WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.750 --> 00:00:10.950
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk, słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.

3
00:00:11.470 --> 00:00:18.450
Dziś moim gościem jest profesor Jacek Zydorowicz z Instytutu Kulturoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

4
00:00:18.550 --> 00:00:18.950
Dzień dobry.

5
00:00:19.270 --> 00:00:19.670
Dzień dobry.

6
00:00:20.330 --> 00:00:25.990
Okazją do naszej rozmowy jest ostatni numer kwartalnika naukowego Kultura Współczesna,

7
00:00:25.990 --> 00:00:36.130
którego tematem stały się zagadnienia dotyczące kultury wizualnej, a dokładnie obrazów z różnych względów wykluczonych oraz obrazów wykluczenia.

8
00:00:36.610 --> 00:00:43.110
Temu jak sztuka reaguje na wizualny nadzór przyjrzał się mój gość w artykule zatytułowanym

9
00:00:43.110 --> 00:00:46.770
Monitoring na celowniku. Sztuka w kulturze nadzoru.

10
00:00:47.270 --> 00:00:53.210
Obrazami wykluczonymi byłyby tutaj na przykład obrazy rejestrowane przez system monitoringu,

11
00:00:53.210 --> 00:00:57.830
które często nie wiadomo przez kogo i w jakim celu są gromadzone czy przetwarzane.

12
00:00:58.510 --> 00:01:02.410
I panie profesorze, temu tematowi oczywiście przyglądają się też artyści.

13
00:01:02.690 --> 00:01:08.150
Zacznijmy może od kilku przykładów podjęcia tego tematu wizualnego nadzoru przez artystów.

14
00:01:08.290 --> 00:01:10.770
Może takich przykładów głośniejszych.

15
00:01:11.710 --> 00:01:17.450
Warto by się pozastanawiać faktycznie, co to za przykłady to raz i dlaczego z takiego klucza,

16
00:01:17.450 --> 00:01:24.150
ale czy one były głośne? Na dużą sprawę one nie były jakoś tak bardzo, bardzo mocno skandalizujące wydaje mi się.

17
00:01:24.530 --> 00:01:31.910
Na tyle były zauważalne, że uznałem, że warto im się przyjrzeć, ponieważ jak zacząłem się temu tematowi właśnie głębiej przyglądać,

18
00:01:31.970 --> 00:01:38.350
to się okazało, że jest tego zainteresowania pośród artystów znacznie więcej niż myślałem.

19
00:01:38.350 --> 00:01:43.270
I to z rozmaitych jakby przyczyn artyści się za ten temat biorą.

20
00:01:44.030 --> 00:01:48.890
I jakoś tam sobie podzieliłem nawet te, usiłowałem sobie podzielić te taktyki artystyczne

21
00:01:49.670 --> 00:01:53.610
jakby z takich różnych kluczy, dlaczego się właściwie artyści za to biorą.

22
00:01:53.770 --> 00:01:57.370
Jeden z takich bardziej wyrazistych przykładów, który jest dosyć gęsto przywoływany,

23
00:01:57.910 --> 00:02:05.530
to taka artystka brytyjska Manu Lux zrobiła kiedyś taką bardzo aktywistyczną performance, realizację w Londynie,

24
00:02:05.530 --> 00:02:09.390
jako że gdzieś zafrapowało ją, to zresztą nie tylko ją samą,

25
00:02:09.910 --> 00:02:15.810
że w okolicach Whitehall w Londynie, oczywiście nieopodal Pałacu Westmisterskiego,

26
00:02:16.590 --> 00:02:21.170
nagromadziło się naprawdę setki, ale to setki tych kamer monitoringowych.

27
00:02:21.510 --> 00:02:24.590
No i to gdzieś tam na początku lat 2000.

28
00:02:25.130 --> 00:02:29.910
Równolegnie tam się też pojawiły takie specjalne brytyjskie regulacje prawne,

29
00:02:30.570 --> 00:02:33.750
Serious Organized Crime and Police Act tak zwany.

30
00:02:33.750 --> 00:02:41.650
No i to wszystko zainspirowało artystkę do takiego zrobienia takiego drobiazgowego mappingu tego miejsca

31
00:02:41.650 --> 00:02:46.210
i ponanosiła na mapę wszystkie te kamery, które tam znalazła,

32
00:02:46.270 --> 00:02:49.290
tam chyba z 200 ich chyba naniosła na tę mapkę.

33
00:02:49.990 --> 00:02:54.850
Przyjrzała się im właśnie bliżej i się okazało, że jedna z nich nawet była z tych kamerek niezabezpieczona,

34
00:02:54.970 --> 00:02:58.270
więc każdy kto chciał mógł sobie bezprzewodowo przechwycić ten sygnał.

35
00:02:58.270 --> 00:03:05.110
No i zaczęła tam robić rozmaite akcje, na przykład wyznaczała za pomocą taśmy klejącej na ulicy pola widzenia tych kamer.

36
00:03:05.270 --> 00:03:09.850
Przy tej właśnie kamerze feralnej, którą odnalazła, rozdawała ulotki właśnie z tymi mapami,

37
00:03:10.510 --> 00:03:14.150
właśnie gdzie, w jakich przestrzeniach jesteśmy filmowani.

38
00:03:14.890 --> 00:03:19.650
No i skończyło się to może właśnie tyle skandalem, ile interwencją policji faktycznie,

39
00:03:19.650 --> 00:03:27.110
bo policja się zainteresowała, dlaczego właśnie taka akcja, co ona jako artystka ma tutaj do tego, że jest coś filmowane.

40
00:03:27.250 --> 00:03:34.890
Ona zaczęła odpytywać z kolei policjantów, jak to się dzieje, że tutaj bez niczyjej zgody aż tyle tych kamer.

41
00:03:35.210 --> 00:03:40.770
No i właściwie wszystkiemu temu później też towarzyszył filmik, który gdzieś tam został ukradkiem zrobiony

42
00:03:40.770 --> 00:03:44.210
i nagrany, a między innymi ta i rozmowa z policją.

43
00:03:44.290 --> 00:03:50.030
Także to był taki przykład takiego miejskiego interwencjonizmu artystycznego,

44
00:03:50.690 --> 00:03:57.810
który był szeroko dyskutowany, bo później podejmowali liczni aktywiści ten mapping monitoringu

45
00:03:57.810 --> 00:04:04.570
i były takie namysły, czy aby to nie może przysłużyć się jakimś nie tyle zwykłym obywatelom,

46
00:04:04.670 --> 00:04:10.050
ile na przykład terrorystom, bandytom i tak dalej, którzy po prostu będą w stanie sobie wytyczać

47
00:04:10.050 --> 00:04:15.010
po Londynie ścieżki, tak żeby być niezarejestrowanym, nienagranym.

48
00:04:15.090 --> 00:04:19.390
Także no stąd tutaj gdzieś ewentualny taki cień kontrowersji się pojawił.

49
00:04:19.590 --> 00:04:24.050
Ale to jakby w przestrzeni sztuki nie tylko takie silnie aktywistyczno,

50
00:04:25.030 --> 00:04:27.330
takie zaangażowane projekty się działy.

51
00:04:27.490 --> 00:04:33.130
Może żeby tak z drugiego bieguna coś bardziej zabawnego pokazać, czy opowiedzieć.

52
00:04:33.370 --> 00:04:37.470
To z opowiadaniu sztuki w podcaście to jest trochę jak z opowiadaniem mema w radio.

53
00:04:37.470 --> 00:04:43.500
To trochę słabe, ale myślę, że pewne linki, pewne nazwiska warto sobie gdzieś tam zapamiętać

54
00:04:44.250 --> 00:04:45.690
i ewentualnie prześledzić.

55
00:04:45.830 --> 00:04:50.030
W każdym razie jest taki fajny berliński artysta Julius von Bismarck.

56
00:04:50.270 --> 00:04:55.470
I on tutaj wykorzystał właśnie ten system monitoringu miejskiego w taki przewrotny sposób,

57
00:04:55.870 --> 00:04:59.490
bo jednak w tle gdzieś tak ironicznie i zabawnie się zrobiło.

58
00:05:00.130 --> 00:05:04.330
Ten projekt w 2010 roku, jeśli dobrze pamiętam, miał tytuł Public Face.

59
00:05:04.330 --> 00:05:09.990
No i polegał na tym, że zebrał sygnał z tych miejskich kamer monitoringu.

60
00:05:10.330 --> 00:05:14.750
Wespół z jakimiś tam kolegami od oprogramowania wymyślili taki software,

61
00:05:14.930 --> 00:05:22.030
który sczytywał emocje ludzi, czyli uśmiechy, smutek, tudzież jakieś takie wszystkie nastroje pomiędzy.

62
00:05:22.730 --> 00:05:29.010
No i ten taki uśredniony wynik tych wszystkich sczytanych przez kamery monitoringu twarzy

63
00:05:29.010 --> 00:05:33.750
był wyświetlany, właściwie monitorowany za pomocą takiej gigantycznej emotki,

64
00:05:33.870 --> 00:05:36.830
którą gdzieś tam w takich prestiżowych miejscach instalował.

65
00:05:36.930 --> 00:05:39.370
To był taki wielki, neonowy, taka buźka, emotka,

66
00:05:39.570 --> 00:05:44.390
która pokazywała nastrój mieszkańców, na przykład Lindau w danym momencie.

67
00:05:44.510 --> 00:05:48.550
I to wtedy na latarni morskiej ta buźka się wyświetlała.

68
00:05:48.550 --> 00:05:52.970
To jest takie, mówię o tyle, przedsięwzięcie fajne, warte przywołania,

69
00:05:53.150 --> 00:05:57.910
że przy pomocy niekoniecznie super, super poważnych środków wyrazu

70
00:05:57.910 --> 00:06:01.130
można ciekawe pytania pozadawać.

71
00:06:01.250 --> 00:06:04.910
No właściwie można tu się nawet pokłócić o to, że to jest jakiś taki element

72
00:06:04.910 --> 00:06:09.350
takiej taktyki art-based research, czyli takich właściwie badań społecznych

73
00:06:09.350 --> 00:06:11.370
dokonywanych przez sztukę.

74
00:06:11.550 --> 00:06:14.870
No i przy okazji rodzaj takiego karnawałowego odwrócenia,

75
00:06:14.870 --> 00:06:19.150
gdzie poważne wbrew pozorom tematy są rozbrajane humorem.

76
00:06:19.330 --> 00:06:25.170
Także tu można by jeszcze inne może przykłady takich artystycznych działań.

77
00:06:25.850 --> 00:06:31.070
Ja też sobie na własne potrzeby wymyśliłem taką kategorię takich taktyk artystycznych,

78
00:06:31.210 --> 00:06:35.070
które w jakiś sposób by analizowały, ale też trochę fetyszyzowały

79
00:06:35.070 --> 00:06:37.750
tutaj to zjawisko monitoringu miejskiego.

80
00:06:37.910 --> 00:06:43.630
I tu taka artystka Jill Maggit, Amerykanka, w pewien sposób zaczęła się odnosić

81
00:06:43.630 --> 00:06:47.490
w tych swoich projektach do kategorii wojeryzmu, czyli podglądactwa,

82
00:06:47.590 --> 00:06:50.830
czy typowo ludzkie, czy nieludzkie, takiej parafilii seksualnej w każdym razie,

83
00:06:50.910 --> 00:06:54.850
gdzie tym seksualnym bodźcem jest sam fakt podglądania.

84
00:06:55.190 --> 00:06:58.770
No i ona tu w jednym ze swoich wcześniejszych projektów wymyśliła taką kamerę,

85
00:06:58.870 --> 00:07:01.790
która nie tyle będzie inwigilować ludzi, ile ją samą.

86
00:07:01.890 --> 00:07:06.150
Wymyśliła taki specjalny setup, który instalowała sobie gdzieś na nodze

87
00:07:06.150 --> 00:07:10.850
i de facto ta kamera transmitowała jej części intymne podczas spacerów po mieście.

88
00:07:10.970 --> 00:07:12.910
Gdzieś tam to miasto oczywiście przebłyskiwało,

89
00:07:13.030 --> 00:07:16.070
ale to taki rodzaj właściwie ekshibicjonizmu,

90
00:07:16.230 --> 00:07:19.530
jako takiej taktyki trochę obronnej przed tym podglądactwem.

91
00:07:19.890 --> 00:07:23.450
Dość przewrotny pomysł, ale dość zabawny.

92
00:07:24.150 --> 00:07:27.390
Innym razem na przykład ta sama artystka wybrała się do Wielkiej Brytanii

93
00:07:27.390 --> 00:07:31.070
i wymyśliła taki w Liverpoolu, taki rodzaj performansu.

94
00:07:31.230 --> 00:07:33.610
Skłoniła do współpracy policję tamtejszą,

95
00:07:33.830 --> 00:07:36.250
taki oddział odpowiedzialny za nadzór wizyjny

96
00:07:36.250 --> 00:07:38.530
i jakby wykorzystała tę relację,

97
00:07:38.890 --> 00:07:42.630
takie trochę kolaboracji, w cudzysłowie oczywiście tego terminu używam,

98
00:07:43.050 --> 00:07:46.390
ale polegało to na takim bezgranicznym zaufaniu do tych funkcjonariuszy.

99
00:07:46.530 --> 00:07:48.670
Pomysł był taki, że ona się ubierze w czerwony płaszcz,

100
00:07:48.830 --> 00:07:50.750
żeby była łatwiej rozpoznawalna w tym monitoringu

101
00:07:50.750 --> 00:07:54.090
i za pomocą właśnie tych funkcjonariuszy,

102
00:07:54.170 --> 00:07:57.190
którzy ją widzieli na tym monitoringu, kazała im się nawigować,

103
00:07:57.190 --> 00:07:59.590
zamknęła oczy i spacerowała po mieście,

104
00:07:59.830 --> 00:08:02.830
natomiast na słuchawkach miała głos policjantów,

105
00:08:02.930 --> 00:08:04.890
którzy mówili lekko w prawo, lekko w lewo,

106
00:08:05.430 --> 00:08:07.470
uważaj tramwaj i tak dalej, i tak dalej,

107
00:08:07.570 --> 00:08:12.070
więc taki rodzaj przewrotnego oddania się całkowicie na łaskę

108
00:08:12.070 --> 00:08:14.490
tych, którzy patrzą w jakiś sposób.

109
00:08:15.090 --> 00:08:17.810
Później jakby takie przedłużenie tego performansu,

110
00:08:17.930 --> 00:08:22.090
które miało miejsce, to fakt, że żeby jakby dostać te nagrania oficjalnie,

111
00:08:22.350 --> 00:08:26.390
musiała złożyć 31 bodaj formularzy rozmaitych wniosków

112
00:08:26.390 --> 00:08:31.870
do urzędów wszelakich, żeby na mocy tego wspomnianego wcześniej prawa

113
00:08:31.870 --> 00:08:35.050
się okazuje, że obywatel ma prawo, jeśli gdzieś został zarejestrowany,

114
00:08:35.310 --> 00:08:36.890
ma prawo dostępu do tych nagrań,

115
00:08:37.210 --> 00:08:41.950
no ale to trzeba bardzo cierpliwie o te nagrania aplikować,

116
00:08:41.950 --> 00:08:46.410
więc dzięki temu sukcesowi tych aplikacji, później jako widzowie

117
00:08:46.410 --> 00:08:52.590
mieliśmy okazję oglądać i już po zmontowaniu zapoznać się z tym materiałem.

118
00:08:53.330 --> 00:08:56.530
Myślę, że tych przykładów można by mnożyć mnóstwo do tych taktyk,

119
00:08:56.570 --> 00:09:00.350
które tak sobie roboczo podzieliłem, to myślę, że tych przykładów

120
00:09:00.350 --> 00:09:03.310
pewnie na razie by wystarczyło, nie się by Państwa tutaj zasypać.

121
00:09:03.430 --> 00:09:05.950
Warto zajrzeć do tekstu i pooglądać obrazkami,

122
00:09:06.030 --> 00:09:10.430
albo stosowne linki poklikać, żeby się z tymi pracami pewnie samemu zapoznać.

123
00:09:10.430 --> 00:09:15.090
Wiele innych działań artystycznych przywołał Pan oczywiście w artykule.

124
00:09:15.610 --> 00:09:17.810
Ja może jeszcze wrócę do tego ostatniego przykładu,

125
00:09:17.870 --> 00:09:22.810
bo on też pokazuje, że motywacje stojące za artystami

126
00:09:22.810 --> 00:09:26.130
i właśnie obierane przez nich taktyki są bardzo różne.

127
00:09:26.570 --> 00:09:30.090
Nie zawsze artyści krytykują ten nadzór wizualny.

128
00:09:30.510 --> 00:09:35.290
No zgadza się. Tu myślę, że też byłoby chyba sensownie się

129
00:09:35.290 --> 00:09:38.570
do tego ustosunkować poprzez przykład jakiś,

130
00:09:38.570 --> 00:09:44.610
no bo w jakiś sposób ta sztuka zawsze lubiła się przyglądać rzeczywistości społecznej

131
00:09:44.610 --> 00:09:47.190
i się w niej jakoś tam przeglądać.

132
00:09:47.390 --> 00:09:51.110
Ale tu myślę, że takim dobrym przykładem takiej formacji,

133
00:09:51.250 --> 00:09:54.550
która nie tyle kontestuje samo zjawisko monitoringu

134
00:09:54.550 --> 00:09:58.850
i te wszystkie ograniczenia osobistych wolności, które z niego wynikają,

135
00:09:59.330 --> 00:10:01.510
ale właśnie próbuje taktycznie wykorzystać.

136
00:10:01.510 --> 00:10:05.690
To jest taki kolektyw też brytyjski, Forensic Architecture

137
00:10:05.690 --> 00:10:10.950
i to jest taka ekipa, która z premedytacją właśnie,

138
00:10:11.230 --> 00:10:14.190
to się określa jako media taktyczne to ich działanie,

139
00:10:14.610 --> 00:10:18.670
właśnie z premedytacją wykorzystują wszystkie te zdobycze technik inwigilacyjnych

140
00:10:18.670 --> 00:10:22.610
i one w ich wypadku nie są krytykowane, tylko z premedytacją używane.

141
00:10:22.610 --> 00:10:26.930
Tu ci artyści wkraczają w tak niebezpieczne obszary,

142
00:10:27.070 --> 00:10:29.450
w których właściwie nawet samodziennikarstwo śledztwo

143
00:10:29.450 --> 00:10:33.010
czy inne organy się boją wchodzić czy lękają.

144
00:10:33.810 --> 00:10:36.950
No i ciekawa rzecz jest taka, że efekt tych ich badań,

145
00:10:37.010 --> 00:10:40.450
bo część tych monitoringów pozyskują w rozmaity sposób

146
00:10:40.450 --> 00:10:44.750
bardziej czy mniej legalny, część jest w jakimś tam jednak dostępie.

147
00:10:44.950 --> 00:10:48.670
Te materiały się później pojawiają po obróbce albo w przestrzeniach galeryjnych,

148
00:10:48.670 --> 00:10:52.270
albo z drugiej strony mogą też być materiałem dowodowym

149
00:10:52.270 --> 00:10:55.350
w międzynarodowych trybunałach jakichś karnych,

150
00:10:55.690 --> 00:10:59.030
no bo się okazuje, że tutaj niejaki Eyal Weizmann,

151
00:10:59.110 --> 00:11:01.490
to jest taki lider tego ugrupowania,

152
00:11:01.730 --> 00:11:07.830
jako z pochodzenia Żyd bardzo tutaj się mocno zaangażował mentalnie

153
00:11:07.830 --> 00:11:12.770
w sprawę palestyńską i tutaj w pewne nieprawidłowości nadużycia,

154
00:11:12.930 --> 00:11:15.510
może o tak należałoby powiedzieć, które ze strony

155
00:11:15.510 --> 00:11:18.530
izraelskich służb bezpieczeństwa, czy to wojska, czy policji,

156
00:11:18.670 --> 00:11:22.690
mają miejsce dość nagminnie.

157
00:11:22.850 --> 00:11:27.150
No i korzystając z tego mojtoringu robią właśnie taki międzynarodowy

158
00:11:27.150 --> 00:11:32.130
nagłos rozmaitych akcji, czy będzie to jakieś nielegalne zabójstwo

159
00:11:32.130 --> 00:11:36.270
lidera Hamasu, można powiedzieć z perspektywy Izraela jakoś tam

160
00:11:36.270 --> 00:11:40.330
taktycznie uzasadnione, czy ideologicznie, natomiast w kategoriach

161
00:11:40.330 --> 00:11:42.470
prawa międzynarodowego totalnie nielegalne.

162
00:11:42.470 --> 00:11:48.750
Ostatnio nagłośnili na przykład taki najazd służb izraelskich na siedzibę

163
00:11:48.750 --> 00:11:52.890
takiej w sumie pokojowej bardzo organizacji Al-Haq w miejscowości Ramala

164
00:11:52.890 --> 00:11:57.990
i właściwie to pokazano taki nocny najazd na formację,

165
00:11:58.110 --> 00:12:02.250
na organizację non-profit, która de facto nic nie miała wspólnego

166
00:12:02.250 --> 00:12:05.930
z jakąś tam walką, z jakimś Hamasem, czy z innymi organizacjami

167
00:12:05.930 --> 00:12:09.270
terrorystycznymi, a została wciągnięta na listę takiej organizacji.

168
00:12:09.410 --> 00:12:14.110
No i tu właśnie Weizmann zadziałał. On to nazywa taką odwróconą kryminalistyką.

169
00:12:14.250 --> 00:12:18.970
To jest to właśnie to Forensic w nazwie. I właściwie się usiłują odwrócić

170
00:12:18.970 --> 00:12:23.410
tą taką tradycyjną kryminalistykę i zdemonopolizować może ją, tak?

171
00:12:23.550 --> 00:12:26.610
No bo to te wszystkie narzędzia kryminalistyczne przywykliśmy,

172
00:12:26.730 --> 00:12:30.370
że są przeważnie w rękach władzy, tak? A tutaj jakby takie obywatelskie

173
00:12:30.370 --> 00:12:34.950
nieposłuszeństwo nakazuje wykorzystywać te wszystkie media dostępne,

174
00:12:34.950 --> 00:12:38.850
również właśnie ten monitorik wizyjny właśnie do takich działań

175
00:12:38.850 --> 00:12:42.230
proobywatelskich, byśmy powiedzieli. Także nie zawsze, nie zawsze protest.

176
00:12:42.470 --> 00:12:47.070
Takie odwrócenie zupełne tych ról, czyli sztuka, która sprawuje tutaj

177
00:12:47.070 --> 00:12:52.030
kontrolę społeczną. Kolektyw Forensic Architecture bada przypadki przemocy

178
00:12:52.030 --> 00:12:56.590
ze strony państwa i łamania praw człowieka. Dziękuję bardzo za ten przykład,

179
00:12:56.730 --> 00:13:00.250
ale chciałabym jeszcze zapytać, czy polscy twórcy, polscy artyści,

180
00:13:00.370 --> 00:13:04.710
czy zna pan takie przypadki, w których oni również sięgają po ten temat

181
00:13:04.710 --> 00:13:09.530
wizualnego nadzoru? Tak, i to ostatnio miała miejsce w Poznaniu

182
00:13:09.530 --> 00:13:14.030
wyśmienita wystawa i to wystawa studencka. Jeden z naszych kierunków

183
00:13:14.030 --> 00:13:17.130
na naszym wydziale, czyli media interaktywne i widowiska,

184
00:13:17.270 --> 00:13:21.110
zorganizowali ostatnio studenci taką dość monumentalną wystawę

185
00:13:21.110 --> 00:13:25.530
multimedialną właśnie, gdzie właściwie głównym, centralnym motywem

186
00:13:25.530 --> 00:13:28.690
tej wystawy były chmury, w sensie chmury z danymi.

187
00:13:28.690 --> 00:13:35.670
Generalnie kategoria danych była tutaj istotna i jeden z młodych studentów,

188
00:13:35.750 --> 00:13:41.510
czy już właściwie też artystów, Maciej Kocieński zrobił bardzo fajną pracę,

189
00:13:41.650 --> 00:13:47.570
ponieważ znowu łączyła humor z powagą. Wydaje mi się, że właśnie tego humoru jest ciągle

190
00:13:47.570 --> 00:13:53.950
we współczesnej sztuce nie dość. On ma bardzo fajną i taką mocną funkcję krytyczną,

191
00:13:54.130 --> 00:13:59.690
mało wykorzystaną właśnie przez artystów. Nie wiadomo czemu, ale jeśli artysta jest

192
00:13:59.690 --> 00:14:02.570
niepoważny, to jest od razu niepoważnie przez krytykę traktowany.

193
00:14:03.210 --> 00:14:07.270
Natomiast tu w tej instalacji, no znowu muszę opowiadać coś, co lepiej byłoby zobaczyć,

194
00:14:07.350 --> 00:14:11.790
ale Maciej Kocieński zrobił taki dziwny montaż. Wziął trzy czy cztery takie sztuczne gołębie

195
00:14:11.790 --> 00:14:17.030
plastikowe, uciął im główki i te główki oczywiście leżały sobie obok i w miejsce

196
00:14:17.030 --> 00:14:23.730
tych główek zainstalował kamery, takie właśnie mikrokamery. Oprócz tej krotochwilnie

197
00:14:23.730 --> 00:14:28.690
leżącej obok głowy i tych kamer, które od razu widz mógł sobie, ich rejestrację

198
00:14:28.690 --> 00:14:35.710
oglądać na monitorze pod różnymi kątami, była taka dość specyficznie zabawna,

199
00:14:35.810 --> 00:14:41.710
ale też taka trochę osaczająca atmosfera tej pracy. Żeby było ciekawie, jest takim

200
00:14:41.710 --> 00:14:45.610
przedłużeniem tej pracy było też takie zaingerowanie w przestrzeń takich

201
00:14:45.610 --> 00:14:50.870
multimediów przenośnych, w technologii mobilnych, czyli takie tradycyjne apki,

202
00:14:51.010 --> 00:14:55.610
które mamy w naszych aparatach fotograficznych, tam do upiększania naszych selfie.

203
00:14:55.870 --> 00:15:00.690
Tutaj zostały też przez artystę zmanipulowane w ten sposób, że w tym momencie,

204
00:15:00.710 --> 00:15:04.690
jeśli usiłowaliśmy sobie zrobić selfie przy tej instalacji, to zamiast naszej głowy

205
00:15:04.690 --> 00:15:09.650
pojawia się głowa tego gołąbka. Więc taki jeszcze dodatkowy poziom tej takiej

206
00:15:09.650 --> 00:15:15.090
inwigilacji, której się sami sobie poddajemy. W tej chwili już okazuje się, że nie są

207
00:15:15.090 --> 00:15:18.990
potrzebne jakieś wyszukane i specjalnie skomplikowane mechanizmy monitoringu,

208
00:15:19.690 --> 00:15:24.190
gdyż skutecznie poprzez media społecznościowe sami się monitorujemy i wiele

209
00:15:24.190 --> 00:15:29.010
z tej swojej prywatności oddajemy po prostu gratis tym, którym się to akurat

210
00:15:29.010 --> 00:15:33.330
w danym momencie przydaje. Nie tylko naszym followersom, ale też wszystkim, którzy chcą

211
00:15:33.330 --> 00:15:37.770
w jaki sposób naszą prywatność czy nasze preferencje zoperacjonalizować.

212
00:15:37.910 --> 00:15:42.360
Częściowo w kategorii żartu, ale myślę z takimi fajnymi konsekwencjami

213
00:15:43.170 --> 00:15:45.210
i takimi przemyśleniami w tle.

214
00:15:45.390 --> 00:15:48.430
No celowo przebuję ten przykład, bo to bardzo młody artysta,

215
00:15:48.770 --> 00:15:53.730
niemalże, nie wiem czy to nie był debiut nawet, a bardzo fajna i taka dojrzała praca.

216
00:15:53.730 --> 00:15:59.830
Pewnie wielu z tych technik inwigilacyjnych nie jesteśmy świadomi,

217
00:16:00.270 --> 00:16:04.170
one też zmieniają się niezwykle szybko i sztuka oczywiście na to reaguje

218
00:16:04.170 --> 00:16:08.950
w rozmaity sposób, ale spróbujmy sobie to trochę usystematyzować.

219
00:16:09.370 --> 00:16:13.950
Od jak dawna artyści w ogóle podejmują w swoich działaniach ten temat nadzoru wizualnego

220
00:16:13.950 --> 00:16:21.330
i czy możemy powiedzieć o surveillance art, o sztuce nadzoru jako o pewnym nurcie już?

221
00:16:22.070 --> 00:16:24.150
Zastanawiam się czy aż o nurcie.

222
00:16:24.590 --> 00:16:29.330
Osobiście nie jestem tutaj jakimś takim wielkim fanem takich radykalnych typologii

223
00:16:29.330 --> 00:16:32.430
i takich taksonomii, bo w tym względzie sztuce jest zawsze daleko

224
00:16:32.430 --> 00:16:34.110
do nauk ścisłych czy przyrodniczych.

225
00:16:34.210 --> 00:16:36.710
Sztuka to jest taki bardziej anarchiczny żywioł bym powiedział,

226
00:16:36.830 --> 00:16:39.330
który się zawsze będzie wymykał takim kategoryzacjom.

227
00:16:40.190 --> 00:16:44.470
Więc też nie jestem przekonany czy o takim osobnym nurcie w sztuce możemy mówić,

228
00:16:44.490 --> 00:16:48.330
a to dlatego, że tematykę tego nadzoru wizualnego

229
00:16:48.330 --> 00:16:54.410
podejmuje się właściwie w bardzo wielu różnych nurtach i tendencjach artystycznych,

230
00:16:55.030 --> 00:16:57.190
więc tu raczej byłbym ostrożny.

231
00:16:57.630 --> 00:17:00.470
Natomiast jeśli by tu na siłę próbować to jakoś nazwać,

232
00:17:00.570 --> 00:17:03.470
to myślę, że to jest taka dosyć dobra i atrakcyjna etykieta,

233
00:17:03.650 --> 00:17:07.130
która by tak celnie wyznaczała obszar problematyki.

234
00:17:07.270 --> 00:17:11.470
Właśnie tej problematyki pod wspólnym mianem kultury nadzoru

235
00:17:11.470 --> 00:17:15.010
i to jest użyteczne zarówno dla odbiorców sztuki,

236
00:17:15.070 --> 00:17:16.770
jak i krytyków czy kuratorów.

237
00:17:16.890 --> 00:17:21.210
Taki rodzaj tagowania może, czy etykietowania, jak zwał tak zwał.

238
00:17:21.790 --> 00:17:24.830
Natomiast zapytuje Pani o początki tego zainteresowania

239
00:17:24.830 --> 00:17:27.750
właśnie tym nadzorem wizualnym w sztuce.

240
00:17:27.910 --> 00:17:30.890
Też nie jest tutaj myślę łatwa odpowiedź,

241
00:17:30.970 --> 00:17:34.610
bo takie główne momenty na dobrą sprawę chyba widziałbym dwa.

242
00:17:34.610 --> 00:17:37.130
Pierwszy przypadałby gdzieś tak właśnie na lata,

243
00:17:37.990 --> 00:17:42.270
nie wiem, na dekady pomiędzy 60 i 80 latami wieku minionego,

244
00:17:42.510 --> 00:17:45.290
czyli właściwie wszystkie takie pierwsze eksperymenty sztuki

245
00:17:45.290 --> 00:17:47.290
z tymi technikami telewizyjnymi,

246
00:17:47.410 --> 00:17:52.390
kiedy telewizja wyparła radio jako taki środek masowego przekazu.

247
00:17:52.850 --> 00:17:55.370
Artyści momentalnie na ten wynalazek wskoczyli,

248
00:17:55.490 --> 00:18:00.010
ale długo jeszcze potrwało, zanim się do transmisji telewizyjnych przebili,

249
00:18:00.130 --> 00:18:03.550
ale już z kamerą i z monitorem można było działać

250
00:18:03.550 --> 00:18:06.310
w tym tak zwanym krótkim zamkniętym obiegu,

251
00:18:06.490 --> 00:18:08.170
kamera odbiornik czy kamera ekran.

252
00:18:08.530 --> 00:18:13.670
I tam właśnie w tych latach wielu takich bardzo aktywnie eksperymentujących artystów

253
00:18:13.670 --> 00:18:17.850
działało, nie wiem, od takich klasyków jak Nam June Paik czy Dan Graham

254
00:18:17.850 --> 00:18:21.550
po jakichś przedstawicieli Fluxusu jak Wolf Hostel.

255
00:18:21.750 --> 00:18:26.210
Później w jeszcze inny sposób taki bardzo analityczny Dieter Kissling

256
00:18:26.210 --> 00:18:28.210
podchodził do tego.

257
00:18:28.350 --> 00:18:32.410
No i właściwie później cały wideoart w jakiś sposób też eksplorował tutaj

258
00:18:32.410 --> 00:18:34.610
przez niezliczone eksperymenty,

259
00:18:35.080 --> 00:18:37.230
tutaj tę relację widzący,

260
00:18:37.390 --> 00:18:38.650
widziany, kamera.

261
00:18:39.140 --> 00:18:43.630
To tu zostało bardzo, bardzo intensywnie przez artystów przebadane.

262
00:18:44.470 --> 00:18:47.290
Natomiast drugi chyba taki istotny moment,

263
00:18:47.670 --> 00:18:51.510
też nie wiem na ile tu jest jakby trafna ta moja diagnoza,

264
00:18:51.510 --> 00:18:55.730
czy to umiejscowienie, no to właśnie to upowszechnienie się monitoringu CCTV

265
00:18:56.550 --> 00:18:58.930
jako takiego zjawiska też społecznego.

266
00:18:59.030 --> 00:19:01.150
To się oczywiście nie wydarzyło z dnia na dzień, tak?

267
00:19:01.330 --> 00:19:03.230
No bo na dobrą sprawę pierwsze systemy,

268
00:19:03.390 --> 00:19:08.190
już nawet w Polsce produkowano monitoring wizyjny od 1959 roku bodaj.

269
00:19:08.190 --> 00:19:13.510
Ale taki wysyp tego jako zjawiska się wydarzył,

270
00:19:13.590 --> 00:19:16.410
kiedy no staniało zwyczajnie nośniki danych,

271
00:19:16.490 --> 00:19:19.470
bo te dane oczywiście nie tylko się transmitowało,

272
00:19:19.590 --> 00:19:22.150
ale trzeba je też było przechowywać, nagrywać.

273
00:19:22.330 --> 00:19:23.910
Kiedyś to się robiło na taśmach wideo,

274
00:19:23.990 --> 00:19:25.490
więc to też było męczące,

275
00:19:25.670 --> 00:19:29.050
bo ileś tam tylko godzin na taką taśmę wchodziło,

276
00:19:29.050 --> 00:19:30.730
to jakość tego była marna.

277
00:19:30.910 --> 00:19:36.030
Z momentem ucyfrowienia tych technologii i tych nośników cyfrowych

278
00:19:36.030 --> 00:19:39.330
nastąpił taki chyba jednak znaczący wysyp.

279
00:19:39.430 --> 00:19:43.030
Ja bym tutaj gdzieś widział właśnie od końca lat dziewięćdziesiątych,

280
00:19:43.110 --> 00:19:44.770
przełom milenijny mniej więcej.

281
00:19:45.010 --> 00:19:48.850
I wtedy też obserwujemy znaczny wzrost zainteresowania

282
00:19:48.850 --> 00:19:51.050
też nie tylko na gruncie sztuki,

283
00:19:51.130 --> 00:19:53.550
ale na gruncie nauk społecznych, humanistycznych,

284
00:19:53.750 --> 00:19:55.390
tak zwane surveillance studies.

285
00:19:56.030 --> 00:19:58.210
Tego się nagle pojawiło bardzo dużo.

286
00:19:58.210 --> 00:20:00.550
Rozmaitych konferencji, książek na ten temat.

287
00:20:00.710 --> 00:20:05.110
Sam bym zaskoczony tutaj przytłaczającą ilością tych inicjatyw.

288
00:20:05.830 --> 00:20:10.210
No i oczywiście skoro to się wyświetla jako problem społeczny,

289
00:20:10.270 --> 00:20:12.990
no to momentalnie na to reagują kuratorzy,

290
00:20:13.150 --> 00:20:16.830
którzy jakieś takie projekty kuratorskie właśnie,

291
00:20:17.110 --> 00:20:18.530
artystyczne, wystawowe,

292
00:20:18.750 --> 00:20:21.590
zaczęli organizować niejako równolegle.

293
00:20:21.870 --> 00:20:25.390
No i mówię, no to wszystko byłoby chyba skorelowane jednak tak rynkowo,

294
00:20:25.390 --> 00:20:28.050
z tym, że to w którymś momencie zrobiło się tanie,

295
00:20:28.270 --> 00:20:30.010
skoro tanie, no to upowszechnione.

296
00:20:30.150 --> 00:20:31.970
I właściwie te systemy monitoringu

297
00:20:32.670 --> 00:20:37.210
przestały być monopolizowane tylko przez jakieś korporacje,

298
00:20:37.310 --> 00:20:40.350
czy jakieś urzędy, czy jakieś poważne instytucje.

299
00:20:40.350 --> 00:20:43.170
W dużej mierze one się sprywatyzowały,

300
00:20:43.370 --> 00:20:47.270
aczkolwiek otwartą pozostaje kwestia tej prywatności wizerunku,

301
00:20:47.410 --> 00:20:51.230
które wszystkie te systemy ciągle gromadzą i zbierają.

302
00:20:51.350 --> 00:20:56.970
Także w jaki sposób to takie dwa istotne momenty bym tutaj wskazał jako te początki.

303
00:20:56.970 --> 00:21:01.710
Wszystkich z Państwa, których udało nam się tym tematem zainteresować,

304
00:21:01.850 --> 00:21:06.110
zapraszamy do lektury artykułu autorstwa profesora Jacka Zydorowicza,

305
00:21:06.230 --> 00:21:08.850
który był dzisiaj gościem audycji kulturalnych.

306
00:21:09.170 --> 00:21:12.950
Ten artykuł znajdą Państwo w kwartelniku Kultura Współczesna

307
00:21:12.950 --> 00:21:15.690
w numerze poświęconym obrazom wykluczonym,

308
00:21:16.290 --> 00:21:17.670
ale także obrazom wykluczenia.

309
00:21:17.670 --> 00:21:22.650
Przeczytają w nim Państwo m.in. również o fotograficznych peryferiach Instagrama,

310
00:21:22.970 --> 00:21:26.410
o filmowcach amatorach podczas II Wojny Światowej,

311
00:21:26.430 --> 00:21:30.110
czy też o obrazach z odzysku wykorzystywanych w kinie.

312
00:21:30.530 --> 00:21:32.810
Zachęcamy do lektury kwartalnika,

313
00:21:32.950 --> 00:21:35.430
a ja bardzo dziękuję za dzisiejszą rozmowę.

314
00:21:35.650 --> 00:21:37.010
Dziękuję również. Wszystkiego dobrego.
