WEBVTT

1
00:00:01.200 --> 00:00:05.120
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.640 --> 00:00:10.200
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.

3
00:00:10.740 --> 00:00:15.620
Dziś zabieramy Państwa do świata filmu przedwojennego, w dodatku kina dokumentalnego.

4
00:00:16.100 --> 00:00:23.040
Moimi Państwa gościem jest Michał Pieńkowski, filmograf, pasjonat kina z Filmateki Narodowej Instytutu Audio-Wizualnego.

5
00:00:23.240 --> 00:00:23.680
Dzień dobry.

6
00:00:24.160 --> 00:00:24.580
Dzień dobry.

7
00:00:24.580 --> 00:00:33.220
Publiczność Festiwalu Wschód Kultury Inny Wymiar w Białymstoku miała okazję obejrzeć wyjątkowy film zatytułowany Szkice z Polski.

8
00:00:33.800 --> 00:00:47.240
Film wyreżyserowany i zrealizowany przez belgijskiego podróżnika Morisa Beckerta na podstawie fragmentów nagrań, które zrealizował w Polsce w latach dwudziestych i na początku lat trzydziestych podróżując do naszego kraju.

9
00:00:47.240 --> 00:00:55.420
Przed filmem mieliśmy okazję usłyszeć prelekcje w Pana wykonaniu, a samemu obrazowi towarzyszyła muzyka wykonywana przez zespół Polski Piach.

10
00:00:55.760 --> 00:00:58.420
Bardzo dużo wątków, bardzo dużo pytań wokół tego filmu.

11
00:00:58.780 --> 00:01:04.960
Zacznijmy może od tego, jak to się stało, że my możemy go dziś oglądać, bo jest to stosunkowo nowe odkrycie.

12
00:01:04.960 --> 00:01:16.280
Tak, ten film dosłownie kilka lat temu został odkryty, wcześniej przez dziesięciolecia. Myśmy nawet nie wiedzieli, że coś takiego kiedykolwiek powstało, ponieważ był to film amatorski i w dodatku zrealizowany przez kogoś z zagranicy.

13
00:01:16.500 --> 00:01:22.220
W Polsce on prawdopodobnie nigdy nie był wyświetlany. Wiadomo, że najprawdopodobniej wyświetlany był w Belgii.

14
00:01:22.760 --> 00:01:31.680
No a u nas nie był znany i dopiero kilka lat temu właśnie w Królewskim Archiwum Filmowym w Belgii został odnaleziony przez jedną z naszych koleżanek, sprowadzony do Polski.

15
00:01:31.680 --> 00:01:37.880
No i okazało się, że taki właśnie skarb i taka perełka dopiero dzisiaj po tylu latach mogła użyć światłodzienne.

16
00:01:38.060 --> 00:01:44.640
I bardzo się z tego cieszymy, bo to jest film naprawdę niezwykły, pokazujący właściwie całą Polskę lat międzywojennych.

17
00:01:44.820 --> 00:01:47.860
Wspomniała pani, że ten film został wyreżyserowany przez Morisa Beckerta.

18
00:01:48.040 --> 00:01:53.180
Wydaje mi się, że to nie do końca jest dobre określenie, dlatego że ten film właściwie nie jest wyreżyserowany.

19
00:01:53.180 --> 00:02:04.220
To jest zestaw widoków po prostu z różnych miejsc, z różnych zakątków Polski, z różnych miast, miasteczek, wsi, lasów, rezerwatów, które Moris Beckert odwiedzał.

20
00:02:04.300 --> 00:02:08.620
Natomiast ten film sprawia wrażenie, że on nie jest taką spójną całością.

21
00:02:08.700 --> 00:02:11.700
To są właśnie takie wyrwane fragmenty tych jego podróży.

22
00:02:12.020 --> 00:02:15.600
Dodatkowo one nie do końca są chronologicznie poukładane.

23
00:02:15.760 --> 00:02:20.840
Podczas prac nad tym filmem mieliśmy nawet taki pomysł, żeby uporządkować cały ten materiał,

24
00:02:20.840 --> 00:02:26.360
ale stwierdziliśmy, że jednak to nie będzie dobre wyjście, dlatego że w takiej postaci, w jakiej ten film obecnie się znajduje,

25
00:02:26.420 --> 00:02:30.000
czyli jest to taki troszeczkę miszmasz, on ma bardzo dużo uroku.

26
00:02:30.280 --> 00:02:36.420
To, że w tym filmie niektóre miasta, jak na przykład Warszawę, widzimy kilkakrotnie, to jeszcze bardziej nadaje mu takiej niezwykłości.

27
00:02:36.580 --> 00:02:43.220
Mówił pan wczoraj sporo o tym, na czym polega rekonstrukcja cyfrowa filmów z tego właśnie okresu,

28
00:02:43.280 --> 00:02:47.560
a w jakim stanie była taśma, czy taśmy, na których znalazły się szkice z Polski?

29
00:02:47.560 --> 00:02:53.180
Te taśmy na szczęście były zachowane w bardzo dobrym stanie, chyba właśnie dlatego, że przez te dziesięciolecia one nie były używane.

30
00:02:53.300 --> 00:02:57.180
Taśmy najbardziej zużywają się podczas ich użytkowania, podczas wyświetlania w kinach,

31
00:02:57.260 --> 00:03:01.680
a ponieważ ten film właściwie nie był wyświetlany przez ostatnie kilkadziesiąt lat,

32
00:03:01.780 --> 00:03:06.500
więc na szczęście te taśmy nie były bardzo mocno zniszczone i mimo upływu lat, dość wielu,

33
00:03:06.660 --> 00:03:11.080
ponieważ są to filmy od początku lat dwudziestych do początku lat trzydziestych realizowane,

34
00:03:11.640 --> 00:03:16.460
one zachowały się w bardzo dobrym stanie, także praca nad nimi to właściwie była przyjemność.

35
00:03:16.460 --> 00:03:21.620
Na ile to mogła być wówczas popularna praktyka, by podróżować do innych krajów,

36
00:03:21.760 --> 00:03:27.420
rejestrować tam materiał filmowy i jeszcze w dodatku wygłaszać wykłady na temat swoich wrażeń?

37
00:03:27.500 --> 00:03:29.260
Co wiemy w ogóle o Morrisie Beckertzie?

38
00:03:29.440 --> 00:03:33.220
Morris Beckert był z wykształcenia prawnikiem, przez pewien czas także dyplomatą,

39
00:03:33.300 --> 00:03:37.480
ale przede wszystkim był, tak jak to się w tamtych latach w Polsce określało, przemysłowcem,

40
00:03:37.680 --> 00:03:39.220
czyli po dzisiejszemu biznesmenem.

41
00:03:39.420 --> 00:03:43.640
I to, że on tak często podróżował po Europie i że kilkakrotnie znalazł się w Polsce,

42
00:03:43.640 --> 00:03:49.260
to wynikało właśnie z tego, że odbywał podróże służbowe, podróże biznesowe i w interesach przyjeżdżał do Polski.

43
00:03:49.580 --> 00:03:55.960
No a że do tego był jeszcze zapalonym kinomanem i kręcił filmy amatorskie, bo po prostu takie miał hobby.

44
00:03:56.420 --> 00:03:59.000
Przyjeżdżał do Polski, zresztą nie tylko do Polski, z kamerą.

45
00:03:59.140 --> 00:04:00.680
No i właśnie dzięki temu mamy te filmy.

46
00:04:00.800 --> 00:04:05.690
To nie była dość pokrzechna praktyka, dlatego że w latach międzywojennych, zwłaszcza jeszcze w latach dwudziestych,

47
00:04:06.290 --> 00:04:11.030
filmy i kamery to był jednak towar bardzo, bardzo luksusowy i mało kto mógł sobie pozwolić na to,

48
00:04:11.090 --> 00:04:14.150
żeby tak po prostu kupić kamerę i kręcić filmy na własny użytek.

49
00:04:14.810 --> 00:04:21.250
No a jednak Morris Beckert, ponieważ był tym przemysłowcem, mógł sobie na to pozwolić i brał kamerę ze sobą w te podróże.

50
00:04:21.410 --> 00:04:25.110
I Szkice z Polski to jest film zrealizowany w zdecydowanej większości właśnie w Polsce.

51
00:04:25.430 --> 00:04:30.690
Ale na samym początku jest takie preludium, można powiedzieć, do tego filmu, zatytułowane w drodze do Polski.

52
00:04:30.690 --> 00:04:35.430
I tam widzimy na przykład czechosłowackie wioski tatrzańskie, co jest też niesamowitym unikatem,

53
00:04:35.530 --> 00:04:37.890
bo akurat był tam najprawdopodobniej w niedzielę.

54
00:04:37.930 --> 00:04:40.830
Widzimy tam chłopów od świętnie ubranych, jak idą do kościoła.

55
00:04:40.910 --> 00:04:47.590
To są naprawdę niesamowite i bardzo, bardzo unikalne obrazy, jakich w innych filmach właściwie trudno jest odnaleźć.

56
00:04:47.670 --> 00:04:52.470
Już trudno jest uwierzyć, że to jest materiał zarejestrowany przy okazji podróży biznesowych.

57
00:04:52.930 --> 00:04:54.570
Trudno uwierzyć, że jest to film amatorski.

58
00:04:54.650 --> 00:04:57.330
Po prostu te kompozycje nieraz są naprawdę wyszukane.

59
00:04:57.510 --> 00:04:58.610
Ruch kamery płynny.

60
00:04:58.610 --> 00:05:02.490
Widzimy te ujęcia i od razu wiemy, co one przedstawiają.

61
00:05:02.570 --> 00:05:03.370
Jaki jest ich cel?

62
00:05:03.630 --> 00:05:09.590
Maurice Beckert był wprawdzie amatorem, ale to był na pewno amator, który miał pojęcie, co robi.

63
00:05:09.830 --> 00:05:11.850
Wiedział co nieco o kręceniu filmów.

64
00:05:12.130 --> 00:05:15.490
I ten materiał przez niego zrealizowany to są naprawdę piękne ujęcia.

65
00:05:15.770 --> 00:05:17.590
Bardzo fachowo nakręcone.

66
00:05:17.970 --> 00:05:21.650
Kamera idzie płynnie, powoli, także wszystko dokładnie widać.

67
00:05:22.190 --> 00:05:27.030
Kompozycje tych kadrów są też bardzo, bardzo interesujące, więc ten film jest po prostu piękny.

68
00:05:27.130 --> 00:05:31.370
Kiedy to się dzisiaj ogląda, to jest naprawdę wspaniała, nostalgiczna podróż do lat dwudziestych.

69
00:05:31.490 --> 00:05:36.710
Duża wartość tego filmu nie tylko, myślę, dla miłośników kina, ale także wartość historyczna.

70
00:05:37.030 --> 00:05:38.650
Pewne rzeczy się co prawda nie zmieniły.

71
00:05:38.650 --> 00:05:45.070
Flisacy dalej pływają po Dunajcu, ale w tym filmie zobaczymy wiele obiektów, które dzisiaj już nie istnieją.

72
00:05:45.150 --> 00:05:51.190
I to co chyba jest najciekawsze to, że one stanowią tło dla życia ludzi tamtego czasu.

73
00:05:51.310 --> 00:05:57.810
To znaczy nie widzimy ich jak zazwyczaj w postaci rycin zdjęć, tylko rzeczywiście one są fragmentami tamtejszej rzeczywistości.

74
00:05:57.950 --> 00:06:05.510
I nie myślę tutaj tylko o Warszawie, której poświęcono w tym filmie całkiem sporo miejsca, ale także choćby o Gdyni świeżobudującej się.

75
00:06:05.510 --> 00:06:10.670
Właśnie to jest też niesamowite w tym filmie, że tutaj Morris Beckert bardzo dużo podróżował po Polsce.

76
00:06:10.930 --> 00:06:16.650
I mamy tu zarejestrowane bardzo różne i bardzo wiele różnych zakątków miast, miasteczek, wsi.

77
00:06:17.490 --> 00:06:21.610
Wiele z nich to są nie tylko obiekty, ale w ogóle całe miejsca, które dzisiaj już nie istnieją.

78
00:06:21.650 --> 00:06:24.130
A poza tym cała ta atmosfera, no chociażby te polskie wsie.

79
00:06:24.290 --> 00:06:27.090
No dzisiaj po stu latach wsie wyglądają już zupełnie inaczej.

80
00:06:27.550 --> 00:06:34.370
A takich właśnie sielskich obrazów jak w tym filmie nie ma zbyt wiele na taśmach zachowanych, więc są to naprawdę wielkie unikaty.

81
00:06:34.370 --> 00:06:42.990
Widać tam też zachowanie ludzi na ulicach, no bo oczywiście jest utrwalone wiele miejsc, po prostu z Warszawy czy z innych miast bardzo atrakcyjnych.

82
00:06:43.230 --> 00:06:48.210
Ale w tych miejscach są ludzie i widzimy tam ruch uliczny, widzimy jak ci ludzie są ubrani, jak oni się zachowują.

83
00:06:48.690 --> 00:06:54.630
Bardzo fajne jest to, że w większości tych ujęć widać jak grupa dzieciaków biegnie za nim po prostu i pozuje przed tą kamerą.

84
00:06:54.630 --> 00:07:04.810
W dużych miastach prawdopodobnie dzieci mogły już wiedzieć co to jest kamera, ale tam na wsiach no widać, że one patrzą z zainteresowaniem, bo nie mają pojęcia co się tak naprawdę dzieje i o co chodzi, co ten pan trzyma w rękach i co on z tym wyrabia.

85
00:07:05.110 --> 00:07:10.610
No to jest też taki znak czasów pokazujący zachowanie ludności, której już dawno, dawno nie ma.

86
00:07:10.750 --> 00:07:17.450
A co dla pana było takim największym odkryciem, jakąś ciekawostką, może jakimś detalem, który możemy dojrzeć w tym filmie?

87
00:07:17.450 --> 00:07:22.570
Przede wszystkim to, że są tam zarejestrowane takie miasta, których nie ma na żadnych innych filmach.

88
00:07:22.790 --> 00:07:31.290
Ile Warszawa była miejscem bardzo medialnym, bo właściwie cały przemysł filmowy i cała kinematografia ulokowana była właśnie w Warszawie i większość filmów realizowana była właśnie tu,

89
00:07:31.490 --> 00:07:34.350
to inne miasta na filmach pojawiały się bardzo, bardzo rzadko.

90
00:07:34.550 --> 00:07:39.570
Toruń pojawił się tylko w jednym przedwojennym filmie fabularnym, a tutaj mamy bardzo ciekawe zdjęcia z Torunia.

91
00:07:40.330 --> 00:07:46.590
Łowicz również nieczęsto pojawiał się na filmach, a tutaj mamy bardzo piękne ujęcia z Łowicza i wiele innych miast takich,

92
00:07:46.590 --> 00:07:48.250
których po prostu w innych filmach nie ma.

93
00:07:48.410 --> 00:07:54.750
Także ten film Morisa Beckerta jest naprawdę wielkim unikatem i wielkim skarbem, także dla tych małych, lokalnych społeczności.

94
00:07:54.870 --> 00:07:58.830
Mówił pan o tym zachowaniu ludzi, które możemy w tym filmie obejrzeć.

95
00:07:58.890 --> 00:08:04.330
Dla mnie niezwykłą ciekawostką było to, jak płynnie chodnik zmienia się w ulicę i odwrotnie,

96
00:08:04.370 --> 00:08:08.750
jak ten ruch drogowy tak naprawdę nie jest w żaden sposób określony.

97
00:08:09.090 --> 00:08:14.150
Pomówmy jeszcze o roli ilustracji muzycznej, która od początku towarzyszyła kinu nie memu.

98
00:08:14.150 --> 00:08:22.490
Wydaje mi się, że nie dałoby się, chociaż pewnie dałoby się tylko pytanie, czy byłoby to przyjemne oglądanie niemal 60-minutowego dokumentu bez muzyki.

99
00:08:22.670 --> 00:08:29.630
Muzyka właściwie od samego początku towarzyszyła filmom i to zarówno muzyka na żywo, jak i muzyka nagrywana,

100
00:08:29.730 --> 00:08:36.190
ponieważ już od samego początku istnienia kinematografii wynalazcy dążyli do tego, żeby razem z obrazem nagrywać także dźwięk.

101
00:08:36.190 --> 00:08:43.550
Początkowo było to bardzo trudne albo wręcz niemożliwe, ale eksperymenty z filmami dźwiękowymi były robione już w XIX wieku.

102
00:08:43.710 --> 00:08:51.390
To były dopiero eksperymenty, to się nie przyjęło na szerszą skalę, tak więc najczęściej filmy były ilustrowane muzycznie po prostu przez muzyków, którzy grali na żywo.

103
00:08:52.130 --> 00:08:59.910
Rzeczywiście oglądanie filmów w zupełnej ciszy byłoby bardzo uciążliwe, tym bardziej, że filmów w kinie na ogół nie oglądało się w ciszy.

104
00:08:59.910 --> 00:09:05.510
Dzisiaj jest jednak zupełnie inna kultura zachowania się w kinie, ale te 100 lat temu w kinie było bardzo głośno.

105
00:09:05.710 --> 00:09:14.610
Ludzie się bawili, komentowali, rozmawiali, palili papierosy, jedli różne rzeczy, także w kinach niejednokrotnie panował straszny harmider.

106
00:09:14.910 --> 00:09:22.690
I ta muzyka była nie tylko po to, żeby zilustrować muzycznie ten film i po prostu spotęgować nastrój, ale także, żeby po prostu zagłuszyć ten zgieł w kinie.

107
00:09:22.690 --> 00:09:36.670
Także od samego początku najczęściej pianiści grali do takich filmów, to był taki specjalny rodzaj pianisty nazywany taperem i właściwie w każdym kinie, no jeszcze wypocenki na niemego, stało pianino i to właśnie na nim były filmy ilustrowane.

108
00:09:36.850 --> 00:09:50.030
Ale w większych kinach, w dużych miastach niektóre kina miały swoje zespoły muzyczne albo wręcz całe orkiestry, no to wprawdzie była rzadkość, ale te najbardziej eleganckie kinoteatry, jak to się wcześniej nazywało, miały orkiestry, które grały do tych filmów.

109
00:09:50.030 --> 00:10:02.310
Wczoraj mogliśmy usłyszeć ten film przy akompaniamencie, jeśli mogę to tak nazwać, zespołu Polski Piech. Jestem ciekawa też jak ta muzyka wpływa na odbiór, może jeszcze kiedyś uda mi się ten film zobaczyć z inną muzyką na żywo.

110
00:10:02.870 --> 00:10:12.390
Zapewne odkrycia takie jak właśnie Szkice z Polski dają dużą nadzieję osobom zajmującym się filmem na to, że jeszcze wiele takich pereł jest do odkrycia.

111
00:10:12.890 --> 00:10:22.650
Zdecydowanie tak i na szczęście zaginione filmy nadal się odnajdują, dlatego o tych filmach, które nie zachowały się do dzisiejszego czasu, ja wolę nie mówić o tym, że one się nie zachowały.

112
00:10:22.810 --> 00:10:28.350
Ja wolę używać sformułowania, że one są uznane za zaginione, dlatego, że takie filmy od czasu do czasu się znajdują.

113
00:10:28.370 --> 00:10:33.150
Czasami w całości, czasami jedynie we fragmentach, czasami bardzo mocno zniszczone, czasami w lepszym stanie.

114
00:10:33.830 --> 00:10:39.450
Ale nie tracę nadziei, że te filmy, których dzisiaj nie znamy, że one jeszcze kiedyś gdzieś się odnajdą.

115
00:10:39.450 --> 00:10:47.470
Oby jak najwięcej tych odkryć było, Michał Pieńkowski z Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualnego był dzisiaj moim i Państwa gościem. Bardzo dziękuję.

116
00:10:47.670 --> 00:10:47.910
Dziękuję.
