450
Rozdziały kolejne są zatytułowane

246
00:13:15.450 --> 00:13:17.950
tytułami książek Chmielewskiej.

247
00:13:18.090 --> 00:13:19.210
Kiedyś ktoś mnie zapytał,

248
00:13:19.290 --> 00:13:20.530
który z tych jej tytułów

249
00:13:20.530 --> 00:13:23.350
wzięłabym do określenia całości życia

250
00:13:23.350 --> 00:13:24.490
i wydaje mi się,

251
00:13:24.510 --> 00:13:26.550
że to powinny być wielkie zasługi.

252
00:13:26.690 --> 00:13:29.290
Jeżeli sprzedała 6 milionów egzemplarzy

253
00:13:29.290 --> 00:13:30.890
swoich książek w Polsce,

254
00:13:30.890 --> 00:13:33.590
8 milionów w Związku Radzieckim,

255
00:13:33.690 --> 00:13:35.170
jeszcze w tam Czechosłowacjach,

256
00:13:35.330 --> 00:13:35.890
inne kraje,

257
00:13:35.970 --> 00:13:37.570
to jest naprawdę potęga

258
00:13:38.310 --> 00:13:40.150
docierania do humoru,

259
00:13:40.250 --> 00:13:41.390
do samopoczucia,

260
00:13:41.590 --> 00:13:43.550
do pytań czytelniczek

261
00:13:43.550 --> 00:13:45.170
i one zawsze znajdowały

262
00:13:45.170 --> 00:13:46.550
tę właśnie odpowiedź.

263
00:13:46.630 --> 00:13:48.390
Dasz radę, uśmiechnij się,

264
00:13:48.750 --> 00:13:49.570
wyśmiej to,

265
00:13:49.930 --> 00:13:51.590
podejdź do tego z dystansem.

266
00:13:51.750 --> 00:13:52.850
A świat był jaki był,

267
00:13:52.870 --> 00:13:53.510
zmieniał się,

268
00:13:53.630 --> 00:13:54.110
był szary,

269
00:13:54.230 --> 00:13:54.990
był perelowski,

270
00:13:55.150 --> 00:13:56.170
potem był niepewny,

271
00:13:56.310 --> 00:13:57.670
były kolejki w sklepach

272
00:13:57.670 --> 00:13:59.250
i od budki telefonicznej

273
00:13:59.250 --> 00:14:00.410
do budki telefonicznej

274
00:14:00.410 --> 00:14:01.130
się biegało,

275
00:14:01.330 --> 00:14:02.590
ale można to było

276
00:14:02.590 --> 00:14:04.190
i troszkę tak przyprawić,

277
00:14:04.370 --> 00:14:05.590
śmiechem i przedstawić,

278
00:14:05.710 --> 00:14:06.350
tak jak ona.

279
00:14:06.550 --> 00:14:07.490
Myślę, że wiele jej

280
00:14:08.330 --> 00:14:09.450
zawydzięczają kobiety

281
00:14:09.450 --> 00:14:10.670
tak zwanego PRL-u

282
00:14:10.670 --> 00:14:12.190
tych kilku dekad jednak.

283
00:14:12.510 --> 00:14:13.350
Poznajemy także

284
00:14:13.350 --> 00:14:14.570
Janę Chmielewską,

285
00:14:14.690 --> 00:14:15.590
hazardzistkę.

286
00:14:15.830 --> 00:14:16.870
Czy grała naprawdę,

287
00:14:16.910 --> 00:14:17.910
czy dla zabawy?

288
00:14:18.090 --> 00:14:19.170
Grała naprawdę,

289
00:14:19.590 --> 00:14:20.650
przyznawała się do tego,

290
00:14:20.790 --> 00:14:21.750
bardzo lubiła grać,

291
00:14:21.830 --> 00:14:22.530
lubiła hazard,

292
00:14:22.770 --> 00:14:24.290
lubiła wyścigi konne,

293
00:14:24.430 --> 00:14:25.610
w ogóle lubiła karty,

294
00:14:26.130 --> 00:14:26.530
pokera,

295
00:14:26.570 --> 00:14:28.050
przecież znała od dziecka

296
00:14:28.050 --> 00:14:30.110
i z pasją opisuje

297
00:14:30.110 --> 00:14:31.350
w niektórych swoich książkach

298
00:14:31.350 --> 00:14:32.910
tych jednorękich bandytów.

299
00:14:33.070 --> 00:14:33.610
Zresztą mówi,

300
00:14:33.690 --> 00:14:35.510
że transformację ustrojową

301
00:14:35.510 --> 00:14:36.850
uwierzyła dopiero wtedy,

302
00:14:37.010 --> 00:14:37.650
kiedy zobaczyła

303
00:14:37.650 --> 00:14:38.990
pierwsze legalne kaseno

304
00:14:38.990 --> 00:14:39.410
w Polsce,

305
00:14:39.550 --> 00:14:40.090
w Mariocie.

306
00:14:40.210 --> 00:14:41.230
Więc ona rzeczywiście

307
00:14:41.230 --> 00:14:43.090
tę żyłkę hazardzisty

308
00:14:43.090 --> 00:14:43.690
miała,

309
00:14:43.830 --> 00:14:45.890
ale to jest swoista zabawa,

310
00:14:45.950 --> 00:14:46.510
naprawdę.

311
00:14:46.790 --> 00:14:47.710
Była w tym na pewno

312
00:14:47.710 --> 00:14:48.430
chęć zabawy,

313
00:14:48.450 --> 00:14:49.350
ona zresztą opisuje,

314
00:14:49.350 --> 00:14:49.950
jak grała

315
00:14:49.950 --> 00:14:51.550
i nie przejmowała się tym,

316
00:14:51.630 --> 00:14:52.290
że przegrywa,

317
00:14:52.350 --> 00:14:53.410
bo tu raz się wygrywa,

318
00:14:53.450 --> 00:14:54.310
raz się przegrywa,

319
00:14:54.310 --> 00:14:56.150
a im mniej się przejmowała,

320
00:14:56.230 --> 00:14:57.350
tym więcej wygrywała

321
00:14:57.350 --> 00:14:59.330
i udało jej się też wygrać

322
00:14:59.330 --> 00:15:01.330
jakąś niebagatelną kwotę

323
00:15:01.330 --> 00:15:02.610
w tamtych czasach.

324
00:15:02.610 --> 00:15:03.090
Uwaga,

325
00:15:03.190 --> 00:15:04.170
bo to już brzmi tak,

326
00:15:04.170 --> 00:15:05.010
o ile pamiętam,

327
00:15:05.070 --> 00:15:06.350
200 milionów,

328
00:15:06.530 --> 00:15:08.210
tylko trzeba 4 zera

329
00:15:08.210 --> 00:15:08.950
odciąć,

330
00:15:09.050 --> 00:15:10.250
bo było to jeszcze

331
00:15:10.250 --> 00:15:11.350
przed denominacją.

332
00:15:11.470 --> 00:15:12.450
Ona grała naprawdę,

333
00:15:12.730 --> 00:15:13.810
to była gra dla zabawy.

334
00:15:13.950 --> 00:15:14.970
Jest wiele momentów,

335
00:15:15.070 --> 00:15:16.290
które rozśmieszają

336
00:15:16.290 --> 00:15:17.030
w tej książce,

337
00:15:17.170 --> 00:15:17.470
ale też,

338
00:15:17.490 --> 00:15:18.490
które wzruszają.

339
00:15:18.850 --> 00:15:19.690
Towarzyszymy jej

340
00:15:19.690 --> 00:15:20.890
w miłościach,

341
00:15:20.950 --> 00:15:21.730
w rozstaniach,

342
00:15:21.810 --> 00:15:22.550
w cierpieniach,

343
00:15:22.550 --> 00:15:24.590
w pożegnaniach różnych ważnych osób,

344
00:15:24.770 --> 00:15:25.110
ale to,

345
00:15:25.150 --> 00:15:26.610
co na przykład bardzo bawi,

346
00:15:26.850 --> 00:15:28.610
to właśnie obraz epoki,

347
00:15:28.730 --> 00:15:29.990
chociażby mody.

348
00:15:30.290 --> 00:15:30.930
Taki cytat.

349
00:15:31.370 --> 00:15:33.130
Doradzałbym zgolić brwi

350
00:15:33.130 --> 00:15:35.210
i narysować łuki wyżej.

351
00:15:35.610 --> 00:15:35.950
Dodał.

352
00:15:36.170 --> 00:15:37.470
Rzęsy ma pani dobre,

353
00:15:37.630 --> 00:15:39.030
tylko mocno wytuszować.

354
00:15:39.170 --> 00:15:40.350
Jak pomyślimy dziś,

355
00:15:40.430 --> 00:15:41.050
żeby kobiety

356
00:15:41.050 --> 00:15:42.910
sobie depilowały brwi,

357
00:15:43.090 --> 00:15:44.370
żeby narysować je wyżej,

358
00:15:44.530 --> 00:15:45.430
to wydaje nam się to

359
00:15:45.430 --> 00:15:46.770
po prostu niemożliwe,

360
00:15:46.950 --> 00:15:48.030
a kiedyś tak było.

361
00:15:48.210 --> 00:15:48.810
Tak było,

362
00:15:48.930 --> 00:15:49.810
to jest cały urok

363
00:15:49.810 --> 00:15:51.150
tych minionych epok.

364
00:15:51.150 --> 00:15:52.850
Nie tylko depilowały brwi,

365
00:15:52.910 --> 00:15:54.950
żeby narysować cieniutkie kreseczki,

366
00:15:55.010 --> 00:15:55.970
ale rysowały sobie

367
00:15:55.970 --> 00:15:57.690
za pomocą specjalnych form,

368
00:15:57.710 --> 00:15:58.690
takie usta,

369
00:15:58.990 --> 00:15:59.430
serca.

370
00:15:59.530 --> 00:16:00.290
To trochę wcześniej,

371
00:16:00.430 --> 00:16:01.910
bo to w międzywojniu akurat.

372
00:16:02.070 --> 00:16:02.890
Bardzo się cieszę,

373
00:16:03.030 --> 00:16:04.530
jeśli udało się to oddać.

374
00:16:04.610 --> 00:16:05.590
Fajne było też to

375
00:16:05.590 --> 00:16:06.590
w przypadku

376
00:16:06.590 --> 00:16:07.910
Joanny Chmielewskiej,

377
00:16:07.990 --> 00:16:08.810
jako bohaterki,

378
00:16:08.970 --> 00:16:10.630
że łatwo się z nią utożsamić.

379
00:16:10.770 --> 00:16:11.810
Była taką kobietą,

380
00:16:11.970 --> 00:16:13.890
która miała typowe problemy,

381
00:16:13.970 --> 00:16:15.170
jakie mamy my wszystkie,

382
00:16:15.390 --> 00:16:16.450
czyli na przykład

383
00:16:16.450 --> 00:16:18.210
te okropne włosy,

384
00:16:18.250 --> 00:16:19.630
które się nie dały ułożyć,

385
00:16:19.630 --> 00:16:21.090
jeżeli się nie dopilnowało

386
00:16:21.090 --> 00:16:21.770
ich po umyciu,

387
00:16:21.790 --> 00:16:23.710
to wyglądały jakoś tam koszmarnie,

388
00:16:23.790 --> 00:16:25.130
ciągle trzeba było je układać,

389
00:16:25.190 --> 00:16:26.150
męczyć się z nimi.

390
00:16:26.310 --> 00:16:27.210
A w ogóle rozwiązaniem

391
00:16:27.210 --> 00:16:27.850
była peruka,

392
00:16:27.970 --> 00:16:28.410
to też coś,

393
00:16:28.410 --> 00:16:29.530
co było dość popularne

394
00:16:29.530 --> 00:16:30.630
w latach siedemdziesiątych.

395
00:16:30.730 --> 00:16:31.310
Teraz już o tym

396
00:16:31.310 --> 00:16:32.370
w ogóle nie myślimy,

397
00:16:32.490 --> 00:16:33.310
nie pamiętamy,

398
00:16:33.490 --> 00:16:34.930
ale też jej zmagania

399
00:16:34.930 --> 00:16:36.110
z nadwagą.

400
00:16:36.230 --> 00:16:37.450
To też jest taka rzecz

401
00:16:38.210 --> 00:16:39.010
bliska kobietom.

402
00:16:39.130 --> 00:16:40.870
To, że lubiła ładne stroje,

403
00:16:40.990 --> 00:16:42.310
że jednak to podążanie

404
00:16:42.310 --> 00:16:42.910
za modą

405
00:16:42.910 --> 00:16:44.110
było takie widoczne.

406
00:16:44.190 --> 00:16:44.670
Wydaje mi się,

407
00:16:44.710 --> 00:16:45.790
że to stwarza też

408
00:16:45.790 --> 00:16:46.750
taką postać bliską,

409
00:16:47.270 --> 00:16:48.530
po prostu bliską nam.

410
00:16:48.530 --> 00:16:50.330
Nigdy nie być rozsądną,

411
00:16:50.750 --> 00:16:52.070
nigdy nie zostawić

412
00:16:52.070 --> 00:16:53.010
bałaganu w domu

413
00:16:53.010 --> 00:16:54.550
i nigdy nie wychodzić

414
00:16:54.550 --> 00:16:55.270
za mąż.

415
00:16:55.410 --> 00:16:56.370
To trzy postanowienia

416
00:16:56.370 --> 00:16:57.430
Joanny Chmielewskiej.

417
00:16:57.570 --> 00:16:58.550
Skąd się one wzięły?

418
00:16:58.690 --> 00:17:00.050
To już Państwo przeczytają

419
00:17:00.050 --> 00:17:00.870
w książce.

420
00:17:01.110 --> 00:17:02.330
Które z tych postanowień,

421
00:17:02.470 --> 00:17:03.850
patrząc na życie pisarki,

422
00:17:03.950 --> 00:17:04.950
lubi Pani najbardziej?

423
00:17:05.450 --> 00:17:06.390
Powinnam powiedzieć,

424
00:17:06.490 --> 00:17:08.230
że nigdy nie być rozsądną,

425
00:17:08.350 --> 00:17:10.110
dlatego, że to się jej sprawdzało.

426
00:17:10.350 --> 00:17:11.750
Ile kradź podeszła

427
00:17:11.750 --> 00:17:12.530
do sprawy racjonalnie

428
00:17:13.310 --> 00:17:14.210
i zrobiła tak,

429
00:17:14.210 --> 00:17:15.130
jak powinno się zrobić,

430
00:17:15.210 --> 00:17:16.530
to zawsze coś nie wypaliło.

431
00:17:16.530 --> 00:17:18.390
A kiedy mówiła sama pisarze,

432
00:17:18.490 --> 00:17:20.430
ta decyzja jest tak absurdalnie

433
00:17:20.430 --> 00:17:21.330
niewykonalna,

434
00:17:21.450 --> 00:17:23.010
że w tym właśnie upatruje

435
00:17:23.010 --> 00:17:24.810
możliwości jej sukcesu.

436
00:17:25.090 --> 00:17:26.210
I to się sprawdzało.

437
00:17:26.290 --> 00:17:27.690
Ale ja bardzo lubię to,

438
00:17:27.870 --> 00:17:29.050
żeby nigdy nie zostawiać

439
00:17:29.050 --> 00:17:30.190
bałaganu w domu.

440
00:17:30.410 --> 00:17:31.730
Zachęcam do przeczytania

441
00:17:31.730 --> 00:17:32.450
dlaczego.

442
00:17:32.830 --> 00:17:33.710
A myślę,

443
00:17:33.950 --> 00:17:36.610
że to jest taka

444
00:17:36.610 --> 00:17:38.630
bardzo właśnie codzienna,

445
00:17:39.410 --> 00:17:40.530
bardzo kobieca,

446
00:17:40.690 --> 00:17:42.970
bardzo ludzka decyzja.

447
00:17:42.970 --> 00:17:44.790
Niełatwo mnie zabić.

448
00:17:44.950 --> 00:17:47.290
Bardzo Państwu tę książkę polecamy.

449
00:17:47.570 --> 00:17:49.250
Bohaterką audycji kulturalnych

450
00:17:49.250 --> 00:17:51.250
była autorka tej biografii,

451
00:17:51.390 --> 00:17:52.870
Pani Katarzyna Droga.

452
00:17:53.070 --> 00:17:54.830
Bardzo dziękuję za to spotkanie.

453
00:17:55.050 --> 00:17:56.050
I ja dziękuję.

454
00:17:56.350 --> 00:17:56.990
Do widzenia.

455
00:17:58.630 --> 00:18:00.550
Audycje kulturalne

456
00:18:00.550 --> 00:18:02.490
w dobrym tonie.

457
00:18:02.490 --> 00:18:02.570
Dziękuje.

458
00:18:03.410 --> 00:18:03.570
Dziękuje.

459
00:18:03.570 --> 00:18:03.610
Dziękuje.