WEBVTT

1
00:00:04.840 --> 00:00:12.500
To są audycje kulturalne, podcast Narodowego Centrum Kultury przy mikrofonie Aleksandra Galant.

2
00:00:12.860 --> 00:00:19.020
Prymityw z Powiśla, Leon Kudła, 1879-1964.

3
00:00:19.420 --> 00:00:25.620
To jest najnowsza wystawa, którą możemy oglądać w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie.

4
00:00:25.780 --> 00:00:29.280
Myślę, że nawet wielu mieszkańców Warszawy, a nawet samego Powiśla,

5
00:00:29.280 --> 00:00:33.480
może nie wiedzieć, kim był Leon Kudła, co cechowało jego twórczość

6
00:00:33.480 --> 00:00:35.940
i z kim ta twórczość najczęściej była porównywana,

7
00:00:36.100 --> 00:00:39.740
ale właśnie dlatego ja do dzisiejszej rozmowy zaprosiłam kuratora tej wystawy,

8
00:00:40.360 --> 00:00:43.060
etnologa Patryka Pawlaczyka. Witam w audycjach kulturalnych.

9
00:00:43.160 --> 00:00:44.140
Dzień dobry, bardzo mi miło.

10
00:00:44.340 --> 00:00:47.340
Zastanawiam się, od której części nazwy tej wystawy zacząć.

11
00:00:47.480 --> 00:00:51.920
Czy Prymityw z Powiśla, czy Leon Kudła, ale może najlepiej zacząć od przedstawienia postaci,

12
00:00:51.940 --> 00:00:55.600
o której będziemy rozmawiać. Tak więc Leon Kudła był rzeźbiarzem.

13
00:00:55.600 --> 00:00:59.860
Był rzeźbiarzem, ale należy pamiętać, że rzeźbiarstwo i sztuka,

14
00:01:00.180 --> 00:01:04.000
tworzenie sztuki czy wytwarzanie rzeźby było dodatkowym zajęciem Leona Kudły.

15
00:01:04.440 --> 00:01:08.380
Leon Kudła, chociaż uważany za jednego z najwybitniejszych artystów ludowych,

16
00:01:08.620 --> 00:01:10.740
większość swojego życia spędził w Warszawie.

17
00:01:11.200 --> 00:01:16.420
I do tego na Powiślu, stąd też nazwa wystawy, zaczął rzeźbić już w Warszawie,

18
00:01:16.540 --> 00:01:19.700
chociaż tak naprawdę ta eskalacja jego twórczości miała miejsce,

19
00:01:19.920 --> 00:01:23.400
gdy odszedł na emeryturę i przeniósł się do Świerży, Górnych.

20
00:01:23.400 --> 00:01:27.440
To jest taka wioska na Kieletczyźnie, gdzie Leon Kudła na emeryturze osiadł

21
00:01:27.440 --> 00:01:29.600
i tam stworzył najwięcej swoich prac.

22
00:01:30.000 --> 00:01:33.720
Natomiast w tym okresie warszawskim prowadził m.in. sklep na Powiślu,

23
00:01:33.820 --> 00:01:37.400
co jest dość ciekawe. Oprócz tego pracował m.in. na poczcie.

24
00:01:37.520 --> 00:01:40.960
Ci z Państwa, którzy są z Powisjo wiedzą, że poczta na Powisju jest tylko jedna.

25
00:01:41.240 --> 00:01:43.640
Mowa oczywiście o poczcie nieopodal Sejmu.

26
00:01:43.980 --> 00:01:46.020
I właśnie na tej poczcie Leon Kudła pracował.

27
00:01:46.020 --> 00:01:50.340
Co cechowało rzeźby Leona Kudu i co sprawiało tym, że tak jak powiedziałeś,

28
00:01:50.480 --> 00:01:54.200
on jest uważany za jednego z najważniejszych przedstawicieli i sztuki ludowej,

29
00:01:54.240 --> 00:01:56.260
ale też tej sztuki nieprofesjonalnej?

30
00:01:56.320 --> 00:01:59.300
Leon Kudła był bardzo często zestawiany z postacią Nikifora.

31
00:01:59.480 --> 00:02:02.840
Należy pamiętać, że czasy powojenne to również zmiana ustroju.

32
00:02:03.180 --> 00:02:06.240
Starano się stworzyć takie postacie artystów wywodzących się z ludu.

33
00:02:06.640 --> 00:02:10.200
Nikifor, jak i sam Leon Kudła, świetnie się do tego nadawali.

34
00:02:10.200 --> 00:02:16.180
O ile Nikifor był niepiśmienny, również był zamknięty w sobie ze względu swój taki pejzaż psychiczny,

35
00:02:16.560 --> 00:02:20.640
tak Leon Kudła bardzo poważnie podszedł do zadania, które przed nim przedstawiono,

36
00:02:20.700 --> 00:02:25.180
a mianowicie do takiego reprezentanta artystów wywodzących się z warstwy chłopskiej,

37
00:02:25.300 --> 00:02:26.620
reprezentanta kultury ludowej.

38
00:02:27.080 --> 00:02:31.940
Jest wiele anegdot. O tym opowiadał Karol Tchorek, a zanim powtarzał Aleksander Jackowski,

39
00:02:32.020 --> 00:02:33.660
zaraz wrócimy do tych dwóch postaci.

40
00:02:33.780 --> 00:02:38.420
Leon Kudła był zapraszany na różnego typu komitety albo zebrania członka zarządu artystów plastyków.

41
00:02:38.420 --> 00:02:43.620
Wcześniej siedziba znajdowała się na Foksal, więc Leon Kudła ze Świerzy Górnych

42
00:02:43.620 --> 00:02:45.100
pokonywał bardzo długą drogę.

43
00:02:45.260 --> 00:02:47.900
Jechał po odnozie dwa dni do samej Warszawy.

44
00:02:47.960 --> 00:02:52.460
Na początku przeprawiał się łodzią przez Pismę, później rozpalał ognisko jakimś PKS-em,

45
00:02:52.580 --> 00:02:57.220
przyjeżdżał do Warszawy, siadał podobno z bardzo taką tęgą i poważną miną

46
00:02:57.220 --> 00:03:01.200
na schodach przy Pałacyku Zamojskich na Foksal, czekał na rozpoczęcie zebrania.

47
00:03:01.340 --> 00:03:03.380
Bardzo często te zebrania były odwoływane.

48
00:03:03.520 --> 00:03:07.580
I ponoć, nie chce mi się w to wierzyć, ale tak podaje Jackowski, niezruszony wracał do domu.

49
00:03:07.580 --> 00:03:11.680
Takich anegdot dotyczących Leona Kudły jest bardzo, bardzo dużo.

50
00:03:11.860 --> 00:03:16.620
Trudno też mówić o nim, nie posługując się pewnego typu kliszami

51
00:03:16.620 --> 00:03:19.000
zaczerpniętymi właśnie z literatury tematu.

52
00:03:19.120 --> 00:03:22.960
Tak naprawdę Aleksander Jackowski, bardzo zasłużona postać dla polskiej etnologii,

53
00:03:23.080 --> 00:03:26.140
szczególnie dla polskiej sztuki ludowej i sztuki nieprofesjonalnej,

54
00:03:26.660 --> 00:03:28.120
bardzo dużo pisał o Kudle.

55
00:03:28.540 --> 00:03:33.180
Trudno jest nam teraz mówić o nim, nie ulegając pewnego typu kliszom,

56
00:03:33.300 --> 00:03:36.180
czy już po prostu takim utrwalonym wyobrażeniem na temat tego artysty.

57
00:03:36.180 --> 00:03:39.400
To jest moje doświadczenie, ale myślę, że mogę nie być w tym odosobniona.

58
00:03:39.560 --> 00:03:42.900
To się też łączy z tą anegdotą, którą przed chwilą powiedziałeś,

59
00:03:43.040 --> 00:03:48.000
że Leon Kudła sprawiał wrażenie takiego odrębnego od świata, który go otaczał.

60
00:03:48.120 --> 00:03:51.660
To znaczy, tak jak wspominałeś, jechał, wykonywał pewien wysiłek,

61
00:03:51.780 --> 00:03:54.520
tutaj ten świat zewnętrzny okazywał się tego w ogóle nie doceniać

62
00:03:54.520 --> 00:03:56.240
i on niewzruszony wracał.

63
00:03:56.240 --> 00:04:01.680
I on w tej Warszawie, na tej poczcie, wykonując takie zupełnie przyziemne zajęcia,

64
00:04:01.840 --> 00:04:06.560
później siadał, rzeźbił i powstawały i świątki, i figurki zwierząt,

65
00:04:06.640 --> 00:04:07.360
figurki ludzi.

66
00:04:07.560 --> 00:04:08.220
Świat zupełnie inny.

67
00:04:08.280 --> 00:04:11.500
Leon Kudła był opisywany jako taka postać stojąca w rozkroku,

68
00:04:11.620 --> 00:04:13.160
w zawieszeniu między dwoma światami,

69
00:04:13.260 --> 00:04:16.240
między tradycyjną kulturą ludową, a nowoczesnością.

70
00:04:16.900 --> 00:04:19.280
Ten prymityw, który pojawia się w tytule wystawy,

71
00:04:19.920 --> 00:04:24.420
tak naprawdę ta kategoria prymitywności była egzotuzująca właśnie postać

72
00:04:24.420 --> 00:04:28.040
Leona Kudły, była bardzo pożądana jako taka metafora inności

73
00:04:28.040 --> 00:04:32.940
przez wielu kolekcjonerów, ale też przez wielu krytyków sztuki ludowej.

74
00:04:33.320 --> 00:04:36.500
Należy pamiętać to, że Antoni Kudła, owszem, pracował na poczcie

75
00:04:36.500 --> 00:04:37.680
i prowadził sklep, jak wspomnieliśmy,

76
00:04:37.740 --> 00:04:40.060
a oprócz tego może trudno mówić o karierze wojskowej,

77
00:04:40.140 --> 00:04:43.640
był po prostu wcielony do wojska i udało mu się odwiedzić kilka kontynentów.

78
00:04:43.920 --> 00:04:47.120
Troszeczkę nie współgra to z tymi historiami o naiwności,

79
00:04:47.120 --> 00:04:50.540
o niezwykłej skromności, życiu takiej blisko natury.

80
00:04:51.000 --> 00:04:54.200
Myślę, że można spokojnie powiedzieć, że Leona Kudła był światowym człowiekiem.

81
00:04:54.340 --> 00:04:57.720
Mało tego, za chwilę przywołamy postać jego syna, Antoniego Kudły,

82
00:04:58.020 --> 00:05:00.040
ale udało mu się wykształcić dzieci.

83
00:05:00.320 --> 00:05:04.420
Jego przedwcześnie zmarły syn Antoni był rokującym artystą,

84
00:05:04.480 --> 00:05:07.400
rokującym malarzem, ukończył Akademię Sztuk Pięknych Zmarłów

85
00:05:07.400 --> 00:05:08.480
przedwcześnie, tragicznie.

86
00:05:08.640 --> 00:05:10.560
Na Czerniakowie po powrocie z Mauhausen

87
00:05:10.560 --> 00:05:14.100
stał się przypadkową ofiarą bójki na Czerniakowie

88
00:05:14.100 --> 00:05:15.260
i zmartł tragicznie.

89
00:05:15.260 --> 00:05:18.420
Było to olbrzymie piętno na Ojców, na Leonie,

90
00:05:18.780 --> 00:05:22.340
ponieważ panowie byli ponoć bardzo ze sobą związani.

91
00:05:22.720 --> 00:05:25.570
Antoni został pochowany na cmentarzu brudnowskim,

92
00:05:26.240 --> 00:05:28.550
gdzie Antoni Kudła wykonał taką bardzo wzruszającą,

93
00:05:29.360 --> 00:05:31.390
monumentalną figurę Chrystusa Ukrzyżowanego.

94
00:05:32.020 --> 00:05:35.920
Obecnie ten obiekt znajduje się w pracowni Karola Tchorka na Smolnej.

95
00:05:36.060 --> 00:05:38.420
Pierwsza wystawa Antoniego Kudły

96
00:05:38.420 --> 00:05:42.320
miała miejsce w 1937 roku na Kredytowej 4,

97
00:05:42.320 --> 00:05:44.120
czyli niedaleko naszego muzeum.

98
00:05:44.220 --> 00:05:45.800
Oczywiście gmach muzeum w pełni,

99
00:05:45.860 --> 00:05:49.880
wtedy zupełnie inne funkcje muzeum etnograficzne miało siedzibę gdzie indziej.

100
00:05:50.300 --> 00:05:53.480
Był to salon Kotterby, był to zakład ramiarski,

101
00:05:53.640 --> 00:05:55.720
ale oprócz tego odbywały się tam wystawy.

102
00:05:55.960 --> 00:05:58.240
I właśnie tam dwaj panowie, ojciec i syn,

103
00:05:58.660 --> 00:06:02.380
Leon Kudła i Antoni mieli pierwszą taką monograficzną wystawę.

104
00:06:02.380 --> 00:06:06.260
Syn Antoni pisał wówczas, że prace jego ojca

105
00:06:06.260 --> 00:06:11.200
są tak naprawdę wyrazem tęsknoty polskiego chłopa za ziemię, za naturą

106
00:06:11.200 --> 00:06:14.020
i są wyrazem chłopskiej wrażliwości.

107
00:06:14.420 --> 00:06:17.120
I zaznaczmy to, że Leon Kudła mieszkał jeszcze w Warszawie

108
00:06:17.120 --> 00:06:18.920
i cały czas tworzył na podwiślu.

109
00:06:24.950 --> 00:06:27.030
Zaciekawiła mnie ta chłopska wrażliwość,

110
00:06:27.130 --> 00:06:30.410
bo na wystawie oglądamy figurki, które wyrzeźbił Leon Kudła.

111
00:06:30.890 --> 00:06:32.550
Wiele z nich cechuje się właśnie taką,

112
00:06:32.650 --> 00:06:34.730
to jest dobrze ujęte, taką chłopską wrażliwością.

113
00:06:34.730 --> 00:06:37.250
Tam są przecież i zwierzęta, i ptaszki.

114
00:06:37.330 --> 00:06:39.770
Pojawia się wiewiórka, mam wrażenie, że ten motyw wiewiórki

115
00:06:39.770 --> 00:06:42.970
został wykorzystany przy tworzeniu wystawy.

116
00:06:43.370 --> 00:06:45.770
Jest też wyeksponowana figurka,

117
00:06:46.010 --> 00:06:47.490
która nawiązuje do tego, o czym mówiłeś,

118
00:06:47.510 --> 00:06:49.050
o niezwykłej więzie ojca i syna,

119
00:06:49.130 --> 00:06:51.330
bo przedstawia syna, Leon Kudły,

120
00:06:51.450 --> 00:06:53.230
który siedzi na krześle, siedzi na fotelu,

121
00:06:53.290 --> 00:06:55.510
a obok niego jest taki, powiedziałbym,

122
00:06:55.570 --> 00:06:57.650
trochę większy niż naturalnie rozmiarów pies.

123
00:06:57.790 --> 00:07:00.050
Naprawdę nie dajmy się nabrać w te narracje,

124
00:07:00.130 --> 00:07:02.110
które właśnie lokują Leon Kudły

125
00:07:02.110 --> 00:07:04.130
właśnie w takim zamkniętym, magicznym świecie

126
00:07:04.130 --> 00:07:05.890
natury, chłopskiej wyobraźni.

127
00:07:06.030 --> 00:07:08.430
Dlaczego? O tym niewiele osób wie,

128
00:07:08.570 --> 00:07:09.970
ale na przykład twórczyślona Kudły

129
00:07:09.970 --> 00:07:11.870
wcale nie była zaakceptowana przez wieś,

130
00:07:11.970 --> 00:07:13.150
czyli przez społeczeństwo wiejskie,

131
00:07:13.210 --> 00:07:15.270
a mowa tutaj o świerszach górnych,

132
00:07:15.330 --> 00:07:17.090
tam gdzie tworzył najwięcej świąt

133
00:07:17.090 --> 00:07:18.490
i w ogóle figury kultowe,

134
00:07:18.610 --> 00:07:19.950
czy figura frasobliwego,

135
00:07:20.030 --> 00:07:21.190
albo figury Matki Boskiej.

136
00:07:21.390 --> 00:07:22.890
W kulturze, tradycyjnej kulturze budowej

137
00:07:22.890 --> 00:07:24.150
miały funkcje kultowe.

138
00:07:24.270 --> 00:07:25.870
One służyły do modlenia.

139
00:07:26.010 --> 00:07:27.390
Były taką fizyczną inkluzją,

140
00:07:27.470 --> 00:07:29.450
która po prostu służyła do praktyk religijnych.

141
00:07:29.950 --> 00:07:31.530
Leon Kudły miał totalnie świadomość tego,

142
00:07:31.530 --> 00:07:34.130
że rzeźbi tak naprawdę dla odbiorcy miejskiego,

143
00:07:34.250 --> 00:07:35.350
dla koneserów z miasta,

144
00:07:35.470 --> 00:07:36.410
dla krytyków sztuki,

145
00:07:36.490 --> 00:07:37.830
którzy właśnie pragnęli,

146
00:07:37.930 --> 00:07:39.410
pożądali tej prymitywności.

147
00:07:39.850 --> 00:07:41.050
Oczywiście według siebie

148
00:07:41.050 --> 00:07:42.870
fiorowywał im rzetelne prace,

149
00:07:43.370 --> 00:07:45.850
natomiast to przez odbiorców miejskich.

150
00:07:45.950 --> 00:07:48.350
Jego rzeźby były uważane za prymitywne

151
00:07:48.350 --> 00:07:50.370
i przez to inne i bardzo ciekawe.

152
00:07:50.450 --> 00:07:52.190
Powiedziałeś coś, co bardzo mnie zastanowiło,

153
00:07:52.270 --> 00:07:53.630
mianowicie, że on wiedział,

154
00:07:53.650 --> 00:07:54.550
dla kogo tworzy.

155
00:07:54.690 --> 00:07:56.190
I to jest moje kolejne pytanie.

156
00:07:56.610 --> 00:07:57.870
Dlaczego on tworzył?

157
00:07:57.930 --> 00:07:58.690
Dlaczego on rzeźbił?

158
00:07:58.690 --> 00:08:00.790
Wydaje mi się, że takim przełomowym momentem

159
00:08:00.790 --> 00:08:02.450
była tragiczna śmierć syna,

160
00:08:02.570 --> 00:08:04.150
bo po tym wydarzeniu

161
00:08:04.150 --> 00:08:06.550
on się już w całości oddał rzeźbieniu.

162
00:08:06.630 --> 00:08:08.590
On już przestał pracować zawodowo,

163
00:08:08.690 --> 00:08:10.550
skończyła się historia z pocztą, ze sklepem.

164
00:08:10.670 --> 00:08:12.350
To była taka próba jakiegoś odcięcia się,

165
00:08:12.470 --> 00:08:12.910
zapomnienia,

166
00:08:12.990 --> 00:08:13.910
czy też tak jak mówisz,

167
00:08:13.910 --> 00:08:15.450
próba dotarcia do kogoś?

168
00:08:15.730 --> 00:08:16.570
Możemy gdybać.

169
00:08:16.670 --> 00:08:18.070
Na pewno twórczość Leona Kudły

170
00:08:18.070 --> 00:08:19.770
wynikała z jego wewnętrznej potrzeby.

171
00:08:19.830 --> 00:08:20.470
To jest oczywiste.

172
00:08:20.590 --> 00:08:21.330
Inaczej nie ma sztuki,

173
00:08:21.390 --> 00:08:22.010
nie ma artystów.

174
00:08:22.130 --> 00:08:23.150
Sztuka musi się rodzić

175
00:08:23.150 --> 00:08:24.570
z wewnętrznej potrzeby.

176
00:08:24.570 --> 00:08:26.010
Ale nie ukrywajmy,

177
00:08:26.130 --> 00:08:28.650
że Leon Kudła też prowadził dalej życie.

178
00:08:28.830 --> 00:08:29.630
Wybudował dom,

179
00:08:29.730 --> 00:08:30.870
na który musiał zarobić.

180
00:08:30.950 --> 00:08:31.870
Ożenił się ponownie.

181
00:08:31.950 --> 00:08:32.750
Chociaż nie miał już dzieci,

182
00:08:32.890 --> 00:08:34.410
po prostu stworzył nową rodzinę.

183
00:08:34.490 --> 00:08:35.950
I najprościej w świecie zarabiał,

184
00:08:36.070 --> 00:08:37.190
sprzedając swoje prace.

185
00:08:37.370 --> 00:08:38.790
Na wystawie możemy zobaczyć

186
00:08:38.790 --> 00:08:40.370
kilka bardzo podobnych przedstawień.

187
00:08:40.450 --> 00:08:42.710
Jest figura postać Chrystusa Frasobliwego.

188
00:08:43.450 --> 00:08:45.170
Na samej wystawie możemy ją zobaczyć

189
00:08:45.170 --> 00:08:46.590
przynajmniej w czterech odsłonach.

190
00:08:46.710 --> 00:08:47.590
Te rzeczyby są inne,

191
00:08:47.910 --> 00:08:50.390
jednak powstały w ramach pewnego kanonu.

192
00:08:50.530 --> 00:08:51.270
Podobnie ptaki.

193
00:08:51.270 --> 00:08:52.790
Styl kudły był bardzo łatwy

194
00:08:52.790 --> 00:08:55.090
i nadal jest bardzo łatwy do rozpoznania,

195
00:08:55.150 --> 00:08:55.670
bo te ptaki,

196
00:08:55.770 --> 00:08:56.970
zresztą opisywał je Jackowski,

197
00:08:57.110 --> 00:08:58.270
zresztą monumentalne,

198
00:08:58.550 --> 00:09:00.690
ciężkie, bardzo duże, toporne.

199
00:09:01.090 --> 00:09:02.570
One są też bardzo chłodne w dotyku,

200
00:09:02.650 --> 00:09:03.370
co jest bardzo ciekawe.

201
00:09:03.450 --> 00:09:04.610
O tym też pisze Jackowski.

202
00:09:04.730 --> 00:09:06.170
Chodzi oczywiście o bryłę

203
00:09:06.170 --> 00:09:08.030
i duże formaty tych figur,

204
00:09:08.110 --> 00:09:08.870
ale również materiał,

205
00:09:08.930 --> 00:09:10.090
z którego zostały stworzone,

206
00:09:10.210 --> 00:09:11.490
czyli rzeźbo topolowe.

207
00:09:11.630 --> 00:09:12.670
Chciałam cię zapytać

208
00:09:12.670 --> 00:09:13.690
o takie rozróżnienie,

209
00:09:13.770 --> 00:09:15.110
bo pojawiały się w naszej rozmowie

210
00:09:15.110 --> 00:09:16.710
trzy pojęcia, trzy określenia.

211
00:09:16.810 --> 00:09:18.310
Mianowicie sztuka naiwna,

212
00:09:18.450 --> 00:09:19.170
sztuka prymitywna

213
00:09:19.170 --> 00:09:20.530
i sztuka nieprofesjonalna.

214
00:09:20.650 --> 00:09:22.810
Czy to są wyrażenia tożsame,

215
00:09:22.850 --> 00:09:24.450
czy mówimy o różnych nurtach,

216
00:09:24.550 --> 00:09:25.770
różnych kierunkach w sztuce?

217
00:09:25.870 --> 00:09:27.570
Bardzo polecam Państwu książkę,

218
00:09:27.710 --> 00:09:29.830
która pojawiała się w 2021 roku.

219
00:09:29.910 --> 00:09:31.570
Jest to książka Ewy Klekot,

220
00:09:31.670 --> 00:09:33.130
Kłopoty z kulturą ludową.

221
00:09:33.470 --> 00:09:34.730
Tam Ewa Klekot właśnie porusza

222
00:09:34.730 --> 00:09:36.330
problematykę sztuki ludowej

223
00:09:36.330 --> 00:09:38.550
i terminologii z nią związanej

224
00:09:38.550 --> 00:09:39.570
w chwili obecnej,

225
00:09:40.050 --> 00:09:41.570
używanie słowa prymitywne,

226
00:09:41.730 --> 00:09:42.570
jest nacechowane.

227
00:09:42.750 --> 00:09:44.310
To jest taki bardzo ciężki ładunek.

228
00:09:44.390 --> 00:09:46.130
Możemy je odczytywać pejoratywnie.

229
00:09:46.230 --> 00:09:47.710
Z powodu prymitywne,

230
00:09:47.710 --> 00:09:49.570
jeszcze w latach siedemdziesiątych,

231
00:09:49.690 --> 00:09:51.170
było zwykłym słowem opisowym

232
00:09:51.170 --> 00:09:52.790
i właśnie tyczyło się bardzo często

233
00:09:52.790 --> 00:09:54.290
sztuki nieprofesjonalnej,

234
00:09:54.410 --> 00:09:55.230
sztuki innej,

235
00:09:55.530 --> 00:09:57.890
działalności artystów drugiego obiegu.

236
00:09:58.010 --> 00:09:59.850
W tej kategorii prymitywności

237
00:09:59.850 --> 00:10:01.390
upatrywano inności,

238
00:10:01.550 --> 00:10:02.390
czyli tej odrębności,

239
00:10:02.530 --> 00:10:03.450
czyli tego, co etnologia

240
00:10:03.450 --> 00:10:04.590
najbardziej interesuje.

241
00:10:04.590 --> 00:10:06.670
Twórczość Leona Kudły możemy poznać

242
00:10:06.670 --> 00:10:07.930
też trochę od drugiej strony,

243
00:10:08.050 --> 00:10:09.950
mianowicie od strony warsztatu jego pracy,

244
00:10:10.050 --> 00:10:11.750
bo ten warsztat na wystawie

245
00:10:11.750 --> 00:10:13.950
w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie

246
00:10:13.950 --> 00:10:14.970
także się znalazł.

247
00:10:15.030 --> 00:10:15.430
To prawda.

248
00:10:15.670 --> 00:10:17.130
Na wystawie prezentujemy

249
00:10:17.130 --> 00:10:18.290
warsztat Leona Kudły.

250
00:10:18.510 --> 00:10:19.750
Jest to warsztat zakupiony

251
00:10:19.750 --> 00:10:20.930
przez naszych pracowników.

252
00:10:21.010 --> 00:10:21.930
W latach 60-tych

253
00:10:21.930 --> 00:10:23.390
pochodzi on ze Świerży Górnych,

254
00:10:23.450 --> 00:10:24.250
czyli z miejscowości

255
00:10:24.250 --> 00:10:25.090
na Kielerczyźnie,

256
00:10:25.150 --> 00:10:26.030
gdzie Leon Kuda

257
00:10:26.030 --> 00:10:26.950
spędził ostatnie lata

258
00:10:26.950 --> 00:10:28.910
i co jest bardzo ciekawe,

259
00:10:29.050 --> 00:10:30.470
elementy tego warsztatu,

260
00:10:30.790 --> 00:10:31.890
różnego typu narzędzia,

261
00:10:31.890 --> 00:10:32.850
dłuta, ale piłki

262
00:10:32.850 --> 00:10:35.210
są wykonane przez samego Leona Kudły.

263
00:10:35.310 --> 00:10:35.990
Są samoróbkami.

264
00:10:36.270 --> 00:10:37.230
Warsztat prezentuje się

265
00:10:37.230 --> 00:10:38.390
naprawdę wspaniale

266
00:10:38.390 --> 00:10:38.810
i mam nadzieję,

267
00:10:38.910 --> 00:10:39.950
że odwiedzi się nas Państwo,

268
00:10:40.070 --> 00:10:41.050
żeby raz zapoznać się

269
00:10:41.050 --> 00:10:41.970
z współcześcią Leona Kudły,

270
00:10:41.990 --> 00:10:42.350
ale właśnie,

271
00:10:42.410 --> 00:10:44.190
żeby ten specjalny obiekt zobaczyć.

272
00:10:44.350 --> 00:10:45.830
Na wystawie znajduje się

273
00:10:45.830 --> 00:10:47.030
jeszcze jeden mebel

274
00:10:47.030 --> 00:10:47.890
w takim, można powiedzieć,

275
00:10:48.030 --> 00:10:49.090
jej centralnym punkcie.

276
00:10:49.670 --> 00:10:51.330
To jest szafa stara,

277
00:10:51.450 --> 00:10:52.390
szafa malowana szafa,

278
00:10:52.750 --> 00:10:53.970
ale chyba także w jej przypadku

279
00:10:53.970 --> 00:10:55.950
nie do końca można się dać zwieść

280
00:10:55.950 --> 00:10:56.830
wrażeniu, jakie robi.

281
00:10:56.890 --> 00:10:58.730
Jest to szafa dziewiętastowieczna,

282
00:10:58.810 --> 00:10:59.470
bardzo piękna,

283
00:10:59.590 --> 00:11:00.950
szafa w takim trochę ludowym

284
00:11:00.950 --> 00:11:02.250
masteru pochodzi ona

285
00:11:02.250 --> 00:11:03.930
z pracowni Karola Tchorka.

286
00:11:04.310 --> 00:11:05.730
Zresztą była eksponowana

287
00:11:05.730 --> 00:11:06.830
na kilku innych wystawach

288
00:11:06.830 --> 00:11:07.510
nie tak dawno temu,

289
00:11:07.570 --> 00:11:08.350
bo kilka lat temu

290
00:11:08.350 --> 00:11:09.410
miała swoją odsłonę

291
00:11:09.410 --> 00:11:11.190
na wystawie w Zachęcie

292
00:11:11.190 --> 00:11:12.190
w ramach ekspozycji

293
00:11:12.190 --> 00:11:13.490
Polska, Kraj Folkloru.

294
00:11:13.590 --> 00:11:14.610
Mówiono o tej szafie,

295
00:11:14.690 --> 00:11:15.650
że jest to archiwum

296
00:11:15.650 --> 00:11:16.590
Karola Tchorka,

297
00:11:16.870 --> 00:11:18.010
archiwum prac Kudły

298
00:11:18.010 --> 00:11:18.950
z jego pracowni.

299
00:11:19.430 --> 00:11:20.310
Faktycznie tak jest,

300
00:11:20.450 --> 00:11:21.470
ale okazało się,

301
00:11:21.590 --> 00:11:22.170
że szafa,

302
00:11:22.170 --> 00:11:23.050
chociaż jak najbardziej

303
00:11:23.050 --> 00:11:24.330
pochodzi z jego pracowni,

304
00:11:24.450 --> 00:11:26.090
to niestety nigdy nie widziała

305
00:11:26.090 --> 00:11:27.610
na oczy ani Karola Tchorka,

306
00:11:27.670 --> 00:11:28.590
ani Leona Kudły.

307
00:11:28.590 --> 00:11:30.270
Została ona zakupiona

308
00:11:30.270 --> 00:11:31.530
przez syna Karola Tchorka

309
00:11:31.530 --> 00:11:32.490
i Kathy Benthal,

310
00:11:32.930 --> 00:11:33.510
którzy stworzyli

311
00:11:33.510 --> 00:11:34.250
pewnego typu,

312
00:11:34.270 --> 00:11:34.950
można powiedzieć,

313
00:11:35.050 --> 00:11:35.590
instalację.

314
00:11:35.730 --> 00:11:36.750
Po prostu rzeźby kudły,

315
00:11:37.030 --> 00:11:37.870
ludowe rzeźby kudły

316
00:11:37.870 --> 00:11:39.150
bardzo współgrały

317
00:11:39.150 --> 00:11:39.990
według ich odczuć

318
00:11:39.990 --> 00:11:40.650
estetycznych

319
00:11:40.650 --> 00:11:41.790
właśnie z tą szafą

320
00:11:41.790 --> 00:11:43.010
i te prace zostały tam

321
00:11:43.010 --> 00:11:43.670
umieszczone.

322
00:11:43.770 --> 00:11:44.410
Bardzo ciekawe,

323
00:11:44.510 --> 00:11:45.750
ponieważ ukazuje nam,

324
00:11:45.790 --> 00:11:47.310
jak łatwo możemy dać się

325
00:11:47.310 --> 00:11:47.810
uwieść

326
00:11:47.810 --> 00:11:48.970
pewnego typu narracją,

327
00:11:49.090 --> 00:11:50.570
a sama ta historia szafy

328
00:11:50.570 --> 00:11:51.450
jest również taką

329
00:11:51.450 --> 00:11:52.630
ostatnią odsłoną

330
00:11:52.630 --> 00:11:53.990
dotyczącą twórczości

331
00:11:53.990 --> 00:11:54.870
Leona Kudły,

332
00:11:54.930 --> 00:11:56.230
ale również właśnie relacji

333
00:11:56.230 --> 00:11:57.790
Kudły z rodziną Tchorków.

334
00:11:57.790 --> 00:11:59.490
Nieodłączną częścią wystawa,

335
00:11:59.630 --> 00:12:01.130
raczej integralną jej częścią

336
00:12:01.130 --> 00:12:02.150
są kolarze,

337
00:12:02.390 --> 00:12:04.250
które towarzyszą ekspozycji.

338
00:12:04.390 --> 00:12:04.810
Te kolarze

339
00:12:04.810 --> 00:12:06.130
zawierają w sobie

340
00:12:06.130 --> 00:12:07.210
elementy kluczowe

341
00:12:07.210 --> 00:12:08.370
dla twórczości

342
00:12:08.370 --> 00:12:09.130
Leona Kudły,

343
00:12:09.230 --> 00:12:10.390
ale także jego wizerunek.

344
00:12:10.530 --> 00:12:11.490
Świetne kolarze

345
00:12:11.490 --> 00:12:12.130
na wystawie,

346
00:12:12.270 --> 00:12:13.470
które są elementem scenografii

347
00:12:13.470 --> 00:12:14.810
i jak gdyby ją dopełniają,

348
00:12:14.910 --> 00:12:16.190
to kolarze autostwa

349
00:12:16.190 --> 00:12:17.250
Magdy Sobolskiej.

350
00:12:17.390 --> 00:12:18.070
Są świetne

351
00:12:18.070 --> 00:12:19.490
i faktycznie wykorzystują

352
00:12:19.490 --> 00:12:20.650
wizerunek Leona Kudły.

353
00:12:20.790 --> 00:12:21.270
Jest to właściwie

354
00:12:21.270 --> 00:12:22.170
kadr filmowy

355
00:12:22.170 --> 00:12:23.570
z filmu dokumentalnego

356
00:12:23.570 --> 00:12:24.870
Kantyczka z drewna.

357
00:12:24.870 --> 00:12:25.870
Jest to film,

358
00:12:26.030 --> 00:12:26.710
który powstał

359
00:12:26.710 --> 00:12:28.990
w 1958 roku.

360
00:12:29.250 --> 00:12:29.990
Co jest ciekawe,

361
00:12:30.090 --> 00:12:31.490
na filmie możemy zobaczyć

362
00:12:31.490 --> 00:12:32.210
te same rzeźby,

363
00:12:32.290 --> 00:12:32.950
które pojawiają się

364
00:12:32.950 --> 00:12:34.570
w przestrzeni ekspozycyjnej.

365
00:12:34.910 --> 00:12:36.330
O czym jest dokładnie film

366
00:12:36.330 --> 00:12:37.530
i jak ukazuje rzeźby

367
00:12:37.530 --> 00:12:38.190
Leona Kudły?

368
00:12:38.370 --> 00:12:38.790
Mam nadzieję,

369
00:12:38.890 --> 00:12:39.470
że odwiedziecie Państwo

370
00:12:39.470 --> 00:12:39.890
wystawę

371
00:12:39.890 --> 00:12:41.390
i przekonacie się osobiście.

372
00:12:41.570 --> 00:12:42.290
I do tego

373
00:12:42.290 --> 00:12:43.490
oczywiście zachęcamy.

374
00:12:43.570 --> 00:12:44.970
Wystawa Prymityw z Powiśla

375
00:12:44.970 --> 00:12:45.730
Leon Kudła

376
00:12:45.730 --> 00:12:49.310
do 1879-1964

377
00:12:49.310 --> 00:12:52.030
do 11 lutego przyszłego roku

378
00:12:52.030 --> 00:12:53.470
jest dostępna

379
00:12:53.470 --> 00:12:55.410
w Państwowym Muzeum Etnograficznym

380
00:12:55.410 --> 00:12:55.950
w Warszawie,

381
00:12:56.030 --> 00:12:57.570
a dzisiaj opowiedział o niej

382
00:12:57.570 --> 00:12:58.510
Patryk Pawlaczek,

383
00:12:58.750 --> 00:13:00.050
kurator wystawy.

384
00:13:00.150 --> 00:13:00.910
Dziękuję Państwu.

385
00:13:00.910 --> 00:13:04.270
Audycje kulturalne

386
00:13:04.270 --> 00:13:06.270
w dobrym tonie.