WEBVTT

1
00:00:01.390 --> 00:00:05.110
Audycje kulturalne. W dobrym tonie.

2
00:00:05.850 --> 00:00:10.870
Przy mikrofonie Martyna Matwiejuk. Słuchają Państwo podcastu Narodowego Centrum Kultury.

3
00:00:11.050 --> 00:00:17.070
Dziś w studiu Ewa Solaż, historyczka sztuki, autorka książek, kuratorka wystaw. Dzień dobry.

4
00:00:17.290 --> 00:00:17.750
Dzień dobry.

5
00:00:18.170 --> 00:00:22.550
Jest z nami także Robert Czajka, ilustrator, grafik, projektant. Witaj.

6
00:00:22.950 --> 00:00:23.670
I malarz.

7
00:00:23.790 --> 00:00:24.530
Dzień dobry.

8
00:00:26.550 --> 00:00:30.650
Spotykamy się, by porozmawiać o książce, którą stworzyliście wspólnie.

9
00:00:30.650 --> 00:00:37.870
Książka zatytułowana jest Ziemianie i jest to raport kosmitów na temat mieszkańców Ziemi.

10
00:00:38.130 --> 00:00:43.210
Pełen danych, pełen liczb, pełen statystyk, ale pełen też ilustracji.

11
00:00:43.310 --> 00:00:49.390
Dokumentacja jest pełna. Są tutaj ryciny przedstawiające mieszkańców Ziemi i właściwe im otoczenie.

12
00:00:49.910 --> 00:00:54.590
Ale już mówiąc tak zupełnie poważnie, nie chodzi tylko o liczby. Ta książka jest o czymś więcej.

13
00:00:55.050 --> 00:00:58.690
Tak. Ta książka jest o tolerancji i o różnorodności.

14
00:00:58.690 --> 00:01:05.090
Takie sobie przyjęliśmy założenie. Ale to jest książka skierowana do dzieci, więc jest tam też dużo humoru.

15
00:01:05.410 --> 00:01:11.190
I nad tym bardzo pracowaliśmy z Robertem, żeby to była nie tylko poważna książka, ale też książka dająca radość.

16
00:01:11.930 --> 00:01:15.990
Opowiedzcie, od czego zaczęła się droga powstawania tego wydawnictwa?

17
00:01:16.130 --> 00:01:17.570
To bardzo długa historia.

18
00:01:17.570 --> 00:01:24.790
Jest to bardzo prosta historia. Ewa wymyśliła taką książkę i w pewnym momencie ten temat trafił w moje ręce.

19
00:01:24.990 --> 00:01:30.490
A ja pomyślałem, że może będę w stanie coś z tego zrobić i nadać jej jakiś kształt.

20
00:01:30.770 --> 00:01:31.930
No właśnie, bo ta książka...

21
00:01:31.930 --> 00:01:41.050
Gdyż przemówił do mnie pomysł pokazania ludzkości przez, zdawałoby się, suche fakty statystyczne.

22
00:01:41.050 --> 00:01:45.390
A jednocześnie właśnie w jakiś taki śmieszny i może prawdziwy gdzieś tam sposób.

23
00:01:45.750 --> 00:01:49.590
Bo ta książka, jak myślałam o niej na początku, ona miała mieć tylko ilustracje i liczby.

24
00:01:49.910 --> 00:01:55.430
Ale wspólnie w końcu doszliśmy, że ona musi być bardziej przyjazna dla młodszego odbiorcy.

25
00:01:55.830 --> 00:01:57.730
Więc jest taka, jaka jest.

26
00:01:57.890 --> 00:02:02.590
Te dane, te liczby ujęte są w takie ciekawostki, które podzieliliście na tematy.

27
00:02:02.590 --> 00:02:07.990
Dotyczą one na przykład budowy człowieka, religii, wiary, związków.

28
00:02:08.330 --> 00:02:13.550
No pewnie wielu tematów, które nie zmieściły się w tej opowieści, można by było jeszcze dotknąć.

29
00:02:13.590 --> 00:02:16.970
Jak na przykład architektury naszych domów czy systemów edukacji.

30
00:02:17.030 --> 00:02:20.530
Ale jestem ciekawa właśnie, czym się kierowaliście w tym wyborze.

31
00:02:20.690 --> 00:02:23.430
Czy Ewo sobie sama zadawałaś takie pytania?

32
00:02:23.470 --> 00:02:25.830
Czy może dzieci zadawały ci te trudne pytania?

33
00:02:26.270 --> 00:02:30.070
Niestety muszę powiedzieć, że to ja sama, że dzieci nie brały w tym udziału.

34
00:02:30.070 --> 00:02:35.610
Ale tych tematów ja miałam w tych takich wstępnych szkicach przeszło 100.

35
00:02:35.810 --> 00:02:37.450
Tam było chyba 120 czy 130.

36
00:02:38.010 --> 00:02:43.090
No i niestety musieliśmy zmniejszyć liczbę, żeby książka powstała w końcu.

37
00:02:43.570 --> 00:02:45.230
Tych tematów było naprawdę bardzo dużo.

38
00:02:45.330 --> 00:02:49.070
I to jest tak ciekawe, że jeżeli ta książka odniesie wielki sukces, na co bardzo liczymy,

39
00:02:49.190 --> 00:02:53.370
to może uda nam się zrobić ciąg dalszy, bo tych tematów jest dużo i warto o tym rozmawiać.

40
00:02:53.730 --> 00:02:58.530
Kierowaliśmy się głównie tym, żeby to były tematy, o których warto rozmawiać z dziećmi.

41
00:02:58.530 --> 00:03:01.230
O których warto wiedzieć i warto rozmawiać.

42
00:03:01.290 --> 00:03:05.970
Że to są zawsze dane, które skłaniają do myślenia i które mam nadzieję sprawią,

43
00:03:06.050 --> 00:03:10.990
że będzie jakaś rozmowa w rodzinie i potem własne szukanie kolejnych danych.

44
00:03:11.170 --> 00:03:17.030
Wiele faktów, które zamieściliście w tej książce, myślę, że też może być zaskakujących dla dorosłych.

45
00:03:17.030 --> 00:03:22.530
I to nie jest chyba łatwe opowiadać o świecie, opuszczając gdzieś tam swój punkt widzenia.

46
00:03:22.570 --> 00:03:26.550
W końcu się wychowaliśmy w pewnym miejscu, w pewnej kulturze.

47
00:03:26.830 --> 00:03:29.750
Trudno jest zrzucić ten bagaż, by to było możliwie obiektywne.

48
00:03:30.070 --> 00:03:35.190
A jednak z dużą, myślę, pokorą i delikatnością dotknęłaś tych wszystkich tematów.

49
00:03:35.490 --> 00:03:41.850
Ten informacyjny ton przełamuje humor, którego też oczywiście w tej książce nie brakuje.

50
00:03:41.850 --> 00:03:48.110
Dorośli odczytają tutaj pewnie różne absurdy naszej codzienności, jakieś takie śmiesznostki.

51
00:03:48.630 --> 00:03:53.470
Na przykład jak to było z tym pomidorem, który jest warzywem zaklasyfikowanym jako owoc,

52
00:03:53.550 --> 00:03:56.090
ale jednak nazywanym cały czas warzywem.

53
00:03:56.250 --> 00:04:01.410
Piszesz też na przykład, mimo oczywistych dowodów, do dzisiaj nie wszyscy ziemianie są pewni,

54
00:04:01.450 --> 00:04:03.630
że ziemia jest kulą. Nie oceniasz ziemian.

55
00:04:03.870 --> 00:04:07.630
Tak, znaczy to kosmici nie oceniają, po prostu zauważają różne zjawiska.

56
00:04:08.150 --> 00:04:11.490
Zauważają to, że ziemianie są bardzo nastawieni na siebie.

57
00:04:11.850 --> 00:04:15.250
I jak teraz mamy spotkania z Robertem, spotykamy się z dziećmi i pytamy,

58
00:04:15.270 --> 00:04:21.530
czy wierzą w kosmitów dzieci, no to ja myślałam, że 100%, a to połowa, albo nawet mniej.

59
00:04:21.650 --> 00:04:23.690
My po prostu nie jesteśmy otwarci tak do końca.

60
00:04:23.890 --> 00:04:26.150
Nie wierzymy, że coś jeszcze może być poza nami.

61
00:04:26.530 --> 00:04:28.330
Jesteśmy bardzo do siebie. Tak, Robert?

62
00:04:29.310 --> 00:04:32.910
No mi trudno powiedzieć coś na ten temat.

63
00:04:32.910 --> 00:04:37.470
To zapytam cię wprost, bo ten humor też jest zaklęty w twoich ilustracjach.

64
00:04:37.630 --> 00:04:40.410
Chciałam cię zapytać, jak tworzyłeś rysunki do tej książki?

65
00:04:40.650 --> 00:04:44.610
To było tak, że czytałeś ciekawostkę i już gdzieś ten pierwszy błysk myśli,

66
00:04:44.710 --> 00:04:48.170
pierwszy pomysł często właśnie kończył się taką ilustracją?

67
00:04:48.190 --> 00:04:51.790
Czy one przychodziły do ciebie powoli, w nieoczekiwanych momentach,

68
00:04:51.890 --> 00:04:53.310
podczas mycia zębów na przykład?

69
00:04:53.450 --> 00:04:54.450
I tak, i tak właśnie.

70
00:04:54.870 --> 00:04:56.430
Stosowałem różne metody pracy.

71
00:04:56.430 --> 00:04:59.650
Część pomysłów przyszła mi od razu, a część dopiero po chwili,

72
00:04:59.790 --> 00:05:03.430
ale starałem się, żeby ziemianie byli trochę śmieszni,

73
00:05:03.650 --> 00:05:07.350
ale też trochę sympatyczni, żeby nie obrazić ziemian moimi rysunkami,

74
00:05:07.410 --> 00:05:10.250
ale jednocześnie, żeby powstała książka, która jest dosyć zabawna.

75
00:05:10.390 --> 00:05:13.570
Nie chcieliśmy, żeby to był rocznik statystyczny dla dzieci,

76
00:05:13.730 --> 00:05:19.010
tylko książka, która właśnie pokazuje nas z jakimś niewielkim chociaż humorem.

77
00:05:19.570 --> 00:05:22.890
Muszę przyznać, że we mnie budzą sympatie jak najbardziej.

78
00:05:23.410 --> 00:05:25.910
To, co jest też spójne z twoimi innymi pracami,

79
00:05:25.910 --> 00:05:28.690
to jest wykorzystanie ograniczonej liczby barw.

80
00:05:28.810 --> 00:05:33.530
Tutaj akurat w przypadku tej książki mamy czerwień, mamy błękit, zieleń, żółć, czerń.

81
00:05:33.610 --> 00:05:35.450
Operujesz też przezroczystościami.

82
00:05:35.570 --> 00:05:37.410
Czy mniej znaczy więcej?

83
00:05:37.710 --> 00:05:42.610
W pewnym stopniu, ale mam chyba jakąś skłonność po prostu też naturalną

84
00:05:42.610 --> 00:05:47.110
do ograniczania się, ale właśnie ostatnio z nią walczę.

85
00:05:47.370 --> 00:05:52.510
W tej książce zamierzone są takie jakieś tam wersje podstawowych kolorów,

86
00:05:52.510 --> 00:05:58.190
bo też trochę miałem taki pomysł na te ilustracje, żeby to było coś pomiędzy komiksem może,

87
00:05:58.410 --> 00:06:00.970
śmiesznym rysuneczkiem, a infografiką.

88
00:06:01.150 --> 00:06:04.670
Taki był w ogóle nasz punkt wyjścia, jakby żeby ta książka była trochę bardziej infograficzna.

89
00:06:04.790 --> 00:06:08.330
Później z tego zrezygnowaliśmy, no bo okazało się, że to nie było do końca ciekawe.

90
00:06:08.330 --> 00:06:11.730
Nie chcieliśmy robić wykresów dla dzieci.

91
00:06:12.030 --> 00:06:13.510
Ja chciałam na początku bardzo.

92
00:06:13.850 --> 00:06:17.590
No Ewa chciała i ja też trochę chciałem, bo wydawało mi się, że te wykresy uda się zrobić śmiesznie,

93
00:06:17.710 --> 00:06:20.590
ale ostatecznie właśnie nie do końca one były śmieszne.

94
00:06:21.330 --> 00:06:28.090
Więc jakaś spróbowałem to przekierować w takie jakby migawki właśnie zobaczone przez kosmitów,

95
00:06:28.310 --> 00:06:34.330
trochę jakby trochę z powietrza, jakby czy tam gdzieś powiedzmy z pierwszego piętra i pół.

96
00:06:34.330 --> 00:06:39.750
Ale podstawowe kolory charakterystyczne dla rocznika statystycznego zostały.

97
00:06:39.970 --> 00:06:45.430
Ale a propos wzroku i percepcji widzenia, to przeczytam jedno zdanie z waszej książki.

98
00:06:46.210 --> 00:06:51.670
Ziemianin dużo lepiej zapamięta coś, co zobaczy na własne oczy niż to, o czym przeczyta albo usłyszy.

99
00:06:51.770 --> 00:06:56.090
Wiemy też, że obrazy nasz mózg interpretuje, przetwarza znacznie szybciej.

100
00:06:56.230 --> 00:07:02.790
I tutaj też ilustracje mają bardzo ważną funkcję, bo kiedy mówiłaś o tym przedstawianiu informacji za pomocą wykresów,

101
00:07:02.790 --> 00:07:09.610
pomyślałam o tym zabiegu moim zdaniem bardzo udanym, kiedy podzieliłeś kontynenty na równe kostki

102
00:07:09.610 --> 00:07:12.430
i zestawiłeś ich wielkości obok siebie.

103
00:07:12.690 --> 00:07:16.670
I muszę przyznać, że po raz pierwszy te dane do mnie rzeczywiście przemówiły.

104
00:07:16.950 --> 00:07:19.810
W ilustracji można zakodować bardzo dużo informacji.

105
00:07:20.190 --> 00:07:25.810
No tak, tutaj głównie jest to wpływ Ewy, która mnie bardzo namawiała do tego,

106
00:07:25.830 --> 00:07:27.770
żeby właśnie pojawiły się wielkości kontynentów.

107
00:07:27.870 --> 00:07:29.110
No i w końcu jakby tak to zostało.

108
00:07:29.110 --> 00:07:35.350
No, kostki są rzeczywiście ciekawe, ale właśnie przez jakiś czas nie wydawały mi się wystarczająco zabawne.

109
00:07:35.510 --> 00:07:37.490
Ja je zawsze lubiłam i dziękuję bardzo.

110
00:07:37.850 --> 00:07:38.250
Ostatecznie ostatecznie zostały przemówce.

111
00:07:38.270 --> 00:07:39.750
Martyn, może powiedziałaś o tym.

112
00:07:40.970 --> 00:07:46.170
Współpracujesz też, Robercie, z Teatrem Lalka, dla którego tworzysz identyfikacje wizualne,

113
00:07:46.310 --> 00:07:48.870
które też mają przecież szereg funkcji.

114
00:07:49.050 --> 00:07:51.090
Wyróżniają, informują, angażują.

115
00:07:51.230 --> 00:07:53.290
No i mają trafiać do pewnej grupy docelowej.

116
00:07:53.290 --> 00:07:59.750
W przypadku tej książki mieliście chyba najtrudniejszą grupę docelową, najbardziej tych wymagających odbiorców, czyli dzieci.

117
00:08:00.050 --> 00:08:03.250
Czy inaczej rysuje się dla dzieci, a inaczej dla dorosłych?

118
00:08:03.450 --> 00:08:07.490
Wydaje mi się, że nie, ale być może rysowanie dla dzieci jest rzeczywiście trudniejsze.

119
00:08:07.630 --> 00:08:12.590
Trzeba rysować porządniej, ponieważ dzieci natychmiast wyłapią wszystkie nieścisłości w rysunku,

120
00:08:12.810 --> 00:08:16.150
które dorośli po prostu uznają jako za kaprys artysty.

121
00:08:17.230 --> 00:08:23.550
Dzieci tak nie mają, jakby nie wiedzą, kim jest artysta i po prostu chciałyby, żeby na rysunku wszystko się zgadzało.

122
00:08:24.070 --> 00:08:28.390
No i wydaje mi się, że to jest też świetny test dla ilustratora.

123
00:08:28.670 --> 00:08:32.290
Jeżeli dzieci wytykają błędy, to znaczy, że praca została źle wykonana.

124
00:08:32.470 --> 00:08:33.590
A jak jest z pisaniem?

125
00:08:33.810 --> 00:08:39.330
Też forma, że muszą być te teksty krótkie i muszą być takie trafiające w punkt, no to jest bardzo trudne.

126
00:08:39.330 --> 00:08:46.590
My mieliśmy dużo wersji kolorystycznych, jeżeli mogę zdradzić kulisy i mieliśmy też dużo wersji tekstów.

127
00:08:46.790 --> 00:08:52.650
One były początkowo trochę poważniejsze, potem były trochę mniej poważne, także one się cały czas zmieniały.

128
00:08:53.310 --> 00:09:01.110
Trudno się pisze dla dzieci, bo rzeczywiście dzieci wszystko wyłapią i zawsze dzieci szukają tych rzeczy do wyłapania.

129
00:09:01.410 --> 00:09:08.270
I zawsze, jak nawet teraz opowiadamy o czymś, to zawsze mówią, ale, że te wszystkie dane i fakty to nie są takie jednoznaczne.

130
00:09:08.270 --> 00:09:10.510
I dzieci to analizują i wiedzą o tym.

131
00:09:10.950 --> 00:09:12.750
Ale lubimy pracować dla dzieci.

132
00:09:12.910 --> 00:09:16.310
A dajesz dzieciom do testowania książki albo jakieś fragmenty tekstów?

133
00:09:16.630 --> 00:09:19.430
No właśnie, muszę ci powiedzieć, że nie chcieli czytać.

134
00:09:19.530 --> 00:09:23.430
Znaczy, syn czasami czytał, a córka zupełnie odmawiała współpracy.

135
00:09:23.810 --> 00:09:28.070
Ale jak tylko przychodziły rysunki od Roberta, to przybiegali i nawet pytali się mnie,

136
00:09:28.270 --> 00:09:31.970
już coś Robert narysował, bo jak było już z ilustracją, to chcieli to czytać.

137
00:09:32.230 --> 00:09:35.610
A wy z ilustracji, jak chciałam, żeby tylko po prostu przeczytali coś, to nie chcieli.

138
00:09:35.930 --> 00:09:37.870
Z rysunkami chcieli testować.

139
00:09:37.870 --> 00:09:44.490
Ja jeszcze nawiążę do pewnej działalności Roberta, jaką jest projektowanie składanych zabawek z papieru i z tektury.

140
00:09:44.590 --> 00:09:48.170
Chciałam cię zapytać, co umożliwia to obcowanie z papierem?

141
00:09:48.250 --> 00:09:50.130
Dlaczego właśnie ten materiał wybierasz?

142
00:09:50.250 --> 00:09:51.430
Papier ma wiele zalet.

143
00:09:52.170 --> 00:09:54.130
Jest mały, łatwo dostępny.

144
00:09:54.450 --> 00:09:56.130
Nie potrzeba wielkiego warsztatu.

145
00:09:56.270 --> 00:10:01.870
Przy okazji daje taką możliwość zrobienia jakby ciekawej, w ogóle takiej trochę rzeźbiarskiej, przestrzennej formy.

146
00:10:01.870 --> 00:10:04.950
W końcu jakoś polubiłem go dzięki temu.

147
00:10:05.230 --> 00:10:10.090
Zapytałam o ten papier, bo też to można rozszerzyć na książkę, na fizyczność książki,

148
00:10:10.750 --> 00:10:16.210
która staje się pretekstem, okazją do spotkania dorosłego z dzieckiem.

149
00:10:16.430 --> 00:10:22.610
I tej książki nie zastąpi żadne wideo, żadna bajka, żaden e-book, ani nawet podcast.

150
00:10:23.190 --> 00:10:24.890
Pamiętacie swoje książki z dzieciństwa?

151
00:10:25.230 --> 00:10:26.730
Robert, ty pamiętasz lepiej.

152
00:10:26.790 --> 00:10:27.750
Ja już nie pamiętam nic.

153
00:10:27.910 --> 00:10:29.490
Tym pierwszej jesteś przypomnę.

154
00:10:29.570 --> 00:10:33.290
Ja zdecydowanie pamiętam pana soczewkę.

155
00:10:33.630 --> 00:10:36.150
Czytałem bardzo dużo.

156
00:10:36.370 --> 00:10:37.370
Bąbelka i kudłaczka.

157
00:10:37.690 --> 00:10:38.810
Tytusa Romka i Atomka.

158
00:10:39.050 --> 00:10:40.810
Ja mam takie książki z dzieciństwa.

159
00:10:40.890 --> 00:10:44.530
Niestety moja mama wyrzuciła, znaczy nie wyrzuciła, tylko przekazana jakąś aukcję charytatywną.

160
00:10:44.670 --> 00:10:46.710
Wszystkie nasze książki, więc ja nie mogę do nich zajrzeć.

161
00:10:47.090 --> 00:10:52.170
Ale pamiętam takie książki, które były takimi słownikami, takimi podręcznikami.

162
00:10:52.170 --> 00:11:00.650
To były dzieckie podręczniki i ten sposób rysowania był bardzo podobny i taki layout książki był bardzo podobny do tego, co Robert zrobił.

163
00:11:00.910 --> 00:11:04.950
Niestety nie wiem, jak się te książki nazywały, bo już ich nie mam i dawno ich nie widziałam.

164
00:11:05.170 --> 00:11:08.750
Ale my z siostrą nie czytałyśmy, bo nie rozumiałyśmy, bo to było po rosyjsku.

165
00:11:08.890 --> 00:11:10.310
Nie wiedziałyśmy, co tam jest napisane.

166
00:11:10.630 --> 00:11:18.270
Ale te rysunki mam po prostu wryte w głowę i one były Robercie bardzo podobne do tego, co zrobiliśmy.

167
00:11:18.270 --> 00:11:24.170
I dokładnie był taki sam układ książki, że były rysunki i małe informacje pod spodem.

168
00:11:24.350 --> 00:11:28.270
No właśnie, jakoś tak jest, że te ilustracje z książek z dzieciństwa zapamiętujemy.

169
00:11:28.370 --> 00:11:31.290
Życzę wam, by jak najwięcej dzieci zapamiętało ziemian.

170
00:11:31.550 --> 00:11:34.630
Ewa Solosz, Robert Czajka byli dziś gośćmi audycji kulturalnych.

171
00:11:34.790 --> 00:11:35.630
Bardzo wam dziękuję.

172
00:11:35.910 --> 00:11:36.470
My dziękujemy.

173
00:11:38.070 --> 00:11:42.450
Audycje kulturalne w dobrym tonie.
