WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.550 --> 00:00:09.630
Dzień dobry Państwu, Anna Karna. Witam w audycjach kulturalnych.

3
00:00:09.890 --> 00:00:14.190
Dziś zapraszamy do Kordegardy, Galerii Narodowego Centrum Kultury,

4
00:00:14.410 --> 00:00:19.630
gdzie wieczorem odbędzie się wernisaż wystawy pod tytułem Jan Szczepkowski, Państwowiec.

5
00:00:19.750 --> 00:00:24.030
Twórczość tego wybitnego rzeźbiarza będzie można oglądać już od jutra w galerii,

6
00:00:24.150 --> 00:00:29.030
a o ekspozycji rozmawiać będę z jej kuratorką, panią Agnieszką Bebłowską-Bednarkiewicz.

7
00:00:29.810 --> 00:00:30.330
Dzień dobry.

8
00:00:30.330 --> 00:00:32.190
Dzień dobry, dzień dobry Państwu.

9
00:00:32.350 --> 00:00:37.610
Dziś porozmawiamy o sztuce, która powstawała pomiędzy I a II wojną światową,

10
00:00:37.710 --> 00:00:42.750
a był to dla polskiej sztuki czas wielkiego ożywienia, ale zacznijmy może od tego,

11
00:00:42.890 --> 00:00:48.030
że artystom i tej właśnie sztuce wyznaczono bardzo ważne zadanie wtedy.

12
00:00:48.390 --> 00:00:55.850
Tak, proszę sobie wyobrazić, 1918 rok Polska odzyskuje niepodległość, ogromny entuzjazm, ogromny.

13
00:00:55.850 --> 00:01:06.970
Pojawiają się nowe instytucje państwowe i pokolenia z trzech zaborów, pokolenia, które czekały na tą odzyskaną wolność, na niepodległość Polski,

14
00:01:07.170 --> 00:01:10.090
nagle muszą stać się jednym tworem państwowym.

15
00:01:10.090 --> 00:01:21.910
To jest niesłychanie trudne. Jest młode państwo, które nie ma pieniędzy, natomiast jest pobudzone wielkim entuzjazmem do tworzenia nowej państwowości, ale w tym też nowej kultury.

16
00:01:21.910 --> 00:01:28.150
Dawniej twórcy polscy działali pod zaborami. My ich nazywamy oczywiście Polakami, że oni tworzyli polską kulturę,

17
00:01:28.250 --> 00:01:32.270
tak jak na przykład słynny Jan Matejko, którego wystawę dopiero co pożegnaliśmy.

18
00:01:32.450 --> 00:01:37.110
Natomiast to był już zupełnie nowy czas. Weszliśmy w dwudziestolecie międzywojenne.

19
00:01:37.250 --> 00:01:46.970
To jest XX wiek, wiek wielkich nurtów awangardowych w sztuce, które się ciągną jeszcze od tego przełomu XIX-XX wiek.

20
00:01:46.970 --> 00:01:52.730
To są naprawdę bardzo istotne zmiany w sztuce, które dotykają oczywiście artystów pochodzenia polskiego.

21
00:01:52.810 --> 00:02:02.610
I tutaj nagle tworzy się zupełnie nowy byt państwowy i twórcy wiedzą doskonale, że muszą dać pewnego rodzaju oprawę temu, co chcą stworzyć.

22
00:02:02.730 --> 00:02:10.650
Że to nie może być sam budynek, ale budynek opatrzony też dekoracją, która po pierwsze nie będzie się nikomu kojarzyła z wcześniejszymi zaborcami.

23
00:02:10.830 --> 00:02:16.890
Też trzeba pamiętać, że Warszawa, która stała się stolicą Polski, była wcześniej w zaborze rosyjskim.

24
00:02:16.970 --> 00:02:25.170
Bardzo dużo rzeczy, które potem zostały zniszczone, nawiązywało do takiej wschodniej stylistyki, do prawosławia.

25
00:02:25.350 --> 00:02:28.950
Tutaj, gdzie mamy Plac Piłsudskiego, był ogromny zbór Aleksandra.

26
00:02:29.210 --> 00:02:32.610
Później Pałac Staszica, którego też podziwiam jego budowlę.

27
00:02:32.670 --> 00:02:36.870
On był cały w dekoracji właśnie takiej typowo rosyjskiej.

28
00:02:37.050 --> 00:02:40.190
Mowę te państwo chciało zaznaczyć, że już jest odrębnym bytem.

29
00:02:40.190 --> 00:02:51.310
Wobec tego poszukiwało stylu, który będzie odpowiadał i na potrzeby nowoczesności ludzi, którzy mieszkali w tym właśnie okresie, czy żyli w tym okresie dwudziestolecia międzywojennego.

30
00:02:51.310 --> 00:02:55.570
A z drugiej strony to włożyć taki polski znak wartości.

31
00:02:55.770 --> 00:02:59.210
I tutaj znakomitą osobą się okazał właśnie Jan Szczepkowski.

32
00:02:59.390 --> 00:03:06.110
Bardzo znany i lubiany rzeźbiarz krakowski, który po pierwszej wojnie światowej przyjechał do Warszawy.

33
00:03:06.110 --> 00:03:08.570
Zamieszkał w domu teściów w Milanówku.

34
00:03:08.750 --> 00:03:13.450
Tam też przyjechał razem z żoną, młodą aktorką i maleńką córeczką.

35
00:03:13.730 --> 00:03:21.070
I nagle się okazało, że właśnie bardzo dobrze odpowiada na te zapotrzebowanie nowego stylu.

36
00:03:21.470 --> 00:03:26.150
Jan Szczepkowski miał 42 lata, kiedy skończyła się pierwsza wojna światowa.

37
00:03:26.410 --> 00:03:28.110
Czyli był naprawdę dojrzałym twórcą.

38
00:03:28.250 --> 00:03:29.770
Miał wypracowany własny styl.

39
00:03:29.970 --> 00:03:35.190
Oprócz tego, że był uczniem Konstantego Laszczki, wybitnego profesora z Akademii Krakowskiej.

40
00:03:35.190 --> 00:03:41.730
Również dostał stypendium w Paryżu, gdzie na pewno zwiedzał pracownię Burdela,

41
00:03:41.990 --> 00:03:44.630
ale też prawdopodobnie był jego uczniem.

42
00:03:44.790 --> 00:03:47.410
Burdel z kolei był uczniem Augusta Rodena.

43
00:03:47.570 --> 00:03:52.470
Także ten taki modernistyczny nurt rzeźby europejskiej był mu bardzo dobrze znany.

44
00:03:52.570 --> 00:03:56.770
Paryż był wtedy też takim wielkim tyglem wszystkich możliwych nurtów w sztuce.

45
00:03:56.770 --> 00:04:00.250
Między innymi ekspresjonizm i kubizm, fowizm.

46
00:04:00.350 --> 00:04:03.930
To były wszystkie nurty, które Szczepkowski bardzo dobrze znał.

47
00:04:03.930 --> 00:04:11.450
Po jakie inspiracje w takim razie sięgał Szczepkowski, tworząc swój właśnie indywidualny język artystyczny?

48
00:04:11.590 --> 00:04:15.470
To jest bardzo ciekawe, dlatego że właśnie ten dojrzały, modernistyczny twórca

49
00:04:15.470 --> 00:04:19.950
nagle zmienia miejsce zamieszkania, czyli z Krakowa przenosi się do Warszawy

50
00:04:19.950 --> 00:04:22.010
i zmienia zupełnie diametralnie styl.

51
00:04:22.010 --> 00:04:30.370
Korzystając z tego, czego się nauczył, a przede wszystkim bardzo twórczo przerabiając właśnie fowistyczne nurty i kubistyczne,

52
00:04:30.690 --> 00:04:36.690
sięga również po elementy sztuki ludowej, szczególnie po estetykę Podhala.

53
00:04:36.990 --> 00:04:40.650
I tutaj też musimy jeszcze wrócić do jeszcze wcześniejszych lat jego edukacji,

54
00:04:41.210 --> 00:04:45.810
a mianowicie Szczepkowski skończył Państwową Szkołę Przemysłu Drzewnego w Zakopanem.

55
00:04:45.810 --> 00:04:54.040
To były lata 80. XIX wieku i właśnie w Zakopanem poznał nie tylko sztukę Podhala,

56
00:04:54.670 --> 00:04:58.550
która była rzeczywiście bardzo inspirująca dla wielu polskich artystów,

57
00:04:58.690 --> 00:05:01.710
ale też osobiście poznał Stanisława Witkiewicza Ojca,

58
00:05:01.870 --> 00:05:05.690
który był jednym z prekursorów szukania z polskiego stylu narodowego.

59
00:05:05.910 --> 00:05:12.090
I Szczepkowski mając te doświadczenia z Podhala, umiejętność znakomitą snycerki,

60
00:05:12.090 --> 00:05:15.250
on rzeczywiście świetnie czuł i rozumiał drewno,

61
00:05:15.570 --> 00:05:18.630
ale też właśnie znając współczesne kierunki w sztuce,

62
00:05:18.870 --> 00:05:26.150
był jednym z artystów, którzy zostali zaproszeni do słynnej wystawy w Paryżu w 1925 roku.

63
00:05:26.490 --> 00:05:30.170
I tam Szczepkowski stworzył kapliczkę polską.

64
00:05:30.330 --> 00:05:37.030
Cały pawilon był pomysłem wybitnego, myślę, że też pewnego rodzaju wizjonera,

65
00:05:37.190 --> 00:05:38.510
Jerzego Warchałowskiego.

66
00:05:38.510 --> 00:05:43.850
To on był komisarzem tego pawilonu i on rzeczywiście zebrał wokół siebie osoby,

67
00:05:44.050 --> 00:05:47.490
które mogły stworzyć coś, co będzie bardzo polskie.

68
00:05:47.590 --> 00:05:51.170
Tam były i Stryjeńska Zofia tworzyła swoje freski,

69
00:05:51.390 --> 00:05:53.910
był i Henryk Kuna ze swoim słynnym rytmem

70
00:05:53.910 --> 00:05:56.630
i oczywiście Jan Szczepkowski z kapliczką.

71
00:05:56.710 --> 00:05:58.950
Ta kapliczka zrobiła gigantyczną furorę.

72
00:05:59.110 --> 00:06:02.070
To był rzeczywiście zupełnie inny styl z snycerki,

73
00:06:02.130 --> 00:06:04.430
do której byli wcześniej przyzwyczajeni ludzie.

74
00:06:04.430 --> 00:06:09.130
Z jednej strony bardzo zakorzeniony w tradycji i to właśnie w tradycji Podhala,

75
00:06:09.250 --> 00:06:13.310
z drugiej strony operujący niezwykle śmiałymi cięciami, skosami.

76
00:06:13.570 --> 00:06:15.580
Cała ta kapliczka była niesłychanie dynamiczna.

77
00:06:16.150 --> 00:06:19.030
Szczepkowski dostał zresztą za to Grand Prix w Paryżu.

78
00:06:19.150 --> 00:06:21.890
No i zaczęła się też wielka międzynarodowa kariera.

79
00:06:21.890 --> 00:06:26.950
Dążeniem moim od szeregu lat jest dać rzeźbie taką formę,

80
00:06:27.170 --> 00:06:29.830
na którą zawsze słońce świeci.

81
00:06:29.970 --> 00:06:33.270
Tak o tej pracy mówił właśnie Jan Szczepkowski.

82
00:06:33.390 --> 00:06:35.510
Proszę wyjaśnić nam myślenie artysty,

83
00:06:35.590 --> 00:06:40.690
bo sam artysta przyznawał, że to co właśnie powiedział brzmi trochę śmiesznie.

84
00:06:40.810 --> 00:06:42.390
Trzeba się jeszcze trochę cofnąć.

85
00:06:42.510 --> 00:06:47.070
Właśnie do czasu I wojny światowej Szczepkowski został powołany do wojska.

86
00:06:47.070 --> 00:06:52.190
W roku 1915 brał udział w działaniach wojennych i został bardzo ciężko rany.

87
00:06:52.270 --> 00:06:55.130
Już nigdy w życiu nie doszedł do pełnej sprawności.

88
00:06:55.290 --> 00:06:56.770
Musiał się podpierać laską.

89
00:06:56.870 --> 00:07:00.790
Jak sięgamy do jego zdjęć z okresu I wojny światowej,

90
00:07:01.070 --> 00:07:04.990
widać, że ten czas to był oznaczony wielką traumą.

91
00:07:05.190 --> 00:07:06.890
On był rzeczywiście zmieniony.

92
00:07:07.110 --> 00:07:10.490
Dzisiaj byśmy powiedzieli, że ma zespół stresu połózowego.

93
00:07:10.710 --> 00:07:13.970
On później, ponieważ był niezdolny dalej do służby wojskowej,

94
00:07:14.230 --> 00:07:16.790
został skierowany do takiego specjalnego oddziału,

95
00:07:16.790 --> 00:07:19.790
które się zajmowało tworzeniem cmentarzysk wojskowych

96
00:07:19.790 --> 00:07:21.530
i tam tworzył nowe kapliczki.

97
00:07:21.630 --> 00:07:23.930
Ja myślę, że to do czego piję, to jest właśnie,

98
00:07:23.950 --> 00:07:28.010
żeby ten czas tego wielkiego smutku, wielkich tragedii

99
00:07:28.010 --> 00:07:31.650
zostawić się gdzieś z boku i zanurzyć się w ten entuzjazm

100
00:07:31.650 --> 00:07:34.670
związany z odtworzeniem państwa polskiego.

101
00:07:34.750 --> 00:07:35.910
I to jest te słońce, myślę.

102
00:07:36.050 --> 00:07:40.470
Czy ta kapliczka zatem stała się pewnym symbolem polskiego art deco?

103
00:07:40.570 --> 00:07:43.450
To jest na pewno jedna z najsłynniejszych rzeczy,

104
00:07:43.710 --> 00:07:45.970
która bardzo dobrze to pokazuje,

105
00:07:45.970 --> 00:07:50.750
ale całe dwudziestolecie wojenne było pełne wybitnych artystów

106
00:07:50.750 --> 00:07:51.790
art decoskich.

107
00:07:52.110 --> 00:07:54.150
To był styl przede wszystkim bardzo nowoczesny,

108
00:07:54.190 --> 00:07:58.350
dlatego że art deco jest nurtem w sztuce powszechnym.

109
00:07:58.430 --> 00:08:00.870
On objął wszystkie możliwe kontynenty,

110
00:08:01.070 --> 00:08:03.350
ale w Polsce on miał taki właśnie szczepkowski,

111
00:08:03.470 --> 00:08:05.350
mu nadał taki bardzo polski rys,

112
00:08:05.430 --> 00:08:07.170
właśnie związany z tą snycerką

113
00:08:07.170 --> 00:08:09.410
i z elementami kultury ludowej,

114
00:08:09.550 --> 00:08:12.350
który bardzo umiejętnie wplatał w swoje dzieła.

115
00:08:12.350 --> 00:08:15.770
Salon paryski miał pokazywać, że Polska istnieje,

116
00:08:15.910 --> 00:08:17.450
że jest odrębnym narodem.

117
00:08:17.630 --> 00:08:21.190
To właśnie także miał symbolizować projekt Szczepkowskiego

118
00:08:21.190 --> 00:08:24.310
i warto dodać, że ta kapliczka została zakupiona

119
00:08:24.310 --> 00:08:25.730
przez rząd francuski.

120
00:08:25.810 --> 00:08:27.550
Tak, to prawda, została zakupiona,

121
00:08:27.670 --> 00:08:29.690
ale dla Szczepkowskiego to oznaczało,

122
00:08:29.810 --> 00:08:32.790
że po prostu posypały się też międzynarodowe zamówienia.

123
00:08:32.910 --> 00:08:35.190
Ale oczywiście nie tylko międzynarodowe zamówienia,

124
00:08:35.250 --> 00:08:38.290
dlatego że Szczepkowski tworzył bardzo wiele rzeczy

125
00:08:38.290 --> 00:08:40.650
właśnie dla tworzącego się młodego państwa.

126
00:08:40.650 --> 00:08:43.690
I tutaj wracamy do tytułu naszej wystawy

127
00:08:43.690 --> 00:08:46.410
Państwowiec, bo on był państwowcem z przekonania.

128
00:08:46.550 --> 00:08:48.010
On był człowiekiem dojrzałym,

129
00:08:48.170 --> 00:08:50.350
który po prostu nie mógł uwierzyć w swoje szczęście,

130
00:08:50.410 --> 00:08:52.850
że w jego pokoleniu akurat udało się

131
00:08:52.850 --> 00:08:53.790
tą Polskę odzyskać.

132
00:08:54.330 --> 00:08:56.770
Był wielkim miłośnikiem Józefa Piłsudskiego.

133
00:08:57.610 --> 00:08:59.730
On, mimo tego, że był już ciężko ranny

134
00:08:59.730 --> 00:09:01.150
i do końca nie wydobrzał,

135
00:09:01.230 --> 00:09:04.150
brał udział w 1918 roku

136
00:09:04.150 --> 00:09:07.490
już jako żołnierz Wojska Polskiego.

137
00:09:07.490 --> 00:09:12.150
Również w trakcie walk z bolszewikami w 1920 roku

138
00:09:12.150 --> 00:09:14.790
on również był zmobilizowany

139
00:09:14.790 --> 00:09:16.350
i też brał w nich udział.

140
00:09:16.530 --> 00:09:19.350
Więc ta miłość do Józefa Piłsudskiego

141
00:09:19.350 --> 00:09:21.970
brała się też z etosu polskiego żołnierza

142
00:09:21.970 --> 00:09:23.750
i tego odzyskiwania niepodległości

143
00:09:23.750 --> 00:09:25.310
właśnie też w czynie zbrojnym.

144
00:09:25.470 --> 00:09:27.490
I te młodziutkie państwo polskie,

145
00:09:27.590 --> 00:09:29.590
które nie miało bardzo dużo pieniędzy,

146
00:09:29.770 --> 00:09:31.490
ale już wiedzieli pomysłodawcy

147
00:09:32.210 --> 00:09:33.670
tworzenia różnych budynków,

148
00:09:33.710 --> 00:09:36.130
że one muszą mieć taki swój własny styl,

149
00:09:36.130 --> 00:09:39.150
który ma powodować i poczucie dumy

150
00:09:39.150 --> 00:09:41.630
Polaków czy obywateli polskich,

151
00:09:41.790 --> 00:09:44.510
ale też poczucie odrębności.

152
00:09:44.850 --> 00:09:46.730
To miało działać też na wspólnotę narodową,

153
00:09:46.770 --> 00:09:48.270
żeby oni wiedzieli, że są i nowocześni

154
00:09:48.790 --> 00:09:50.930
i tworzą coś zupełnie odrębnego.

155
00:09:51.050 --> 00:09:53.450
Dlatego to są właśnie takie bardzo specyficzne

156
00:09:53.450 --> 00:09:55.550
te realizacje, które on zrobił.

157
00:09:55.650 --> 00:09:57.270
To, co pokazujemy w Kordegardzie,

158
00:09:57.390 --> 00:09:59.210
to są modele realizacji,

159
00:09:59.310 --> 00:10:01.730
które on zrobił na potrzeby Sejmu RP.

160
00:10:01.730 --> 00:10:04.530
To był projekt architektoniczny

161
00:10:04.530 --> 00:10:07.590
bardzo znanego architekta Kazimierza Skórewicza.

162
00:10:07.810 --> 00:10:09.250
I Szczepkowski dostał,

163
00:10:09.250 --> 00:10:11.990
i to rzeczywiście dostał bez konkursu,

164
00:10:12.130 --> 00:10:15.080
możliwość zrobienia takiej dekoracji plastycznej

165
00:10:15.390 --> 00:10:18.160
wokół kolumnady zewnętrznej rotundy.

166
00:10:18.450 --> 00:10:19.970
To było normalnie dostępne

167
00:10:19.970 --> 00:10:22.350
dla osób przechodzących wiejską

168
00:10:22.350 --> 00:10:23.450
i mogli rzucić okiem.

169
00:10:23.570 --> 00:10:25.630
Teraz drzewa zupełnie zasłoniły

170
00:10:25.630 --> 00:10:27.130
cały ten fryzz Szczepkowskiego,

171
00:10:27.350 --> 00:10:29.050
który okazało się,

172
00:10:29.050 --> 00:10:31.490
że przetrwał II wojnę światową.

173
00:10:31.590 --> 00:10:33.370
I to jest jeszcze ten autentyczny fryz

174
00:10:33.370 --> 00:10:35.050
Szczepkowskiego przedwojenny.

175
00:10:35.170 --> 00:10:37.730
Natomiast myślę, że wielu z Państwa zdziwi się,

176
00:10:37.870 --> 00:10:40.370
widząc na naszej wystawie

177
00:10:40.370 --> 00:10:42.750
trzy wspaniałe zupełnie plakiety.

178
00:10:42.870 --> 00:10:44.910
To też są modele gipsowe

179
00:10:44.910 --> 00:10:46.830
realizacji z lat 30.

180
00:10:47.270 --> 00:10:49.790
A mianowicie to są fragmenty ryzalitu

181
00:10:49.790 --> 00:10:52.730
na Banku Gospodarstwa Krajowego,

182
00:10:52.950 --> 00:10:55.650
który znajduje się w Alejach Jerozolimskich,

183
00:10:55.650 --> 00:10:57.150
blisko Ronda de Gaulle'a.

184
00:10:57.150 --> 00:10:58.850
Przechodzimy tam prawie codziennie,

185
00:10:58.930 --> 00:10:59.770
to może niektórzy,

186
00:10:59.930 --> 00:11:01.770
ale w każdym razie na pewno każdy z Państwa

187
00:11:01.770 --> 00:11:03.290
tam bywał i to oglądał.

188
00:11:03.390 --> 00:11:05.930
I my pokazujemy fragmenty supraporty,

189
00:11:06.050 --> 00:11:07.210
czyli dokładnie to,

190
00:11:07.290 --> 00:11:09.030
co jest nad drzwiami wejściowymi.

191
00:11:09.210 --> 00:11:11.290
Natomiast jeżeli Państwo będą przechodzili

192
00:11:11.290 --> 00:11:12.650
Alejami Jerozolimskimi,

193
00:11:12.750 --> 00:11:14.070
na pewno warto zobaczyć

194
00:11:14.070 --> 00:11:16.290
boczne fragmenty tego portyku,

195
00:11:16.490 --> 00:11:18.190
które też są wypełnione

196
00:11:18.190 --> 00:11:19.150
płaskorzeźbami,

197
00:11:19.290 --> 00:11:21.110
które się wznoszą pionowo.

198
00:11:21.290 --> 00:11:23.970
I to, co jest pewnego rodzaju ciekawostką,

199
00:11:23.970 --> 00:11:27.250
a mianowicie, że Szczepkowski tutaj przemyślał

200
00:11:27.250 --> 00:11:30.950
nie tylko o całą koncepcję plastyczną

201
00:11:30.950 --> 00:11:31.870
i realizację,

202
00:11:31.970 --> 00:11:34.010
ale nawet dobranie kamienia,

203
00:11:34.210 --> 00:11:36.470
który był właśnie wydobywany w Polsce,

204
00:11:36.890 --> 00:11:39.510
który jest typowym dla tego rejonu,

205
00:11:39.610 --> 00:11:41.950
jest również takim jego myśleniem właśnie,

206
00:11:42.030 --> 00:11:43.670
żeby to było tutaj rodzime,

207
00:11:43.830 --> 00:11:46.450
dlatego, że Polacy są w stanie stworzyć coś,

208
00:11:46.510 --> 00:11:48.310
co jest niezwykle nowoczesne

209
00:11:48.310 --> 00:11:49.530
i niezwykle nośne.

210
00:11:49.610 --> 00:11:51.270
Wróćmy na chwilę do Piłsudskiego.

211
00:11:51.270 --> 00:11:53.490
Ten szacunek do marszałka

212
00:11:53.490 --> 00:11:55.870
także zawarł właśnie w swojej sztuce.

213
00:11:56.090 --> 00:11:56.710
Tak, rzeczywiście.

214
00:11:57.070 --> 00:11:59.530
W ogóle jak umarł marszałek w 1935 roku,

215
00:11:59.690 --> 00:12:02.890
Szczepkowski był przy zdejmowaniu maski gipsowej.

216
00:12:03.010 --> 00:12:04.950
Jest już taki zapomniany zwyczaj,

217
00:12:05.150 --> 00:12:06.690
kiedy zdejmowano właśnie zmarłym

218
00:12:06.690 --> 00:12:08.170
ich ostatni wyraz twarzy.

219
00:12:08.250 --> 00:12:09.410
I Szczepkowski wtedy był.

220
00:12:09.530 --> 00:12:11.710
Musiało być to dla niego niezwykłe przeżycie.

221
00:12:11.790 --> 00:12:13.610
On naprawdę autentycznie był

222
00:12:13.610 --> 00:12:15.110
w żałobie po marszałku,

223
00:12:15.250 --> 00:12:18.730
ale jako jeden z ważniejszych rzeźbiarzy tego okresu

224
00:12:18.730 --> 00:12:21.850
wziął naturalnie udział w słynnym konkursie,

225
00:12:21.950 --> 00:12:22.990
który został rozpisany,

226
00:12:23.090 --> 00:12:25.210
żeby uczcić właśnie pamięć marszałka.

227
00:12:25.350 --> 00:12:27.890
To miał być takie ogromne założenie

228
00:12:27.890 --> 00:12:29.770
pomnikowo-urbanistyczne

229
00:12:29.770 --> 00:12:31.150
na placu na rozdrożu.

230
00:12:31.270 --> 00:12:34.110
Projekt zyskał bardzo wysokie zresztą oceny.

231
00:12:34.250 --> 00:12:35.430
No nie został zrealizowany.

232
00:12:35.590 --> 00:12:36.830
Potem całe to założenie,

233
00:12:36.930 --> 00:12:38.130
no przerwała wojna,

234
00:12:38.250 --> 00:12:40.190
więc już nigdy do tego nie wracano.

235
00:12:40.310 --> 00:12:43.010
Natomiast my pokazujemy dwie rzeczy.

236
00:12:43.010 --> 00:12:45.290
Koncepcję łuku triumfalnego,

237
00:12:45.690 --> 00:12:47.210
który również miał być zawarty

238
00:12:47.210 --> 00:12:49.770
w tym projekcie Kuczci Marszałka

239
00:12:49.770 --> 00:12:53.050
oraz jedną z bardzo wielu koncepcji

240
00:12:53.050 --> 00:12:54.330
postaci marszałka.

241
00:12:54.450 --> 00:12:56.150
Tak wydaje mi się bardzo ciekawa,

242
00:12:56.230 --> 00:12:59.490
bo to jest taka postać w szynelu wojskowym,

243
00:12:59.610 --> 00:13:00.990
w tej typowej Maciejówce,

244
00:13:01.170 --> 00:13:02.610
ale ona nie ma w sobie nic

245
00:13:02.610 --> 00:13:04.330
z jakiejś takiej ogromnej wielkości,

246
00:13:04.370 --> 00:13:06.590
którą pamiętamy chociażby z Majstrowicza,

247
00:13:06.730 --> 00:13:08.630
konny portret całościowy.

248
00:13:08.730 --> 00:13:10.710
Natomiast tutaj jest rzeczywiście taki

249
00:13:10.710 --> 00:13:12.990
raczej zamyślony, bardziej idący

250
00:13:12.990 --> 00:13:15.870
w kierunku mędrca niż wielkiego wojownika,

251
00:13:16.030 --> 00:13:17.670
ale bardzo piękny ten model.

252
00:13:18.050 --> 00:13:20.150
Natomiast jeżeli chodzi o łuk triumfalny,

253
00:13:20.230 --> 00:13:21.950
to też jest bardzo ciekawa historia,

254
00:13:22.110 --> 00:13:23.770
dlatego że ten łuk triumfalny

255
00:13:23.770 --> 00:13:26.810
był w takiej twórczej wyobraźni Szczepkowskiego

256
00:13:26.810 --> 00:13:28.730
jeszcze wykorzystywany po wojnie.

257
00:13:28.870 --> 00:13:30.190
Bo po wojnie Szczepkowski,

258
00:13:30.310 --> 00:13:32.550
który przetrwał całą wojnę w Milanówku,

259
00:13:32.810 --> 00:13:34.430
od razu się Szczepkowski włączył

260
00:13:34.430 --> 00:13:36.230
do odbudowy stolicy

261
00:13:36.230 --> 00:13:38.230
i naprawdę czynnie brał udział

262
00:13:38.230 --> 00:13:40.610
w różnego rodzaju projektach,

263
00:13:40.710 --> 00:13:42.010
które właśnie miały służyć

264
00:13:42.010 --> 00:13:43.990
przywrócenie Warszawy blasku,

265
00:13:44.070 --> 00:13:45.410
która była totalnie zrujnowana.

266
00:13:45.590 --> 00:13:48.470
Między innymi on robił renowację fryzu

267
00:13:48.470 --> 00:13:51.950
Sejmu RP, z tym, że jego część była autentyczna.

268
00:13:52.110 --> 00:13:53.530
Natomiast druga część fryzu,

269
00:13:53.650 --> 00:13:55.130
która była stworzona przez

270
00:13:55.130 --> 00:13:56.610
Jana Antoniego Biernackiego,

271
00:13:56.730 --> 00:13:58.170
została zupełnie zniszczona.

272
00:13:58.330 --> 00:13:59.990
Szczepkowski właśnie ten fryz

273
00:13:59.990 --> 00:14:01.570
Biernackiego odnawiał.

274
00:14:01.690 --> 00:14:03.690
I co może też jest ciekawostką,

275
00:14:03.810 --> 00:14:05.950
bo to jest ta część od strony

276
00:14:05.950 --> 00:14:09.050
nie wiejskiej, tylko od strony parkingu.

277
00:14:09.050 --> 00:14:11.110
Na fryzie tym znalazła się

278
00:14:11.110 --> 00:14:12.650
podobizna Piłsudskiego,

279
00:14:12.910 --> 00:14:14.570
którą Szczepkowski odnowił,

280
00:14:14.670 --> 00:14:17.150
która przez cały czas czasu stalinizmu

281
00:14:17.150 --> 00:14:20.470
w Polsce, cały czas tam nieruszona została.

282
00:14:20.610 --> 00:14:22.570
To była plakieta w ogóle poświęcona

283
00:14:22.570 --> 00:14:23.810
Legionom Polskim.

284
00:14:23.930 --> 00:14:25.830
I to jest rzeczywiście takie mała rzecz,

285
00:14:25.910 --> 00:14:28.490
do której się Szczepkowski również przyczynił.

286
00:14:28.550 --> 00:14:31.070
Ale wracając do łuku triumfalnego,

287
00:14:31.310 --> 00:14:33.350
Szczepkowski jeszcze dwa razy próbował

288
00:14:33.350 --> 00:14:36.250
ten łuk triumfalny stworzyć i zbudować.

289
00:14:36.250 --> 00:14:39.850
To miało być po kolei ofiarą właśnie

290
00:14:39.850 --> 00:14:42.550
II wojny światowej, potem czynu zbrojnego.

291
00:14:42.730 --> 00:14:44.450
Były takie pomysły, on to próbował

292
00:14:44.450 --> 00:14:47.030
w jakiś sposób jeszcze przekazać,

293
00:14:47.070 --> 00:14:50.230
natomiast to zupełnie było już coś innego.

294
00:14:50.370 --> 00:14:52.390
Szczepkowski mimo tego, że był czynnym

295
00:14:52.390 --> 00:14:54.010
artystą prawie do śmierci,

296
00:14:54.210 --> 00:14:57.210
to jednak ten czas dwudziestolecia wojennego,

297
00:14:57.270 --> 00:14:59.050
to był dokładnie jego czas.

298
00:14:59.190 --> 00:15:01.710
Czas jego najlepszych realizacji,

299
00:15:01.830 --> 00:15:03.870
największych pomysłów,

300
00:15:03.870 --> 00:15:06.390
najbardziej śmiałych, ale równocześnie czas,

301
00:15:06.450 --> 00:15:08.770
w którym on bardzo dobrze rezonował

302
00:15:08.770 --> 00:15:10.010
i ze społeczeństwem,

303
00:15:10.090 --> 00:15:12.430
oraz właśnie z tym tworzącym się nowym państwem.

304
00:15:12.630 --> 00:15:15.350
I przykłady tych najważniejszych realizacji

305
00:15:15.350 --> 00:15:17.810
już od jutra będą mogli państwa oglądać

306
00:15:17.810 --> 00:15:18.830
w Kordegardzie.

307
00:15:19.150 --> 00:15:21.610
Druga wojna światowa była pewną granicą,

308
00:15:21.730 --> 00:15:23.450
jeśli chodzi o tego artystę,

309
00:15:23.670 --> 00:15:26.290
ponieważ po wojnie sztuka jego

310
00:15:26.290 --> 00:15:27.710
nie znalazła odbiorców.

311
00:15:27.950 --> 00:15:32.230
Tak, to jest też tak z tymi twórcami artykowskimi,

312
00:15:32.230 --> 00:15:34.110
którzy w tym stylu tworzyli,

313
00:15:34.210 --> 00:15:35.670
tak jak Magdalena Gross.

314
00:15:36.010 --> 00:15:37.970
Ona także już nie mogła znaleźć się.

315
00:15:38.090 --> 00:15:40.570
Trochę jest tak, że II wojna światowa

316
00:15:40.570 --> 00:15:42.450
zniszczyła społeczeństwo polskie.

317
00:15:42.590 --> 00:15:44.830
Zniszczyła całą tą tkankę społeczną,

318
00:15:45.010 --> 00:15:47.390
która była odbiorcami sztuki

319
00:15:47.390 --> 00:15:48.850
spod znaku Ardeco.

320
00:15:49.010 --> 00:15:50.950
Później tworzyło już to młode pokolenie,

321
00:15:51.090 --> 00:15:53.230
często niemające takiego wykształcenia,

322
00:15:53.370 --> 00:15:54.790
często napływowe,

323
00:15:55.050 --> 00:15:57.470
ale oni już potrzebowali innej estetyki.

324
00:15:57.690 --> 00:15:59.570
Oni też mieli inne doświadczenia.

325
00:15:59.570 --> 00:16:02.230
Oni mieli też doświadczenia tej hekatomby,

326
00:16:02.390 --> 00:16:04.090
którą była II wojna światowa

327
00:16:04.090 --> 00:16:06.010
i chcieli, żeby to była sztuka,

328
00:16:06.150 --> 00:16:07.610
która odpowiada na ich potrzeby.

329
00:16:07.770 --> 00:16:09.750
Dziś twórczość Jana Szczepkowskiego

330
00:16:10.150 --> 00:16:11.890
tak wrosła w architekturę,

331
00:16:11.930 --> 00:16:13.890
że często nawet jej nie zauważamy,

332
00:16:13.930 --> 00:16:15.250
choć mijamy na co dzień.

333
00:16:15.430 --> 00:16:17.290
Warto więc zadrzeć głowę,

334
00:16:17.430 --> 00:16:19.030
żeby przypomnieć sobie tego artysta,

335
00:16:19.110 --> 00:16:20.790
a przede wszystkim warto wpaść do Kordegardy,

336
00:16:21.170 --> 00:16:23.890
żeby zobaczyć to najważniejsze dzieło rzeźbiarza.

337
00:16:24.150 --> 00:16:27.370
Tak, ale też zapraszamy w niedzielę

338
00:16:27.370 --> 00:16:30.010
na spacer po Milanówku śladami Szczepkowskiego.

339
00:16:30.310 --> 00:16:32.070
Także jeżeli Państwo by mieli ochotę,

340
00:16:32.130 --> 00:16:34.270
to o 12 przy stacji Milanówek

341
00:16:34.270 --> 00:16:35.950
się zbieramy i idziemy razem

342
00:16:35.950 --> 00:16:37.990
z znakomitym przewodnikiem

343
00:16:37.990 --> 00:16:39.690
z Milanowskiego Centrum Kultury,

344
00:16:39.830 --> 00:16:41.130
panem Michałem Słowińskim,

345
00:16:41.270 --> 00:16:43.750
który nas oprowadzi śladami Jana Szczepkowskiego.

346
00:16:43.750 --> 00:16:46.170
Do kiedy będziemy mogli oglądać w Kordegardzie

347
00:16:46.170 --> 00:16:47.710
realizację Jana Szczepkowskiego?

348
00:16:47.950 --> 00:16:49.750
To jest wystawa też pomyślana

349
00:16:49.750 --> 00:16:52.270
trochę z okazji 11 listopada,

350
00:16:52.410 --> 00:16:54.690
bo Szczepkowski się wpisuje w ten czas,

351
00:16:54.710 --> 00:16:57.730
w którym pokazujemy właśnie ten entuzjazm

352
00:16:57.730 --> 00:16:59.410
i radość z odzyskanej ojczyzny.

353
00:16:59.530 --> 00:17:01.890
I myślę, że Szczepkowski był dobrym piewcą.

354
00:17:02.090 --> 00:17:04.810
Także wystawa się zamyka 12 listopada.

355
00:17:04.950 --> 00:17:05.350
Tuż po.

356
00:17:05.430 --> 00:17:06.750
Zapraszamy wszystkich Państwa

357
00:17:06.750 --> 00:17:10.310
do Kordegardy Galerii Narodowego Centrum Kultury,

358
00:17:10.310 --> 00:17:13.170
a bohaterką dzisiejszych audycji kulturalnych

359
00:17:13.170 --> 00:17:15.090
była kuratorka ekspozycji,

360
00:17:15.170 --> 00:17:17.730
pani Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz.

361
00:17:17.830 --> 00:17:19.330
Bardzo dziękuję za tę rozmowę.

362
00:17:19.490 --> 00:17:20.710
Dziękuję bardzo. Do widzenia.